بارداری یکی از مهم ترین دوره های زندگی بانوان محسوب می شود، بیشتر مادران بر این باورند که هنگام بارداری باید غذای بیشتری بخورند تا رشد و نمو جنین آنها دچار مشکل نشود، اما اغلب نمی دانند میزان صحیح دریافت مواد غذایی چقدر است.

این باور غلط وجود دارد که «مادر باردار باید به اندازه دو نفر غذا بخورد». واقعیت این است که برخی بانوان بر اساس اعتقاد به همین باور غلط دچار افزایش وزن بیش از مقدار موردنیاز می شــوند. اما به طور کلی مهم ترین اصل تغذیه ای برای مادر باردار، استفاده از پنج گروه اصلی غذایی مانند دیگر اعضای خانواده است. همچنین آنچه که در تغذیه مادر باردار اهمیت دارد، رعایت تنوع و تعادل در مصرف مواد غذایی است.

بهترین راه برای اطمینان از مصرف متعادل و متنوع مواد غذایی در روز، اســتفاده از همه گروه های اصلی غذایی یعنی گروه نان و غلات، گروه میوه ها، گروه سبزی ها، گروه شیر و لبنیات، گروه گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها است.

تنوع غذایی انتخاب انواع غذاها از گروه های مختلف غذایی مانند نان و غلات، میوه ها و سبزی ها، همچنین انتخاب مواد غذایی مختلف در داخل هر گروه غذایی مانند برنج، گندم، جو، جو دوسر و ذرت در گروه نان و غلات است.

ترش کردن و سوزش سر معده، تهوع و استفراغ، ورم و گرفتگی پا، ویار، یبوست، هموروئید یا بواسیر، افزایش بزاق دهان، دیابت بارداری، اکلامپسی و پره اکلامپسی، پرفشاری خون بارداری و کمخونی از اختلالات شایع در دوران بارداری است که می بایست مادران باردار برای کنترل و درمان این اختلالات در طول دوره بارداری تحت نظر مشاور تغذیه قرار گیرند.

نقش درشت مغذی ها در دوران بارداری:

_ نقش اصلی کربوهیدرات ها، تأمین انرژی برای سلول های بدن به ویژه مغز و سیستم عصبی، گلبول های قرمز و سفید خون و کلیه است، بنابراین در دوران بارداری لازم است در رژیم غذایی گنجانده شود.

_ چربی منبع عمده تأمین انرژی برای بدن اســت و به جذب ویتامین ها و آنتی اکسیدان های محلول در چربی کمک می کند.

_ واضح و آشــکار اســت که نیاز به پروتئین در دوران بارداری برای تأمین نیازهای مادر و جنین افزایش پیدا می کند. کمبود پروتئین در بارداری پیامدهای نامطلوب از جمله اختلال در رشد و سنتز سلول و بافت های جنین را به دنبال دارد.

_ فیبر بخشــی از میوه ها، ســبزی ها و دانه های خوراکی به ویژه حبوبات و غلات است؛ در بدن انســان هضم فیبر به ســیر شدن کمک می کند. همچنین احتمــال بروز بیماری های روده مانند ســرطان روده بزرگ و بواســیر را کاهش می دهد.

از ســوی دیگــر فیبر با کاهش جذب کلســترول و قندها در روده از بالا رفتن کلســترول و قند خون جلوگیری می کند و خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی و دیابت را کاهش می دهد .مادران باردار بایستی به مصرف نان های سبوسدار، غلات کامل، سبزی های برگ سبز و زرد و میوه های تازه و خشک برای تأمین مواد معدنی، ویتامین ها و فیبر اضافی، تشــویق شوند.

اهمیت وزن گیری مناسب در دوران بارداری:

مراقبت هــای دوران بــارداری با هدف اطمینان از تأمین نیازهای غذایی جنین و مادر و همچنین حفظ ســلامت هر دو انجام می شود. یک شیوه ی قابل اتکا و در دسترس برای کسب این اطمینان، اندازه گیری وزن و تعیین الگوی وزن گیری مادر در طی مراقبت های دوران بارداری است.

مادران باردار دچار اضافه وزن و چاقی با مشــکلات متعددی در دوران بارداری و زایمان مانند دیابت، پرفشــاری خون و زایمان زودرس مواجه می شوند. افزایش وزن بیش از حد هنگام بارداری یکی از نگرانی های مادران باردار مبتلا به اضافه وزن است.

اگــر چــه افزایش وزن در مادران باردار دچار اضافه وزن، خطراتی را برای مادر و جنین به همراه دارد؛ اما دوران بارداری زمان مناسبی برای کاهش وزن نیست و این گروه نیز باید تا حدودی افزایش وزن داشته باشند؛ در این زمینه انتخــاب مــواد غذایی دارای کیفیت و ارزش غذایی مطلوب و خودداری از مصرف مواد غذایی پرکالری، مورد تاکید است.

در هنگام ارائه توصیه های تغذیه ای برای مادران باردار دچار اضافه وزن و چاق باید به منابع غذایی در دسترس خانواده، عادات رفتار غذایی و شیوه زندگی آنان توجه شود.  وزن گیری مادر برای رشد و تکامل مطلوب جنین ضروری است.

نوزادانی که مادرانشان در دوران بارداری وزنگیری کافی نداشته اند، کم وزن به دنیا می آیند. خطر تولد نوزاد کم وزن در مادران لاغر، دو برابر بیشتر از مادران با وزن طبیعی است. زنــان لاغــری که قبل و حین بــارداری از برنامه غذایی مطلوبی برخوردار نبوده اند، با دریافــت ناکافی کالری و مواد مغذی مواجه می شوند. این مادران اگر پس از زایمان دچار فقر غذایی باشند، دچار کمخونی نیز می شوند؛ بنابراین مداخلات تغذیه ای برای بهبود وضع تغذیه مادران باردار لاغر ضروری اســت.

«میترا سلطانی» کارشناس ارشد تغذیه بالینی دانشکده تغذیه و علوم غذایی شیراز