مفداایران- دکتر مصطفی الماسی که از پژوهشگران حوزه دمانس و اختلالت حافظه می‌باشد در مصاحبه با پادکست سی‌مار به بررسی مسائل بالینی، دارویی، شناختی، ریسک فاکتورها و پیشگیری از بیماری آلزایمر پرداخته‌اند.

جناب دکتر به پادکست سی‌مار، وابسته به معاونت فرهنگی دانشجویی ابران خوش اومدید. می‌خوایم از تقسیم بندی دمانس برامون بگید. چند نوع دمانس داریم و هرکدوم چه ویژگی‌ای دارند؟

دمانس ها دو دسته هستند.دسته‌ی اول دمانس های دجنرتیو (از بین رفتن سلول‌ها) هستن که باعث میشه پروتئین های داخل نورون تغییر کنن و نورون‌ها بمیرند. این نوع شایعتره و سردسته‌شون آلزایمره.

دسته‌ی دوم دمانس های برگشت‌پذیرند که کلا ده درصد دمانس‌ها رو شامل میشند. اما تشخیصشون اهمیت داره چون با شناختشون میتونیم تغییر زیادی تو زندگی افراد ایجاد کنیم.

بر چه اساسی انواع دمانس تشخیص داده میشه؟

تشخیص دقیق همه‌ی بیماران دمانس بر اساس پاتولوژی و اتوپسیه است. ولی امکان انجام این روش در قید حیات بیمار وجود ندارد. اما تشخیص اون‌ها براساس تظاهرات بالینی و تصویربرداری‌های معمول و در دسترس هم امکان پذیر است..

آلزایمر معمولا در چه مرحله‌ای تشخیص داده میشه؟
ما برای اختلالات شناختی یه طیف متصور هستیم. از مرحله‌ای که روند بیماری شروع میشه تا جایی که همه متوجه اختلال میشن رو میگن ام‌سی‌آی (MCI یا اختلال خفیف شناختی). که درمان در این مرحله موثرتره. مثل داروی آدوکانومپ که باعث حذف پلاک های بتاآمیلوئید میشه.

آیا دارویی هست که مانع رسوب پلاک های بتاآمیلوئید بشه؟

تحقیقاتی در رابطه با ممانعت از رسوب بتاآمیلوئید و تولید واکسن آلزایمر در حال انجام هست اما درحال حاضر این دارو موجود نیست.

بازه ی سنی، جنسیت و نژاد افراد مبتلا به آلزایمر به چه صورته؟

شیوع آلزایمر به میزان کمی در خانم ها به علت تاثیرات هورمونی بعد یائسگی بیشتره. آلزایمر از دهه‌ی ششم زندگی به بعد ایجاد میشه و هر 5.5 سال شیوعش دو برابر میشه. تفاوت خاصی بین جمعیت ها نیست فقط در جمعیت‌های شهری شیوعش کمی کمتر از جمعیت‌های روستاییه و جغرافیا در اون تاثیرگذار نیست.

آیا عوامل ژنتیکی در بروز دمانس تاثیرگذاره؟

دمانس یه بیماری چند عاملی هست. ژن‌های شناخته شده‌ای در بروز دمانس در سنین پایین موثرن. (حدود 2%) اما در بیشتر موارد ژن به صورت مستقیم موثر نیست و به عواملی دیگری مثل عوامل محیطی، عروقی، سطح تحصیلات و رزرو شناختی و... بستگی دارد.

علائم بیماری شامل چه موادی هستن؟

بیماری آلزایمر با اختلال در حافظه اخیر خودشو نشون میده چون هیپوکمپ اولین جایی هست که آسیب میبینه و بعد از مدتی عوارض دیگه هم اضافه میشن مثل مشکل در تکلم و عملکرد اجرایی و....

تشخیص دمانس در کلینیک به چه صورته؟

اول از همه با شرح حال و معاینه ی فیزیکیه. شرح حال اینجا خیلی اهمیت داره چون بیمار مبتلا به آلزایمر نمیتونه شرح حال بده چون این موضوع که فراموش کاره رو هم فراموش میکنه و فکر میکنه مشکلی نداره و انکار میکنه.

مرحله ی بعد تست های شناختی هست که عملکرد شناختی رو بررسی میکنه و ما از تست های غربالگری و بعد از تست های نوروسایکیتری خیلی جامع استفاده میکنیم.

در مرحله ی سوم برای افتراق بین انواع دمانس نیاز به تصویربرداری و آزمایش خون داریم و در نهایت تست های بسیار تخصصی که روش های تصویر برداری عملکردی یا مولکولی هستند که البته هنوز خیلی در دسترس نیستند و در موارد خیلی خاص استفاده میشوند.

سن افراد مبتلا به دمانس برگشت پذیر حدود چند ساله؟

هرچه سن بالاتر میره احتمال دمانس از نوع دجنراتیو بیشتر میشه و معمولا دمانس هایی که در سنین زیر 45 رخ میدن برگشت پذیرن و معمولا در اثر بیماری های دیگه ای رخ میدن

ممکنه به چند موردشون اشاره کنین؟

بیماری های عفونی مثل مننژیت، اختلالات ساختاری مغز مثل هیدروسفالی و ساب دورال مزمن یا به دنبال اختلالات اندوکرین مثل هیپوتیروئیدی و...

امید به زندگی فرد مبتلا به آلزایمر چند ساله؟

بیماری‌های دمانس به خودی خود باعث فوت نمیشن ولی هرچه که پیشرفت میکنن فرد از نیازهای خودش غافل میشه و فرد در اثر بیماری های عفونی و شکستگی ها فوت میکنن. خود بیماری ها سیر بسیار مزمن و طولانی دارن مثلا آلزایمر که سیر 5 تا 15 ساله داره.

خطوط درمانی بیماری به چه شکلیه؟

درمان های غیردارویی دمانس شامل آماده سازی و بهینه سازی محل زندگی فرد هست. مثلا کف خونه موکت بشه کفش فرد مطمئن باشه و فرد از عصای سه شاخه استفاده کنه و.... آموزش به همراهان برای موقعیت‌های تغییر رفتاری بیمار.

درمان های دارویی دمانس دجنرتیو دو دسته‌ان. یک دسته داروهایی هستن که سعی میکنن تغییرات نوروترنسمیتری رو اصلاح کنن مثل مهارکننده های کولین استراز، دوپامینرژیک، سروتونرژیک و مهارکننده‌ی گلوتامات و... . یه دسته هم داروهای کنترل کننده ی رفتار هستند.

عوارض جانبی این داروها چیه؟

بسته به دسته‌ی دارویی داره مثلا برای مهارکننده‌های استیل کولین استرازها علایم گوارشی شایع هست. ولی مهم ترین علامتشون برادی کاردی هست که به همین علت بیماران بهتره تحت نظر متخصص قلب هم باشند.

درمان تهاجمی برای دمانس داریم؟

در مورد موارد خاصی که دمانس میدن مثل نوروماپرشرهیدروسفالوس و ساب دورال هماتومامزمن که اختلالات ساختارین با روش های خاص خودشون درمان انجام میشه. برای دمانس های دجنراتیو و آلزایمر درمان تهاجمی نداریم.

تست های شناختی که برای بیماران استفاده میشه بیشتر بر چه عملکردهای شناخته توجه دارند؟

تست های شناختی دو دسته ی کلی دارن. یکیش تست های غربالگری هستن که قراره در مدت زمان کوتاهی عملکرد کلی رو از برخی حیطه های شناختی به ما بازگو کنن و بسته به شرایط از تست های کامپرهنسیونوروسایکیتریک (دریافت و فهم عصب روانپزشکی) که جامع ترن استفاده کنیم. مثل تست های حافظه و توجه. بیشترین تست هایی که در بالین استفاده میشن تست های غربالگری هست که معروفترینش تست مینیمنتال اگزتوس اگزم هست و در حد 5 تا 10 دقیقه طول میکشه. از هرکدام از عملکردهای شناختی یک تا دوسوال در این تست ها موجود هست و یک شمای کلی از عملکرد مغز میدن.

برای پیشگیری چه سبک زندگی ای باید داشته باشیم و از چه ریسک فاکتور هایی باید بپرهیزیم ؟

ریسک فاکتور ها شامل سن، دیابت، فشارخون، چربی خون و... هستند.

ورزش مداوم عمل حفاظتی داره. هرچه ذخیره‌ی شناختی ما بیشتر باشه در برابر آلزایمر مقاومتریم.

خیلی ممنونم جناب دکتر از حضورتون.

تهیه گزارش: فاطمه کبری زاده