به گزارش مفدا فسا، هجرت پیامبر اکرم(ص) به مدینه، نقطه عطفی در تاریخ اسلام به شمار می آید و بعد از این هجرت، حضرت سه بار به مکه سفر کرده اند. سومین و آخرین باری که پیامبر(ص) وارد مکه شدند در سال دهم هجری به عنوان «حجة الوداع» بود که حضرت برای اولین بار به طور رسمی اعلان حج دادند تا همه مردم در حد امکان حاضر شوند. این سفر دو هدف اساسی داشت و آنها عبارت بودند از دو حکم مهم از قوانین اسلام که هنوز برای مردم به طور کامل و رسمی تبیین نشده بود: یکی حج، و دیگری مسئله ولایت و خلافت بعد از پیامبر(ص).

پس از اعلان عمومی، مهاجرین، انصار، قبایل اطراف مدینه و مکه، سرزمین یمن و غیر آن به طرف مکه آمدند تا جزئیات احکام حج را شخصاً از پیامبر بزرگ اسلام بیاموزند و در اولین سفر رسمی آن حضرت، به عنوان حج، شرکت داشته باشند. علاوه بر آن حضرت رسول اشاراتی درباره اخرین سفرعمرشان کرده بودند که این میتوانست سبب شرکت همه جانبه مردم شود.

وقتی اعمال حج پایان یافت و پیامبر(ص) همراه مسلمانان مکه را ترک و به طرف مدینه حرکت کرد، در محلی نزدیک «جحفه» به نام «غدیر خم» توقف نمود، مسلمین را گرد آورد و پس از ادای خطبهای طولانی، حضرت علی(ع) را به ولایت و پیشوایی مسلمین منصوب کرد و فرمودند: «من کنت مولاه فعلی مولاه. اللهم وال من والاه و عاد من عاداه» «هرکس که من مولای اویم، علی هم مولای اوست. خداوندا! دوستدار علی را دوست بدار و با کسی که با او دشمنی می‌ کند، دشمنی فرما».

خود حضرت در این باره می فرمایند: «پیامبر خدا به قصد حجة الوداع بیرون آمد. سپس (در بازگشت)، به غدیرخم رسید. به دستور او برایش چیزی شبیه منبر ساختند. سپس از آن، بالا آمد و بازوی مرا گرفت (و بالا برد)، تا آن جا که سفیدی زیر بغلش دیده شد و با صدای بلند، در همان جایگاه گفت: «هر که من مولای اویم، پس علی مولای اوست. خدایا! دوستدارش را دوست و دشمنش را دشمن بدار!». پس با ولایت من، ولایت خدا و با دشمنی با من، دشمنی با خدا محقق می شود. خداوند عزوجل در آن روز، نازل کرد: «الْیوْمَ یئِسَ الَّذِینَ کفَرُواْ مِن دِینِکمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دِینَکمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکمُ الإِسْلاَمَ دِینًا» پس، ولایت من مایه کمال دین و رضایت پروردگار بلند مرتبه است.

اما با رحلت پیامبر در 28 صفر سال 11 هجری و در حالیکه امام علی (علیه السلام) و برخی از اصحاب مشغول تجهیز پیکر پاک رسول الله بودند عده ای از مهاجرین و انصار بدون توجه به سفارشات مکرر پیامبر(ص) نسبت به جانشینی حضرت علی(ع) در مکانی به نام سقیفه بنی ساعده جمع شدند و ابوبکر را به خلافت برگزیدند. حضرت علی علیه السلام در این باره میفرمایند: «به خدا قسم، فرزند ابوقحافه (ابوبکر) خلافت را مانند پیراهن در برکرد هر چند که علم دارد من برای خلافت مانند محور آسیاب هستم که علم و فضیلت از سر چشمه من مانند سیل سرازیر می‌شود و پرندگان هوا به اوج مقام من نمی‌رسند».

پس از کشته شدن عثمان، مخالفان او که شامل انصار، مهاجران مخالف قریش، مصریان و کوفیان بودند همگی بر خلافت امیرالمؤمنین (علیه السلام) اتفاق نظر داشتند. حضرت خود در این باره می فرمایند: «آن گاه چیزی مرا به وحشت نینداخت جز اینکه مردم همانند یال کفتار بر سرم ریختند، و از هر طرف به من هجوم آورند، به طوری که دو فرزندم در آن ازدحام کوبیده شدند، و ردایم از دو جانب پاره شد، مردم چونان گله گوسپند محاصره‌ام کردند». بیعت مردم با امام، در روز جمعه هیجدهم ذی الحجة الحرام سال ۳۵ هجری بوده است.

در ابتدا حضرت از پذیرش امر خلافت سرباز می زدند. ایشان خطاب به مردم فرمودند: «مرا رها سازید و دیگری را بجویید. به درستی که حوادثی چند پهلو و چند رنگ در پیش داریم که دل ها بر آن پایدار، و اندیشه ها در آن، استوار نمی ماند». اما در نهایت خلافت را پذیرفتند و مردم برای بیعت به مسجد پیامبر(ص) رفتند. طلحة بن عبیدالله اولین کسی بود که با امام بیعت کرد. سپس مردم دسته دسته آمدند و باامیرالمؤمنین بیعت کردند و حضرت اولین خلیفهای در اسلام بودند که تمام مردم در انتخاب ایشان شرکت داشتند.

مسلمانان و به‌خصوص شیعه از دوره‌های نخست، روز غدیر را یکی از عیدهای بزرگ دانسته و این روز در میان آنها به عید غدیر معروف و مشهور است. مسعودی در التنبیه و الاشراف نوشته است که فرزندان و شیعیان امیرالمؤمنین این روز را بزرگ می‌دارند. کلینی در روایتی جشن گرفتن شیعیان را نقل کرده است. بنابراین جشن عید غدیر در قرون سوم و چهارم امر رایجی بوده است.

پیش از آن نیز فیاض بن محمد بن عمر طوسی روایتی نقل می‌کند که امام رضا(ع) روز غدیر را عید می‌گرفته است. با توجه به این که امام رضا(ع) در اواخر قرن دوم می‌زیسته‌اند قدمت برگزاری جشن به مناسبت روز غدیر روشن می‌شود.

این بزرگداشت در سال‌ها و قرون بعدی نیز در بین مسلمین رایج بوده است تا جایی که بیعت با مستعلی بن مستنصر (از حاکمان مصر) در روز عید غدیر خم سال ۴۸۷ قمری صورت گرفت. در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را رسمیت دادند و در ایران از سال ۹۰۷ق که شاه اسماعیل صفوی به سلطنت رسید تا امروز عید غدیر از اعیاد رسمی است.

در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب می‌شود. در نجف همه ساله در این روز مراسم با شکوهی در حرم علوی برگزار می‌شود و رجال و علمای شیعه و سفرای کشورهای اسلامی در آن حضور یافته، خطابه‌ها و قصائد غدیریه خوانده می‌شود. در یمن شیعیان زیدی روز غدیر را با جشن و چراغانی برگزار می‌کنند. شب عید غدیر نیز در میان مسلمانان از شب‌ های معروف شمرده می‌شود.

خلاصه اعمال عید غدیر عبارتند از:

روزه گرفتن

غسل کردن

خواندن زیارت امین الله

خواندن دعای ندبه

گفتن این تهنیت در هنگام ملاقات مؤمنین: "اَلحمدُ لِلهِ الّذی جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسّکینَ بِولایةِ اَمیرِالمؤمنینَ و الائمةِ المَعصومینَ علیهم السلام"

پوشیدن لباسهای نیکو

زینت کردن

استعمال بوی خوش

صله رحم

اطعام مومنین

خواندن زیارت غدیریه

خواندن نماز عید غدیر

و همچنین صلوات بسیار

نگارنده:نازنین زمانی