به گزارش مفدا مشهد، همزمان با روز جهانی فیزیوتراپی، دکتر مجید شهبازی، دانشیار فیزیوتراپی و مدیر تربیت بدنی دانشگاه، در گفت‌وگویی با مفدا مشهد، ضمن تشریح جایگاه و تحولات علم فیزیوتراپی، از ضرورت حرکت این رشته به سمت درمان‌های مبتنی بر شواهد، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی سخن گفت.
وی با تأکید بر اینکه فیزیوتراپی تنها به دستگاه‌درمانی و کاهش درد محدود نمی‌شود، نقش فیزیوتراپیست را در بازگرداندن عملکرد، افزایش استقلال و بهبود کیفیت زندگی افراد تشریح کرد و درباره آینده این حرفه، چالش‌های فیزیوتراپی در ایران، ضرورت تغییر رویکرد آموزشی دانشگاه‌ها، اهمیت پژوهش و همچنین فرصت‌های پیش‌روی دانشجویان این رشته به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت.
در ادامه، مشروح گفت‌وگوی خبرنگار مفدا با دکتر مجید شهبازی را می‌خوانید:
خبرنگارمفدا: ضمن تشکر از شما به عنوان نخستین سوال بفرمایید اگر بخواهید فیزیوتراپی را در چند جمله برای عموم مردم تعریف کنید، چه می‌گویید؟
دکتر مجید شهبازی: فیزیوتراپی علم و هنر کمک به انسان برای حرکت بهتر، عملکرد بهتر و زندگی با درد و محدودیت کمتر است. فیزیوتراپی فقط دستگاه یا چند حرکت ورزشی نیست، بلکه یک دانش بالینی است که با ارزیابی دقیق، تمرین‌درمانی، درمان‌های دستی، آموزش و استفاده مناسب از فناوری به فرد کمک می‌کند توانایی‌های جسمانی خود را بازیابی یا حفظ کند.
خبرنگارمفدا: امروزه علم فیزیوتراپی چه تغییراتی نسبت به گذشته داشته است؟
دکتر شهبازی: فیزیوتراپی امروز بسیار جامع‌تر و عملکردمحورتر شده است. در گذشته تمرکز بسیاری از درمان‌ها بر یک ساختار یا علامت خاص بود، اما امروز عوامل عصبی، عضلانی، روانی، رفتاری، سبک زندگی و شرایط محیطی فرد نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. استفاده از شواهد علمی، تمرین‌درمانی، فناوری‌های نوین و مشارکت فعال بیمار نیز جایگاه پررنگ‌تری پیدا کرده است. خود بنده نیز در حال توسعه یک رویکرد نوین در تشخیص و درمان بیماران هستم که مقاله نخست آن به مرحله چاپ رسیده است.
خبرنگارمفدا: رایج‌ترین باور غلط مردم درباره فیزیوتراپی چیست؟
دکتر شهبازی: اینکه فیزیوتراپی را صرفاً دستگاه‌درمانی بدانیم. دستگاه‌ها در شرایط مناسب می‌توانند بخشی از درمان باشند، اما فیزیوتراپی بسیار گسترده‌تر است و ارزیابی، تمرین‌درمانی، درمان دستی، آموزش بیمار و اصلاح فعالیت‌ها را شامل می‌شود. هدف فقط کاهش درد نیست، بلکه بازگرداندن عملکرد و توانایی فرد است.
خبرنگارمفدا: جذاب‌ترین بخش حرفه فیزیوتراپی برای شما چیست؟
دکتر شهبازی: دیدن تغییر در عملکرد واقعی انسان. بیماری ممکن است با درد یا محدودیت وارد شود و پس از درمان دوباره راه برود، ورزش کند، کار کند یا فعالیتی را که مدت‌ها از آن محروم بوده انجام دهد. در بیمارستان نیز وقتی می‌بینیم بیمار در کنار سایر اقدامات درمانی با کمک فیزیوتراپیست زودتر بهبود پیدا می‌کند و ترخیص می‌شود، احساس بسیار خوشایندی برای ما ایجاد می‌شود.
خبرنگارمفدا: مهم‌ترین نقش فیزیوتراپیست در روند درمان چیست؟
دکتر شهبازی: فیزیوتراپیست باید بیمار را از یک دریافت‌کننده منفعل درمان به یک مشارکت‌کننده فعال تبدیل کند. پس از ارزیابی جامع و شناسایی عوامل مؤثر بر مشکل، برنامه درمانی متناسب با شرایط فرد طراحی می‌شود؛ اما مهم‌تر این است که بیمار یاد بگیرد چگونه خودش وضعیتش را مدیریت کند. بنابراین فیزیوتراپیست علاوه بر درمانگر، آموزش‌دهنده و همراه بیمار است.
خبرنگارمفدا: یک فیزیوتراپیست موفق باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
دکتر شهبازی: دانش علمی، مهارت بالینی، ارتباط مناسب با بیمار، اخلاق حرفه‌ای، دلسوزی، تفکر انتقادی و یادگیری مداوم. فیزیوتراپیستی که با بیماری مواجه می‌شود که درمان نشده است، باید بخشی از این موضوع را به کمبودهای احتمالی دانش خود نسبت دهد و برای رفع آن تلاش کند. علم فیزیوتراپی دائماً در حال تغییر است و یادگیری هیچ‌گاه تمام نمی‌شود.
خبرنگارمفدا: ارتباط پژوهش و کار بالینی در فیزیوتراپی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
دکتر شهبازی: پژوهش و درمان بالینی دو مسیر جدا از هم نیستند. پژوهش به ما کمک می‌کند بدانیم چه درمانی، برای چه بیماری و در چه شرایطی مؤثرتر است و مشکلات محیط بالین نیز می‌توانند پرسش‌های جدید پژوهشی ایجاد کنند. آینده فیزیوتراپی زمانی روشن‌تر خواهد بود که فاصله دانشگاه و کلینیک کمتر شود و درمان مبتنی بر شواهد به بخش جدایی‌ناپذیر تصمیم‌گیری بالینی تبدیل شود.
خبرنگارمفدا: آیا فیزیوتراپی فقط برای افراد دارای درد و آسیب است؟
دکتر شهبازی: خیر. فیزیوتراپی نقش مهمی در پیشگیری از آسیب و حفظ عملکرد بدن دارد. با شناسایی عوامل خطر، اصلاح الگوهای حرکتی، آموزش وضعیت مناسب بدن و طراحی برنامه تمرینی می‌توان احتمال بسیاری از مشکلات اسکلتی‌عضلانی را کاهش داد. فیزیوتراپی می‌تواند از کودکی تا سالمندی و حتی برای افراد سالم، با هدف حفظ حرکت، قدرت، تعادل و استقلال مورد استفاده قرار گیرد.
خبرنگارمفدا: کدام حوزه‌های فیزیوتراپی در سال‌های آینده پررنگ‌تر خواهند شد؟
دکتر شهبازی: با افزایش سن جمعیت، فیزیوتراپی سالمندان، پیشگیری از سقوط و حفظ استقلال حرکتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توانبخشی عصبی، ورزش، دردهای مزمن، فناوری‌های پوشیدنی، توانبخشی از راه دور و هوش مصنوعی نیز از حوزه‌های رو به رشدهستند. آینده متعلق به فیزیوتراپیستی است که بتواند علم بالینی را با فناوری و نیازهای واقعی بیمار ترکیب کند.
خبرنگارمفدا: نقش هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین را در آینده فیزیوتراپی چگونه می‌بینید؟
دکتر شهبازی: هوش مصنوعی می‌تواند در تحلیل حرکت، پردازش داده‌های بیمار، پایش تمرین‌ها، پیش‌بینی خطر آسیب، شخصی‌سازی برنامه درمانی و کمک به تصمیم‌گیری بالینی کاربرد داشته باشد؛ اما جایگزین فیزیوتراپیست نخواهد شد. رابطه انسانی، لمس درمانی، درک شرایط فرد و تصمیم‌گیری بالینی اهمیت زیادی دارد. بنابراین آینده را بیشتر به شکل «فیزیوتراپیست مجهز به هوش مصنوعی» می‌بینم، نه «هوش مصنوعی جایگزین فیزیوتراپیست».
خبرنگارمفدا: مهم‌ترین چالش فیزیوتراپی در ایران چیست؟
دکتر شهبازی: یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، فاصله میان ظرفیت علمی فیزیوتراپی و جایگاه واقعی آن در نظام سلامت و جامعه است. فیزیوتراپی در دنیا فقط به درمان آسیب‌های اسکلتی‌عضلانی محدود نیست و در پیشگیری، سالمندی، بیماری‌های مزمن، ورزش و توانبخشی عصبی نیز نقش دارد. همچنین برخی خدمات فیزیوتراپی مانند تمرین‌درمانی نیازمند توجه بیشتر سازمان‌های بیمه‌گر هستند.
خبرنگارمفدا: دانشگاه‌ها برای آماده‌کردن دانشجویان برای بازار کار چه تغییراتی باید ایجاد کنند؟
دکتر شهبازی: آموزش باید بیش از گذشته مهارت‌محور و بیمارمحور باشد و مباحث بالینی از سال‌های دوم تحصیل، حتی در حد مشاهده، آغاز شود. دانشجو علاوه بر دانش نظری باید فرصت کافی برای ارزیابی بیمار، تصمیم‌گیری بالینی، ارتباط با بیمار، طراحی برنامه درمانی و ارزیابی نتایج درمان داشته باشد. آشنایی با پژوهش، آمار، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی نیز ضروری است.
خبرنگارمفدا: برای دانشجویانی که تازه وارد فیزیوتراپی شده‌اند چه توصیه‌ای دارید؟
دکتر شهبازی: عجله نکنند که فقط تکنیک یاد بگیرند. قبل از اینکه بپرسیم «چگونه درمان کنیم؟» باید یاد بگیریم «چرا این بیمار این مشکل را دارد؟». آناتومی، فیزیولوژی، کینزیولوژی، پاتوفیزیولوژی و ارزیابی را جدی بگیرند و مطالعه مقاله و تفکر انتقادی را از همان سال‌های اول آغاز کنند. یک فیزیوتراپیست خوب یک‌شبه ساخته نمی‌شود؛ حرفه‌ای شدن نتیجه سال‌ها یادگیری، تجربه، مطالعه و بازنگری در عملکرد است.
خبرنگارمفدا: اگر به ابتدای مسیر تحصیلی و حرفه‌ای خود بازگردید، چه چیزی را متفاوت انجام می‌دهید؟
دکتر شهبازی: زمان بیشتری را به مطالعه منابع اصلی، پژوهش و تقویت مهارت تفکر انتقادی اختصاص می‌دادم و برخی منابع مهم را چندین بار مطالعه می‌کردم. در بلندمدت، توانایی یادگیری، تحلیل و حل مسئله مهم‌تر از صرفاً گرفتن نمره خوب یا یادگیری تعداد زیادی تکنیک است.
خبرنگارمفدا: شیرین‌ترین خاطره شما از فعالیت حرفه‌ای چیست؟
دکتر شهبازی: یکی از شیرین‌ترین لحظه‌ها زمانی است که نتیجه درمان را در بازگشت بیمار به زندگی روزمره می‌بینیم. بیماری به من می‌گفت «پنج سال است که زانویم خم نشده بود» و دیدن اینکه دوباره توانسته این حرکت را انجام دهد، برای یک فیزیوتراپیست بسیار لذت‌بخش است. این لحظه‌ها یادآوری می‌کنند که پشت هر ارزیابی و هر جلسه درمان، در نهایت یک انسان و کیفیت زندگی او قرار دارد.
خبرنگارمفدا: در پایان، پیام شما به مناسبت روز جهانی فیزیوتراپی چیست؟
دکتر شهبازی: روز جهانی فیزیوتراپی فرصتی است برای اینکه به اهمیت «حرکت» در زندگی انسان دوباره فکر کنیم. حرکت فقط راه رفتن یا ورزش کردن نیست؛ بلکه به معنای استقلال، مشارکت اجتماعی، کار کردن و داشتن کیفیت زندگی است. به دانشجویان می‌گویم با علاقه یاد بگیرند، سؤال بپرسند و هیچ‌گاه یادگیری را متوقف نکنند و به همکارانم نیز توصیه می‌کنم به علم، اخلاق حرفه‌ای و انسانیت در درمان وفادار بمانند. به مردم هم می‌گویم فیزیوتراپی فقط برای زمانی نیست که درد دارید؛ برای بهتر حرکت کردن، سالم‌تر ماندن و حفظ کیفیت زندگی نیز می‌توان از فیزیوتراپی کمک گرفت.
ارسال نظر