مفهوم سلامت روان

سازمان بهداشت جهانی در دیدگاه نوین خود سلامت را برخورداری از رفاه کامل جسمی ،روانی واجتماعی معنی نموده است. در این میان سلامت روان واژه ای است که بیانگر توانایی شناختی و عاطفی یک فرد برای برخورداری از یک زندگی بارور است. سلامت روان بر اساس تعریف سازمان بهداشت روان به حالتی از رفاه اطلاق می شود که در آن فرد توانایی های خود را می شناسد و می تواند بر تنش های روانی معمول در زندگی فایق آمده و از نظر شغلی نیز ، مفید وسازنده باشد.

بهداشت روانی یعنی داشتن احساس آرامش و امنیت درون و به دور بودن از اضطراب، افسردگی و تعارض های مزمن روانی و از منظر دیگر ، یعنی بهره مندی از سلامت ذهن و اندیشه و تفکر.

 درصد قابل توجهی از بیماری های جسمانی، ریشه روان شناختی دارند و بهره مندی از بهداشت روان می تواند بر سلامت جسم اثر مثبتی داشته باشد. از آن سو، سلامت جسم نیز بستر مناسبی برای رسیدن به احساس امنیت درون و سلامت ذهن و روان است.

نوع نگرش و باورهای آدمی درباره زندگی و محیط پیرامون خود و نیز تعهدات ارزشی و ویژگی های زندگی فردی و اجتماعی انسان، در بهره مندی از بهداشت روانی مطلوب بسیار اثر گذارند.

بهداشت روانی، قوانین مربوط به سلامت عاطفی را نیز  در برمی گیرد، به گونه ای که فرد بتواند مشکلات را به آرامی پشت سرگذارد؛ به شرط آنکه بداند چگونه از فشارهای روانی و نگرانی پیش گیری کند. کارشناسان سازمان بهداشت جهانی از «بهداشت روانی» به «سلامت روان و فکر» تعبیر کرده اند و می گویند: «سلامت فکر، عبارت است از قابلیت ارتباط موزون و هماهنگ با دیگران، تغییر و اصلاح محیط فردی و اجتماعی و حل تضادها و تمایلات شخصی به طور منطقی، عادلانه و مناسب.

زمان جوانی و سالهای اولیه بلوغ ،زمانی است که در زندگی تغییرات بسیاری رخ میدهد .به عنوان مثال :تغییر مدرسه ،ترک خانه و شروع دانشگاه یا کار جدید . برای بسیاری این زمانها میتواند هم هیجان انگیز باشد هم استرس زا، که اگر مدیریت نشود منجر به مشکلات روانی میشود.

ویژگیهای افرادی که از نظر روانی سالم هستند:

· این افراد نسبت به خود آرامش دارند یعنی به طور نسبتا معقولی احساس امنیت وکفایت دارند .

· به خود احترام می گذارند و کمبودهای خود را می پذیرند .

· به حقوق دیگران احترام می گذارند.

· می توانند به دیگران علاقمند شوند و آنها را دوست بدارند.

· می توانند احترام و دوستی دیگران را جلب کنند.

· می توانند نیازهای زندگی خود را برآورده سازند و برای دشواریهایی که در زندگی آنها پیش می آید راه حلی پیدا کنند.

· آنها قادرند خود بیندیشند وتصمیم بگیرند.

· قادرند مسئولیت های روزمره خود را با برگزیدن اهداف معقول پیش ببرند.

· طوری تحت تاثیر عواطف ،ترس، خشم، عشق یا گناه خود قرار نمی گیرند که زندگیشان پریشان شود .

نشانه هایی که در به خطر افتادن سلامت روان هشدار می دهند:

· احساس نگرانی و غمگینی و ترس دائمی و بدون دلیل

· از دست دادن سریع تعادل روانی در هنگام مواجعه با مسائل و مشکلات

· بی خوابی های مکرر

· افسردگی و سرخوشی متناوب وبه صورت ناتوان کننده

· بی علاقگی و تنفر دائمی نسبت به مردم

·  احساس آشفتگی در زندگی

· عدم تحمل دائمی اطرافیان و حتی فرزندان

· همواره خشمگین شدن و بعد دچار پشیمانی شدن

· دائما حق را به خود دادن و دیگران را ناحق شمردن

· احساس درد و شکایت های بی شمار بدنی که علتی خاص هم برای آن نمی توان پیدا کرد.

(چنانچه اکثر نشانه های بالا در کسی مشاهده شد نیاز به روانپزشک یا روانشناس دارد)

راههای افزایش سلامت روان

Ø احساس ناامیدی را از خود دور کنیم.

Ø نقاط قوت خود را تقویت کنیم و مثبت اندیش باشم

Ø نقاط ضعف خود را تشخیص داده و سعی در پذیرش و بهبود آنها داشته باشیم

Ø از مطلق گرایی دوری کنیم و در مسائل و امور انعطاف پذیر باشیم.

Ø با خودمان صادق و رو راست باشیم .

Ø در گذشته زندگی نکنیم .

Ø گذشت داشته باشیم.

Ø در کمک کردن به دیگران پیشقدم باشیم.

Ø ورزش را فراموش نکنیم.

Ø به میوه و سبزیجات  در برنامه غذایی خود توجه ویژه ای داشته باشیم.

Ø نیازهایمان را به طریقی برآورده کنیم که با ارزش های اجتماعی منافات نداشته باشد.

Ø به راز و نیاز با خداوند یکتا بپردازیم.

Ø دنیا را گذرگاهی برای رسیدن به آخرت بدانیم.

علاوه بر موراد بالا شواهد علمی در مورد تاثیر برخی آموزش های بهداشتی در زمینه سلامت روان از جمله آموزش مهارتهای زندگی وجود دارد با بررسی متون واقدامات انجام شده به این نتیجه رسیدیم که آموزش مهارتهای زندگی نتایج پرباری را با خود به همراه داشته است .برنامه آموزش مهارتهای زندگی بر طبق تحقیقات گسترده قبلی در پیشگیری از سوء مصرف مواد ،پیش گیری از بی بند وباری جنسی ،بارداری در نوجوانان،ارتقای هوش،پیش گیری از ایدز،آموزش صلح  و ارتقای اعتماد به نفس، مفید و موثر بوده است.

به طور کلی مهارتهای زندگی شامل مهارتهایی است که باعث افزایش توانایی های روانی –اجتماعی افراد می شود و آنان را قادر می سازد تا به طور موثر با مقتضیات و کشمکش های زندگی روبرو شود.

           * تهیه و تنظیم منیژه فرشباف کارشناس سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی شهرستان سراب