به گزارش مفدا مشهد، آیدا مزاری، مامای شبکه بهداشت و درمان شهرستان کاشمر، در بخش غیرآوایی (هنری) سی‌اُمین جشنواره قرآن و عترت خانواده نظام سلامت و در رشته تذهیب شرکت کرد و موفق شد رتبه نخست کشوری را به دست آورد. اثری که او با آن در این جشنواره حضور یافت، تماماً با هنر تذهیب اجرا شده و نام مبارک امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در مرکز آن و در قالب نقوش هندسی قرار گرفته است؛ نقوشی که در سراسر اثر پیرامون این نام مبارک گردش می‌کنند.
مزاری در گفت‌وگو با خبرنگار مفدا مشهد، تذهیب را هنری ریشه‌دار در فرهنگ و هنر ایرانی می‌داند که در طول تاریخ با معنویت و کتابت قرآن کریم پیوندی عمیق داشته است. او درباره این هنر توضیح می‌دهد: تذهیب از واژه «ذهب» به معنای طلا گرفته شده و به مفهوم طلااندود کردن و آراستن اثر با طلاست. نگارگری ایرانی نیز مجموعه‌ای از هنرهایی همچون تذهیب، گل‌ومرغ و مینیاتور را دربرمی‌گیرد و نمونه‌های ارزشمندی از تذهیب را می‌توان در قرآن‌های قدیمی مشاهده کرد؛ آثاری که بخشی از آن‌ها امروز در گنجینه‌هایی همچون موزه قرآن آستان قدس رضوی نگهداری می‌شوند.
او با اشاره به پیشینه این هنر در ایران می‌گوید: تذهیب سابقه‌ای پیش از اسلام دارد و نمونه‌هایی از آن را می‌توان در آثار تاریخی و دیوارنگاره‌ها مشاهده کرد، اما پس از ورود اسلام و با افزایش اهمیت قرآن کریم و کتاب‌آرایی، این هنر نیز رشد کرد و جایگاه ویژه‌ای یافت. در دوره‌های تیموری و صفوی نیز آثار فاخر و ارزشمندی در این زمینه خلق شد.
سه سال جست‌وجو برای رسیدن به یک طرح متفاوت
مزاری درباره مسیری که برای خلق اثر جشنواره طی کرده است، می‌گوید حدود سه سال به بررسی آثار قدما، آثار ارائه‌شده در جشنواره‌ها و ویژگی‌های فنی و هنری آثار مختلف پرداخته تا بتواند به طرحی پیچیده، اصیل و در عین حال چشم‌نواز برسد.
با این حال، زمانی که تصمیم به آغاز طراحی اثر گرفت، حدود یک هفته با صفحه‌ای سفید روبه‌رو بود و ایده‌ای برای شروع کار نداشت. خودش این دوره را این‌گونه روایت می‌کند که ذهنش به شکلی عجیب از هرگونه طرح و ایده خالی شده بود.
در همین شرایط، به صورت اتفاقی با یک نقش هندسی با عنوان «۶ علی سواد بیاض» مواجه شد؛ اتفاقی که به گفته او جرقه اصلی شکل‌گیری اثر را زد. مزاری تصمیم گرفت نام امیرالمؤمنین(ع) را در مرکز اثر قرار دهد و پس از آن، مجموعه‌ای از ایده‌ها در ذهنش شکل گرفت که طراحی و پرورش آن‌ها حدود ۹ ماه زمان برد.
او این اتفاق را نقطه عطف خلق اثر می‌داند و می‌گوید: «به نظرم نام امیرالمؤمنین برای من گره‌گشای مشکل بود؛ نه اینکه من آن را برطرف کنم، بلکه لطف امیرالمؤمنین بود که شامل حال من شد.»
۱۴ ماه برای یک اثر
این مامای هنرمند درباره مدت زمان اجرای اثر توضیح می‌دهد که خلق آن در مجموع حدود ۱۴ ماه زمان برد؛ ۹ ماه صرف طراحی و پنج ماه نیز به اجرای فشرده و رنگ‌گذاری اختصاص پیدا کرد.
مزاری می‌گوید در مرحله طراحی تلاش کرده میان اصالت و نوآوری تعادل برقرار کند و در عین حال، پیچیدگی و ظرافت اثر به اندازه‌ای باشد که بتواند شایسته نام امیرالمؤمنین(ع) باشد.
به اعتقاد او، تقریباً تمام بخش‌های تذهیب پیچیده و زمان‌بر هستند و اجرای آن‌ها به دقت و تفکر فراوان نیاز دارد، اما سخت‌ترین و در عین حال شیرین‌ترین بخش کار برای او همان لحظه آغاز اثر بوده است؛ زمانی که به شکلی غیرمنتظره نام امیرالمؤمنین(ع) به محور اصلی اثر تبدیل شد.
اصالت؛ پایه‌ای برای نوآوری
مزاری درباره عناصر اصلی هنر تذهیب نیز می‌گوید «ختایی» و «اسلیمی» از مهم‌ترین عناصر این هنر هستند. ختایی شامل گردش و حرکات چشم‌نواز ساقه‌ها، گل‌ها و غنچه‌هاست و اسلیمی نیز بر حرکات گردش‌گونه و ملایم ساقه‌ها استوار است که در برخی موارد نمادهایی همچون سرو یا بته‌جقه بر روی آن‌ها کار می‌شود.
او حفظ اصالت در کنار نوآوری را نیازمند شناخت عمیق این هنر می‌داند و معتقد است هنرمند ابتدا باید با مطالعه آثار قدما و بررسی آثار شاخص دوره معاصر، اصول تذهیب را به خوبی بشناسد و سپس در چارچوبی که به اصالت هنر خدشه وارد نکند، به سمت خلاقیت و نوآوری حرکت کند.
هنری که ریشه در معنویت دارد
این بانوی هنرمند، تذهیب را هنری می‌داند که هویت آن با معنویت پیوندی ناگسستنی دارد. به گفته او، اگرچه تذهیب پیش از اسلام نیز در ایران وجود داشته و می‌توان آثاری خلق کرد که مستقیماً با قرآن ارتباط نداشته باشند، اما پیوند این هنر با معنویت در گذشته وجود داشته و همچنان ادامه دارد.
مزاری یکی از چالش‌های امروز تذهیب را کم‌رنگ بودن شناخت عمومی نسبت به این هنر عنوان می‌کند و می‌گوید دقت بالا و زمان‌بر بودن این هنر ممکن است برخی افراد را از ورود به این عرصه منصرف کند، اما نسل جدید ظرفیت بالایی برای یادگیری و ادامه این هنر دارد.
او کم‌کاری تذهیب‌گران در معرفی این هنر و همچنین کمبود مسابقات و برنامه‌های هنری را از دیگر عوامل کمتر شناخته شدن تذهیب در جامعه می‌داند و معتقد است باید زمینه بیشتری برای معرفی این هنر و آشنایی مردم با ظرفیت‌های آن فراهم شود.
مزاری با اشاره به مسیر یادگیری تذهیب می‌گوید فعالیت جدی در این عرصه نیازمند سال‌ها تحقیق، مشق نظری، تمرین و طراحی است، اما در سال‌های اخیر علاقه‌مندان بیشتری به این هنر روی آورده‌اند و این موضوع می‌تواند آینده امیدوارکننده‌ای برای تذهیب رقم بزند.
«من خالق اثر نیستم؛ وسیله‌ای برای خلق آن هستم»
وقتی از مزاری درباره اینکه اگر فرصت اجرای دوباره این اثر را داشته باشد، چه بخشی را تغییر خواهد داد، می‌پرسیم، پاسخ می‌دهد که هیچ بخشی را تغییر نمی‌دهد.
دلیل این نگاه برای او صرفاً جنبه هنری ندارد. مزاری خود را خالق مطلق این اثر نمی‌داند و معتقد است اتفاقی که در آغاز کار برایش رخ داد، نگاهش را به نقش خود در خلق اثر تغییر داد. از نگاه او، هنرمند تنها وسیله‌ای برای به وجود آمدن اثر است و آنچه برایش اتفاق افتاده، بیش از آنکه یک موفقیت شخصی باشد، لطف و افتخاری بزرگ است که نصیبش شده است.
او کار برای هر یک از اهل‌بیت(ع) را برای خود به عنوان یک ایرانی و شیعه، افتخاری بزرگ می‌داند، اما قرار گرفتن نام امیرالمؤمنین(ع) در مرکز این اثر را انتخابی بسیار درست عنوان می‌کند و دلیل آن را در دو موضوع خلاصه می‌کند؛ نخست احساس پدرانه و جایگاه «پدر امت» نسبت به امیرالمؤمنین(ع) و دوم مظلومیت بی‌نهایت آن حضرت.
ارسال نظر