دیابت بارداری (Gestational diabetes) یک نوع از بیماری دیابت است که در طی دوران بارداری در زنان بروز می کند و معمولا بعد از تولد نوزاد برطرف می شود. علائم دیابت بارداری شبیه علائم بقیه انواع دیابت است. افزایش غیر طبیعی قند خون در دوران بارداری می تواند منجر به عوارض مادری و جنینی شود  لذا پیشگیری و کنترل آن در طی دوران بارداری ضروری می باشد.

دیابت بارداری ( Gestational Diabetes ) چیست؟

دیابت بارداری نوعی از دیابت است که بانوان در دوران بارداری به آن دچار می‌شوند. بطور طبیعی، میزان گلوکز یا قندخون بوسیله هورمونی به نام انسولین کنترل می‌شود. اما طی بارداری، بدن برخی از بانوان بیشتر از حد معمول گلوکز تولید می‌کند و در نتیجه بدن آنان نمی‌تواند انسولین کافی برای تنظیم آن تولید کند و به دیابت بارداری مبتلا می‌شوند. دیابت بارداری شایع ترین اختلال متابولیک دوران بارداری است که حدود ۵ درصد بارداری ها را تحت تاثیر قرار می دهد۰  البته دو نوع دیابت وجود دارد: در نوع اول بدن بطور کل انسولین تولید نمی‌کند و در نوع دوم،   بدن به اندازه کافی انسولین تولید نمی‌کند.

دیابت بارداری معمولا در سه ماهه دوم یا سوم بارداری اتفاق می‌افتد. از آنجایی که در طول شش هفته اول بارداری ارگان‌های اصلی جنین شکل می‌گیرند. قندخون بالا در طول این هفته‌ها بر رشد اندام‌های جنین اثر می‌گذارد و می‌تواند سبب ایجاد نقایص مادرزادی ‌شود. به دلیل افزایش میزان قندخون جنینی، لوزالمعده جنین انسولین بیشتری می‌سازد ولی بعد از تولد برای نوزاد توقف ترشح انسولین مشکل است، بنابراین ممکن است سطح قندخون پایین بیفتد. بنابراین توصیه می‌شود، خانم های مبتلا به دیابت در مرحله اول، تحت نظر پزشک زنان و زایمان و بعد از آن متخصصان داخلی، متخصصان غدد و تغذیه قرار گیرند و برنامه غذایی صحیحی را برای رسیدن به کنترل قندخون طراحی نمایند.

پیشگیری از دیابت بارداری

دیابت بارداری معمولا نشانه‌ای ندارد، اما ممکن است احساس خستگی، تشنگی شدید، نیاز به دفع ادرار بیش از حد یا تاری دید داشته باشید. اگر چاق هستید) داشتن ضریب توده بدنی BMI، ۳۰ یا بیشتر(داشتن والدین یا فرزندی مبتلا به دیابت، زایمان نوزادی سنگین وزن (چهار و نیم کیلوگرم یا بیشتر) احتمال ابتلا به دیابت بارداری را افزایش می دهد. در چنین شرایطی معمولا پزشک آزمایش تحمل‌پذیری گلوکز OGTT در خواست می کند که مستلزم انجام دو آزمایش قندخون است که در اولین آزمایش باید ناشتا باشید و دو ساعت بعد در دومین مرحله باید قبل از آزمایش شربت قند بنوشید.

برای پیشگیری از دیابت بارداری می توان از رژیمی متناسب و سالم پیروی کرد، که این رژیم شامل مصرف کربوهیدرات های تصفیه نشده (آرد غلات کامل)، پروتئین بدون چربی و چربی سالم است. ورزش‌های ایمن برای بارداری مثل یوگای بارداری، پیلاتس، پیاده‌روی و شنا را اجرا کنید. در واقع کلید حل معما تحت کنترل نگه داشتن وزنتان است.

خطرات و عوامل افزایش دیابت بارداری

قند خون بالا در دوران بارداری می‌تواند منجر به رشد زیاد جنین و بزرگ‌ جثه ‌شدن نوزاد ‌شود که خود این موضوع می‌تواند مشکلاتی هنگام زایمان ایجاد کند. همچنین کنترل نشدن مناسب دیابت بارداری ممکن است منجر به تولد نوزادی با قند خون پایین، یرقان یا مشکل تنفسی شود. وجود عوامل زیر احتمال ابتلا به دیابت بارداری را در مادر افزایش می‌دهد:

- اضافه وزن قبل از بارداری

- سابقۀ خانوادگی دیابت

- سابقۀ دیابت بارداری، مرده‌زایی، سقط جنین یا نوزاد درشت با وزن بیش از ۳۴۰۰ گرم در بارداری‌های قبلی

- سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (Pcos)

- سابقۀ وجود مشکلی با انسولین یا قند خون مانند مقاومت به انسولین، عدم تحمل گلوکز یا پره‌دیابت

- فشار خون بالا، کلسترول بالا یا بیماری‌های قلبی

عوارض دیابت بارداری

این عوارض را می توان تحت دو گروه عوارض مادری و جنینی مورد بررسی قرار داد:

- عوارض مادری: بالا رفتن فشارخون (مسمومیت حاملگی یا پره اکلامپسی)، پاره شدن نابهنگام کیسه آب و زایمان زودرس و عفونت های ادراریدر نیمه دوم بارداری

- عوارض جنینی:  رشد زیاد از حد جنین (ماکروزومی)، سخت شدن زایمان بعلت درشتی جنین، افت قندخون یا کلسیم نوزاد  گردد. کنترل مناسب قند خون حین بارداری منجر به کاهش احتمال عوارض فوق می شود.

چگونگی درمان دیابت بارداری

در صورت ابتلا به دیابت بارداری، برای حفظ سلامت خود و نوزادتان باید قند خون خود را کنترل کنید. به این منظور باید تغییراتی در شیوۀ زندگی خود ایجاد کنید. رعایت نکته‌هایی که در زیر آمده است، می‌تواند به شما در کنترل قند خون و دیابت بارداری کمک کند:

اهمیت ویژه به رژیم غذایی

 پزشکتان ممکن است برای تنظیم برنامۀ غذایی مناسب، شما را به یک متخصص تغذیه ارجاع دهد. این برنامۀ غذایی باید با توجه به دیابت بارداری تنظیم شود تا بتواند کالری و مواد مغذی کافی را برای نوزاد در حال رشدتان فراهم کند. متخصص تغذیه، تعداد کل کالری روزانۀ زنی با قد و وزنتان را به شما خواهد گفت. حدود ۲۲۰۰ تا ۲۵۰۰ کالری در روز برای زنان با وزن متوسط معمول است. اگر اضافه وزن دارید، ممکن است این میزان به حدود ۱۸۰۰ کالری در روز کاهش یابد. متخصص تغذیه، چگونگی حفظ تعادل برنامۀ غذایی را به شما یاد می‌دهد و احتمالاً موارد زیر را به شما پیشنهاد می‌کند:

- ۱۰ تا ۲۰ درصد کالری خود را از منابع پروتئینی مانند گوشت، پنیر، تخم‌مرغ، غذاهای دریایی و حبوبات دریافت کنید.

- کمتر از ۳۰ درصد کالری خود را از چربی‌ها دریافت کنید.

- کمتر از ۱۰ درصد کالری خود را از چربی‌های اشباع دریافت کنید.

- ۴۰ درصد کالری باقی‌مانده یا بیش‌تر را از کربوهیدرات‌هایی مثل نان، حبوبات، پاستا، برنج، میوه و سبزیجات دریافت کنید.

ورزش و فعالیت بدنی سبک

 اگر برای شما و کودک مفید باشد، پزشکتان اضافه کردن ورزش را به برنامۀ عادی هفتگی شما پیشنهاد می‌کند. سعی کنید روزانه فعالیتی سبک تا متوسط به مدت ۱۵ تا ۳۰ دقیقه انجام دهید تا باعث ‌شود بدنتان بهتر از انسولین استفاده کند و در نتیجه به کنترل سطح قند خون شما کمک شود. در مورد انتخاب و مدت زمان ورزش مناسب با پزشک مشورت کنید.

بررسی قند خون‌

از میزان سطح قند خون خود اطمینان پیدا کنید. این سطح با تغییر در برنامۀ غذایی و ورزش قابل کنترل است. میزان قند خونتان را به شکل منظم، قبل از غذا و یک یا دو ساعت بعد از غذا با دستگاه اندازه‌گیری قند خون خانگی بررسی و آن را ثبت کنید.

اگر با وجود انجام و رعایت این تغییرات در روش زندگی‌تان، قند خون شما همچنان در سطح بالایی باقی بماند، پزشک برای کنترل آن و محافظت از کودکتان قرص‌های کنترل دیابت تجویز می‌کند و اگر قرص‌ها نیز این کار را انجام ندهد، گام بعدی تزریق انسولین است. پزشک ممکن است با توجه به میزان کنترل دیابت و چگونگی پیشرفت دوران بارداری، در جریان آخرین هفته‌ها یا ماه‌های قبل از زایمان، اندازۀ نوزادتان را با دقت تحت نظر بگیرد و برای این کار ممکن است سونوگرافی نیز تجویز کند.

درحالی‌که بیشتر زنان مبتلا به دیابت بارداری قادر به زایمان طبیعی هستند، برخی از پزشکان ترجیح می‌دهند که زایمان، زودتر از موعد مقرر انجام شود. به همین دلیل، ممکن است عمل سزارین پیشنهاد شود. بعد از زایمان، پزشک سطح قند خون شما را بررسی خواهد کرد تا مطمئن شود به حالت عادی بازگشته است. شش هفته پس از زایمان، سطح قند خون باید دوباره بررسی شود و پس از آن نیز نیاز به بررسی سالانه خواهید داشت.

دیابت بارداری بعد زایمان، شیردهی

دیابت بارداری بعد زایمان مانع از شیردهی نخواهد شد. شیردهی منافع زیادی برای نوزاد در پی دارد و سبب ایجاد تعادل در مواد مغذی همچنین ایمنی نسبت به برخی بیماری ها در نوزاد می گردد. شیردهی به دنبال تجربه دیابت بارداری بعد زایمان سبب می شود مادر کالری اضافی ناشی از ذخایر بارداری را از دست دهد و به این ترتیب در کاهش وزن موثر می باشد. بنابراین شیردهی به دنبال تجربه دیابت بارداری بعد زایمان سبب می شود احتمال ابتلا به دیابت در آینده کاهش یابد. خیلی از خانم ها با تجربه دیابت بارداری بعد زایمان و شیردهی بهبودی را در میزان قند خون ناشتای خود احساس می کنند و به این ترتیب متوسط قند خون در مقایسه با زمان زایمان کاهش می یابد.

با تجربه دیابت بارداری بعد زایمان می توانید زندگی نرمالی داشته باشید اما در موارد زیر احتمال ابتلا به دیابت نوع دو در فرد افزایش می یابد:

- ابتلا به دیابت بارداری قبل از هفته ۲۴ بارداری

- اگر در طول بارداری مقدار قند خون به طور پایداری بالا باشد

- اگر قند خون بعد از تولد نوزاد بیش از حد متوسط باشد

- اگر فرد در دسته بیمارانی باشد که دچار اختلال در تولرانس گلوکز شده باشد

- اگر فرد دچار چاقی باشد

- سابقه ابتلا به دیابت در خانواده وجود داشته باشد

- در سایر بارداری های خود دچار دیابت بارداری شوید

منابع

Madarsho.pregnancy-risks-pregnancycomplications

Dorvana

Endocrine

Niniplus

محقق: شیما خسروی