سیزدهم آبان سالگرد سه رویداد مهم در تاریخ ایران است. تبعید امام خمینی به ترکیه در ۱۳ آبان ۱۳۴۳، کشتار دانش‌آموزان در ۱۳ آبان ۱۳۵۷ در دانشگاه تهران و تسخیر سفارت امریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، سه رویداد متفاوت بودند، ولی هر یک در شکل دادن به حرکت انقلاب اسلامی نقش خاصی ایفا کردند.
هویت هر سه رخداد، مبارزه با استکبار و عوامل آن است و به همین دلیل این روز «روز ملی مبارزه با استکبار» نامیده می‌شود.
بمناسبت این روز مهم و سرنوشت ساز در تقویم ایران اسلامی، کتابخانه فرهنگی معاونت دانشجویی جهت مطالعه علاقمندان، اقدام به معرفی کتاب های با موضوع وقایع روز ۱۳ آبان نموده است که بشرح ذیل می باشد:
انقلاب دوم
تسخیر سفارت آمریکا در تهران به دست دانشجویان انقلابی خط امام در ۱۳ آبان‌ماه ۱۳۵۸ یکی از رویدادهای بسیار مهم و تأثیرگذار بر تحولات سیاسی جاری در منطقه و جهان در خصوص ایران و آمریکا به شمار می‌رود که سرآغاز چالشی بزرگ در روابط ایران و ایالات متحده آمریکا محسوب می‌شود. ارتباط جمهوری اسلامی ایران با دولت ایالت متحده آمریکا به محل مناقشه و حتی افتراق بسیاری از جریانات و افراد در داخل جغرافیای انقلاب اسلامی تبدیل شده است. ارتباط با آمریکا، مسئله‌ای است که اکثر جریانات سیاسی بعد از انقلاب، موضع خود را درباره آن مطرح می‌کنند.
حال سئوال این است که آیا قطع ارتباط با آمریکا به بهانه تسخیر لانه جاسوسی و حوادث بعدی، صرفا یک مناقشه مقطعی در حوزه سیاست خارجی بوده است؟ یا به گفته تجدیدنظر طلبان، این حادثه در اثر التهابات و فضای هیجانی اول انقلاب رخ داده است؟ و یا اینکه بهانه‌ای برای ایجاد دشمن خیالی و تولید اتحاد ملی پوشالی؟ اینها همه شبهاتی است که اگر بخوبی جواب داده نشود، می‌تواند پیرامون این مسئله بظاهر عادی بروز کند. مسئله‌ای که سنگ محک عملکرد بسیاری از سیاسیون در ایران و آمریکا شده است.
این مجموعه قصد دارد با ارائه شواهدی مستند و مستدل، ثابت کند که تسخیر لانه جاسوسی و قطع رابطه با آمریکا و استمرار آن تاکنون، علاوه بر جنبه ایدوئولوژیک انقلاب اسلامی در نفی نظام سلطه، دارای براهین منفعت محورانه برای انقلاب اسلامی نیز بوده است. یعنی به اثبات عینی مضمون فرمایش رهبر معظم انقلاب اسلامی در بی‌فایده بودن مذاکره و رابطه با آمریکا که در جمع مسئولین وزارت خارجه فرمودند:
این (مذاکرات هسته‌ای)، یک تجربه ذی‌قیمت بود که متوجه شویم مذاکره با آمریکا، مطلقاً تأثیری در کم کردن دشمنی ندارد و بی‌فایده است.
در کتاب انقلاب دوم تلاش شده از زوایای گوناگون، ابعاد این ماجرا و پیامدهای آن مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.
ایران پنجاه و دو، آمریکا صفر
این اثر با کوتاه‌نوشت‌های ادبی و داستانی مورد علاقه جوانان درباره تسخیر لانه جاسوسی نگاشته شده است.
" ایران پنجاه و دو، آمریکا صفر " آنطور که در جلد کتاب آمده روایت چهارصد و چهل و چهار روز اسارت کارکنان سفارت یک ابرقدرت است که با گوشه و کنایه طنز نیز همراه است تا بیشتر مورد اقبال خوانندگان نسل جوان قرار گیرد.
این کتاب به همه کسانی که علاقمند به تاریخ هستند و حوصله خواندن متن‌های مطول را ندارند توصیه می‌شود. این اثر در هشت فصل و با داستان‌های کوتاه به روایت زمینه‌ها، حوادث و پیامدهای تسخیر لانه جاسوسی می‌پردازد و در ۲۰۰۰ شماره و با قیمت ۱۳۰۰ تومان توسط انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است.
بحران (خاطرات همیلتون جردن)
در آغاز روی کار آمدن، کارتر با تز حمایت از حقوق بشر و تجدید نظر در روابط با کشورهای ناقض حقوق بشر چنین به نظر می‌رسید که روابط حسنه شاه با سردمداران کاخ سفید با مشکل مواجه خواهد شد، زیرا طبق شعارهای انتخاباتی کارتر، ایران یکی از کشورهایی بود که حقوق بشر را نقض می‌کرد، زندان‌های شاه مملو از زندانیان سیاسی بود و هر ندای مخالفی به شدت سرکوب می‌شد. اما دولت کارتر به تز خود وفادار نماند و با اصلاحات سطحی که شاه با ایجاد فضای باز سیاسی انجام داد و آزاد کردن تعدادی از زندانیان سیاسی حمایت خود را از رژیم شاه ادامه داد.
در مقدمه کتاب به عوامل و عللی که رابطه ایران اسلامی و آمریکا را خدشه دار می‌کرد اشاره شده که از جمله مهم‌ترین این عوامل می‌توان به تصمیم کارتر مبنی بر پذیرش شاه در آمریکا و تسخیر لانه جاسوسی آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام (ره) در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ و گروگان گرفتن اعضای آن اشاره کرد.
اولین بخش کتاب مربوط به مراسم تحلیف رونالد ریگان رقیب پیروز کارتر در سال ۱۹۸۱ و جریان آزادسازی گروگان‌های آمریکایی می‌باشد. بخش بعدی به ۱۳ آبان ۱۳۵۸ ماه، برابر با یکشنبه ۴ نوامبر ۱۹۷۹ مربوط می‌شود که به قضایای پیش از انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا و کاندیداتوری کارتر، ریگان و کِنِدی اشاره می‌کند. این روند ادامه دارد تا تاریخ ۹ نوامبر ۱۹۷۹ (۱۸ آبان ۱۳۵۸ ) که در آن نیز به اتفاقات مرتبط با ۱۳ آبان، تسخیر لانه جاسوسی و اوضاع و احوال گروگان‌ها و پیگیری‌های کارتر و دیگر رجل آمریکایی برای خلاصی آنها از زندان‌های ایران می‌پردازد.
تاریخ شفاهی جنبش دانشجویی مسلمان
جنبش دانشجویی در ایران قدمتی به اندازه عمر دانشگاه و نهاد آموزش عالی دارد و نتیجه‌ی واکنش دانشجویان به مشکلات جامعه و بازتاب دغدغه‌های آنان در قبال حل معضلات است. از آنجایی که دانشجویان به عنوان قشر تحصیل کرده و فرهیخته جامعه به مناسبات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی حاکم بر جامعه حساس‌اند و به علت قرار گرفتن در دوران جوانی و اقتضائات این دوره، آرمان خواهی و عدالت طلبی از مشخصه‌های ویژه این جنبش شده است که در طول تاریخچه نسبتاً طولانی این جنبش همواره مطرح می‌باشد.
در دوران حکومت پهلوی به علت ممنوع بودن فعالیت نهادهای مدنی، احزاب و گروه‌های برخاسته از بطن جامعه، جنبش دانشجویی جای خالی این تشکل‌ها و نهادها را پر می‌کرد و ضمن فعالیت در عرصه‌ی علم و دانشگاه، عرصه اجتماع و سیاست را نیز زیر نظر داشت. پس از کودتای ۲۸ مرداد و تعطیلی احزاب و دستگیری و منزوی کردن رهبران نهضت ملی شدن نفت، جنبش دانشجویی از معدود جریان‌هایی بود که در مقابل استبداد و دیکتاتوری حکومت پهلوی ایستاد و پرونده‌ای درخشان از خود به جای گذاشت، همچنان که تلفات سنگینی را نیز متحمل شد.
در دوران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی است که آرمانخواهی و عدالت طلبی دو ویژگی اصلی آن می‌باشد؛ جنبش دانشجویی علی رغم تمامی فراز و نشیب‌ها و دگردیسی در برخی از تشکل‌های دانشجویی همچنان ایفای نقش می‌کند.
این اثر روایت‌های دانشجویان قدیم و فعلی از روند جنبش دانشجویی در برهه‌های مختلف و میزان تأثیرگذاری آنان در سیر حوادث می‌باشد.
تسخیر لانه جاسوسی
کتاب تسخیر لانه جاسوسی یکی از موضوعات طرح تدوین تاریخ انقلاب اسلامی است و دربردارنده خاطرات «دکتر سیدمحمدهاشم پوریزدان پرست» از دانشجویان پیرو خط امام، پیرامون وقایع تسخیر لانه جاسوسی آمریکا است.
نگارنده در این اثر، علل و زمینه‌های اقدام دانشجویان مسلمان مبارز در جهت تسخیر لانه جاسوسی را با توجه به اسناد و مدارک و نشریات و روزنامه‌ها و مجلات بررسی کرده است. مطالب اثر در سه فصل تنظیم شده که طی آن، زمینه‌ها و بسترهای وقوع حادثه، حوادث و روزهای قبل از تسخیر و وقایع رخداده در آبان‌ماه شرح و تحلیل شده است.
نگارنده پس از طرح کلیاتی درباره علت‌های تسخیر سفارتخانه، مواضع افراد و گروه‌های مختلف در این باره را تبیین کرده و سپس درباره آثار و پیامدهای داخلی و خارجی آن بحث کرده است.
دانشجویان و گروگان‌ها
مجموعة حاضر شامل مصاحبه‌هایی با چند تن از دانشجویان پیرو خط امام است که به بازگویی حوادث لانه جاسوسی و حال و هوای روزهای تسخیر لانه جاسوسی پرداخته‌اند. هدف از انتشار این مجموعه، تبیین بهتر زوایای مختلف این واقعه دوران‌ساز در تاریخ انقلاب اسلامی بوده است. «نادر دبیران»، «زینب کدخدایی»، «معصومه ابتکار»، «فروز رجایی‌فر»، «ملیحه نیشابوری»، «علی ورامینی»، «سیدمحمد هاشمی اصفهانی» و ... از جمله افرادی هستند که با آنها مصاحبه شده است. در پایان نیز گزیده‌ای از وصیت‌نامه شهدای دانشجویان پیرو خط امام درج شده است.
روابط ایران و آمریکا از پیروزی انقلاب اسلامی تا تسخیر لانه‌ی جاسوسی
«روابط ایران و آمریکا از پیروزی انقلاب اسلامی تا تسخیر لانه‌ی جاسوسی» به گردآوری و پژوهش حسن خداوردی( -۱۳۵۳) است. در بخشی از مقدمه کتاب می‌خوانیم: "با پایان جنگ جهانی دوم و دکترین مونروئه، به دلیل موقعیت ممتاز ژئوپلتیکی ایران و همسایگی با ابرقدرت کمونیست، این کشور از جایگاه مهمی در سیاست خارجی آمریکا برخوردار گردید. در این دوره رژیم سلطنتی پهلوی به یکی از دوستان و متحدان نزدیک آمریکا در منطقه تبدیل شد. ایران که تا اواسط دهه‌ی ۱۹۶۰ م نقش درجه دومی در سیاست خاورمیانه داشت، یکی از مهره‌های اصلی سیاست شد و در اوایل دهه‌ی ۱۹۷۰ یکی از کشورهای نگاه‌دارنده‌ی منافع خود در این منطقه‌ی مهم و حساس شد. ایالات متحده برای دفاع از منافع خود در منطقه‌ی خلیج‌فارس توسط نیروهای ایرانی، بیشترین میزان و پیشرفته‌ترین نوع تجهیزات را در اختیار شاه گذارد. بدون تردید در چنین شرایطی وقوع انقلاب اسلامی با شعار نه شرقی و نه غربی به هیچ عنوان مورد پسند آمریکا نبود؛ لذا ایالات متحده تمامی تلاش خود را به کار گرفت تا از فروپاشی و سقوط رژیم شاه جلوگیری نماید. آنگاه که از نگه داشتن رژیم شاه ناامید شد، استراتژی نفوذ در بین نخبگان سیاسی و انحراف انقلاب از مسیر اصلی خود را برگزید. از آنجا که میانه‌روهای دولت موقت با خصلت‌ها و خصیصه‌های محافظه‌کارانه، در عین عدم وابستگی به گذشته، با حرکت‌های انقلابی موافق نبودند این خصیصه، آمریکایی‌ها را امیدوار می‌کرد تا آب رفته را تا حدودی به جوی بازگردانند، ولی عدم تسلط دولت موقت به تحولات بعد از انقلاب، آمریکایی‌ها را ناامید کرد و این ناامیدی با اشغال سفارت این کشور در تهران به اوج خود رسید. در این شرایط آمریکا که کار خود را در ایران تمام شده می‌دید، خصومت و دشمنی‌اش را علیه ملت ایران افزایش داد."
سیاست خارجی امریکا و بحران گروگان‌گیری در ایران
این اثر تلاش می‌کند تا به این سؤالات جواب دهد که چرا دانشجویان ایرانی، سفارت آمریکا در تهران را در سال ۱۳۵۸ تسخیر کردند؟ چرا اغلب اعضای دولت وقت ایالات متحده عقیده داشتند این حادثه به سرعت خاتمه می‌یابد؟ چرا دولت کارتر تصمیم به انجام عملیات نجات گرفت و به چه دلیل این عملیات با شکست مواجه گردید؟ نویسنده از یک راهکار استدلال قیاسی برای یافتن علل تصمیم گیری‌ها استفاده کرده است. او بیست سال پس از شکست طرح نجات، با برخی از تصمیم گیران اصلی از هر دو کشور مصاحبه کرده تا به بررسی این اتفاقات بپردازد؛ اتفاقاتی که تاکنون نیز اثر داشته و باعث تیره شدن روابط دو کشور شده است.
گروگان گیری ایرانی
بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، گروهی از دانشجویان پیرو خط امام به نمایندگی از مردم ایران اسلامی، که تازه از زیر یوغ حکومت ستم شاهی محمدرضا پهلوی رها شده و شور انقلابی نیز در سر داشتند و همچنین از دخالت‌های بیش از حد ایالات متحده‌ی آمریکا در امور داخلی ایران به ستوه آمده بودند، سفارت آمریکا موسوم به «لانه‌ی جاسوسی» را تسخیر کردند و افراد سفارت را به گروگان گرفتند و خواهان عدم دخالت آمریکا در ایران و بازگشت دارایی‌های ایران از آمریکا و تحویل شاه به ایران شدند. در پی ناکامی آمریکا در حل این بحران، بسیاری از رسانه‌های غربی سعی کردند این حرکت دانشجویی را سیاه‌نمایی کرده و ایران را متهم به نقض حقوق بشر و آزار و اذیت گروگان‌ها نمایند و از رفتار بد ایرانی‌ها نسبت به گروگان‌های آمریکایی می‌گفتند و می‌نوشتند.
کتاب حاضر خاطرات یکی از گروگان‌ها به نام «راکی سیکمن» است.
کلیپ معرفی این چند کتاب را نیز می‌توانید در این صفحه تماشا کنید.
ارسال نظر