به گزارش مفدا مشهد، دکتر حمیده صمدی مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد همزمان با حضور گسترده مردم در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی به مبانی علمی خودمراقبتی برای حفظ آرامش و سلامت در ازدحام و حضور در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی پرداخت.

مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب رویدادی است که با تجمع گسترده جمعیت، بار عاطفی بالا و حضور طولانی‌مدت افراد همراه‌است. از دیدگاه سلامت عمومی، این شرایط می‌تواند مجموعه‌ای از فشارهای جسمی و روانی را بر شرکت‌کنندگان وارد کند. به همین دلیل، خودمراقبتی به‌عنوان یکی از اصول اساسی ارتقای سلامت، نقش مهمی در کاهش خطرات و افزایش ایمنی افراد ایفا می‌کند. از منظر فیزیولوژی، قرار گرفتن در محیط‌های شلوغ و متراکم موجب فعال شدن دستگاه عصبی سمپاتیک می‌شود. این دستگاه مسئول پاسخ «جنگ یا گریز» است و با افزایش ترشح هورمون‌های استرس مانند آدرنالین و نورآدرنالین، سبب افزایش ضربان قلب، فشار خون، تعداد تنفس و تنش عضلانی می‌شود. اگرچه این پاسخ در کوتاه‌مدت برای سازگاری با شرایط محیطی مفید است، اما تداوم آن می‌تواند موجب خستگی، اضطراب، کاهش تمرکز و در افراد مستعد، بروز مشکلات قلبی–عروقی شود. یکی از مؤثرترین روش‌های علمی برای کنترل این وضعیت، تنفس دیافراگمی است. مطالعات نشان داده‌اند که تنفس آهسته (حدود ۵ تا ۶ تنفس در دقیقه) با افزایش فعالیت عصب واگ، دستگاه عصبی پاراسمپاتیک را فعال می‌کند. فعال شدن این سیستم باعث کاهش ضربان قلب، بهبود تغییرپذیری ضربان قلب (Heart Rate Variability)، کاهش فشار خون و ایجاد احساس آرامش می‌شود. به همین دلیل، آموزش تکنیک‌های ساده تنفس می‌تواند در مراسم‌های پرجمعیت به حفظ آرامش افراد کمک کند.

از دیدگاه روان‌شناسی شناختی، ازدحام و بار هیجانی مراسم ممکن است موجب اضافه‌بار شناختی (Cognitive Overload) شود. در این حالت، مغز به دلیل دریافت حجم زیادی از محرک‌های دیداری، شنیداری و هیجانی، توانایی کمتری در پردازش اطلاعات و تصمیم‌گیری پیدا می‌کند. این وضعیت احتمال سردرگمی، واکنش‌های هیجانی و تصمیم‌های شتاب‌زده را افزایش می‌دهد. تمرکز بر اطلاعات ضروری، توجه به مسیرهای حرکت، پیروی از راهنمایی نیروهای اجرایی و پرهیز از انتشار یا باور شایعات، به کاهش این اضافه‌بار شناختی کمک می‌کند.

از منظر اپیدمیولوژی، تراکم بالای جمعیت احتمال انتقال بیماری‌های تنفسی را افزایش می‌دهد. هرچه فاصله بین افراد کمتر و مدت تماس طولانی‌تر باشد، احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا از طریق قطرات تنفسی بیشتر می‌شود. رعایت بهداشت دست، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه و خودداری از حضور در مراسم در صورت ابتلا به بیماری‌های واگیردار، از مهم‌ترین اصول پیشگیری محسوب می‌شوند.

یکی دیگر از موضوعات مهم، پیشگیری از گرمازدگی و کم‌آبی است. حضور طولانی در فضای باز، به‌ویژه در هوای گرم، می‌تواند موجب کاهش آب بدن، اختلال در تنظیم دمای بدن و کاهش فشار خون شود. علائم اولیه شامل تشنگی، ضعف، سرگیجه، سردرد و تعریق شدید است و در صورت پیشرفت، ممکن است فرد دچار اختلال هوشیاری یا گرمازدگی شود. مصرف منظم آب، استفاده از لباس سبک و استراحت در مکان‌های دارای تهویه مناسب، از اقدامات پیشگیرانه مؤثر هستند. از دیدگاه پزشکی اورژانس، در تجمع‌های بزرگ احتمال بروز آسیب‌های ناشی از فشار جمعیت نیز وجود دارد. هنگامی که تراکم جمعیت بیش از حد افزایش می‌یابد، حرکت افراد ممکن است به‌صورت غیرارادی و تحت تأثیر موج جمعیت انجام شود. در چنین شرایطی، توصیه می‌شود افراد از توقف ناگهانی، هل دادن دیگران و حرکت برخلاف جریان جمعیت خودداری کنند و در صورت امکان، از مناطق بسیار متراکم فاصله بگیرند. این اقدامات بر اساس اصول مدیریت ایمنی تجمعات، احتمال سقوط و آسیب‌های ناشی از فشار جمعیت را کاهش می‌دهد.

خودمراقبتی همچنین شامل توجه به گروه‌های آسیب‌پذیر است. سالمندان، کودکان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، ریوی یا دیابت، تحمل کمتری در برابر گرما، کم‌آبی و فشار جسمی دارند. برای این افراد، حضور همراه، مصرف به‌موقع داروها، نوشیدن مایعات و آگاهی از محل استقرار نیروهای امدادی اهمیت ویژه‌ای دارد.

در نهایت، شواهد علمی نشان می‌دهد که خودمراقبتی در تجمع‌های بزرگ بر چهار اصل استوار است: آمادگی پیش از حضور، حفظ آرامش روانی، رعایت اصول ایمنی در ازدحام و توجه به سلامت جسمی. اجرای این اقدامات نه‌تنها احتمال بروز حوادث و مشکلات پزشکی را کاهش می‌دهد، بلکه به حفظ سلامت فردی و ارتقای ایمنی جمعی در مراسم‌های پرجمعیت نیز کمک می‌کند.