مفدا یاسوج؛ در دوره‌هایی که اخبار نگران‌کننده بخش بزرگی از محتوای رسانه‌ها را تشکیل می‌دهد، بسیاری از افراد ناخواسته در چرخه‌ای از پیگیری مداوم خبرها گرفتار می‌شوند. هر اعلان خبری، هر پیام در شبکه‌های اجتماعی و هر تصویر تازه از بحران‌ها می‌تواند احساس نگرانی و ناامنی را تشدید کند. در چنین شرایطی، ذهن انسان به‌تدریج زیر بار انبوهی از اطلاعات هیجانی قرار می‌گیرد و فرصت کافی برای آرام شدن و بازگشت به تعادل را پیدا نمی‌کند.

به همین دلیل، در سال‌های اخیر متخصصان سلامت روان به اهمیت «مدیریت مصرف اخبار» توجه بیشتری نشان داده‌اند. یکی از پیشنهادهایی که در این زمینه مطرح شده، «رژیم خبری ۲۰/۲۰» است؛ رویکردی که تلاش می‌کند میان نیاز به آگاهی از اخبار و حفظ سلامت روان تعادل ایجاد کند.

این ایده بر این اصل استوار است که همان‌طور که بدن برای سالم ماندن به یک رژیم غذایی متعادل نیاز دارد، ذهن نیز به یک الگوی متعادل برای مصرف اطلاعات نیازمند است.بعبارت دیگر محدود کردن زمان دریافت اخبار و اختصاص دادن بخش بیشتری از روز به فعالیت‌هایی که احساس کنترل، ارتباط و معنا را در زندگی تقویت می‌کنند، می‌تواند به افراد کمک کند تا در مواجهه با اخبار دشوار، آرامش و تاب‌آوری بیشتری داشته باشند.

به همین دلیل، پیشنهاد می‌شود که افراد مصرف اخبار خود را به دو نوبت در روز و هر بار حداکثر بیست دقیقه محدود کنند و در بقیه زمان، ذهن خود را به فعالیت‌هایی اختصاص دهند که احساس کنترل و عاملیت شخصی را تقویت می‌کند.

مفهوم «رژیم مصرف» در اینجا دقیقاً مشابه مفهوم رژیم غذایی است. همان‌طور که مصرف بی‌رویه غذاهای ناسالم می‌تواند به بدن آسیب بزند، مصرف بی‌وقفه و کنترل‌نشده اطلاعات نیز می‌تواند ذهن را فرسوده کند. رژیم مصرف اطلاعات یعنی فرد به‌طور آگاهانه تصمیم بگیرد چه مقدار خبر، از چه منابعی و در چه زمانی دریافت کند. این کار نوعی نظم ذهنی ایجاد می‌کند و اجازه نمی‌دهد جریان بی‌پایان اخبار به‌صورت ناخودآگاه بر ذهن و هیجانات فرد مسلط شود. در واقع، فرد به جای آنکه در معرض هجوم دائمی اطلاعات قرار بگیرد، خود زمان و چارچوب دریافت آن را تعیین می‌کند.

در شرایط بحران و جنگ، یکی از مشکلات رایج پدیده‌ای است که اغلب آن را «غرق‌شدگی خبری» می‌نامند. در این وضعیت فرد به‌طور مداوم تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های خبری را بررسی می‌کند تا از آخرین تحولات باخبر شود. این رفتار در ظاهر منطقی به نظر می‌رسد، زیرا انسان به طور طبیعی تمایل دارد از خطرات احتمالی آگاه باشد. اما در عمل، چنین رفتاری اغلب باعث افزایش اضطراب می‌شود. دلیل آن این است که بیشتر اخبار جنگ و بحران، حاوی تصاویر و روایت‌هایی هستند که تهدید، عدم قطعیت و احساس خطر را تقویت می‌کنند. وقتی مغز انسان به‌طور مداوم در معرض چنین پیام‌هایی قرار می‌گیرد، سیستم هشدار درونی بدن فعال می‌ماند و فرد احساس می‌کند که همیشه در وضعیت خطر قرار دارد.
رژیم خبری ۲۰/۲۰ تلاش می‌کند این چرخه را بشکند. وقتی فرد تنها در دو زمان مشخص در روز اخبار را دنبال می‌کند، ذهن او فرصت پیدا می‌کند که در فاصله میان این دو نوبت آرام شود و به فعالیت‌های دیگر بپردازد. این فاصله ذهنی بسیار مهم است، زیرا سیستم عصبی انسان برای بازیابی و تنظیم هیجانات به زمان نیاز دارد. اگر اخبار به‌طور مداوم وارد ذهن شوند، مغز فرصتی برای پردازش و آرام‌سازی پیدا نمی‌کند.
یکی از جنبه‌های مهم این رویکرد، تأکید بر «منابع رسمی» است. در دوره‌های بحران، شایعات و اطلاعات نادرست به سرعت در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شوند. این اطلاعات نه تنها اغلب دقیق نیستند، بلکه معمولاً بار هیجانی بالایی دارند و می‌توانند ترس و سردرگمی را افزایش دهند.
اما بخش دوم توصیه رژیم خبری ۲۰/۲۰ به همان اندازه مهم است: اختصاص دادن بقیه زمان به «عاملیت». عاملیت به این معناست که فرد احساس کند در زندگی خود نقش فعال دارد و می‌تواند بر برخی جنبه‌های آن تأثیر بگذارد. در شرایطی مانند جنگ یا بحران‌های بزرگ، بسیاری از رویدادها خارج از کنترل فرد هستند. همین احساس ناتوانی می‌تواند اضطراب و ناامیدی را افزایش دهد. وقتی انسان احساس کند هیچ کنترلی بر محیط خود ندارد، ذهن او بیشتر درگیر سناریوهای منفی می‌شود.
به همین دلیل، فعالیت‌هایی که احساس عاملیت را تقویت می‌کنند اهمیت زیادی دارند. یادگیری یک مهارت جدید، انجام یک پروژه کوچک شخصی،ورزش،مطالعه یا حتی شرکت در یک بازی گروهیبا دوستان و اعضای خانواده می تواند به فرد یادآوری کند که زندگی او هنوز دارای حوزه هایی است که در آنها میتواند تصمیم بگیرد، عمل کندو نتیجه ببیند.

// تهیه و تنظیم: امید نجیمی گشتاسب
رئیس مرکز مشاوره مبتنی بر سبک زندگی اسلامی و ایرانی