در روزهای اخیر با مطلبی تحت عنوان مهارت های زندگی شروع کردیم و در مقدمه گفتیم که در زندگی چه مهارت‌ هایی باید داشته باشیم تا به موفقیت برسیم، به عبارتی چه توانایی ‌هایی می‌ تواند موفقیت و زندگی خوب را برای ما تضمین کند؟

در این گفتار قصد داریم درباره یکی از مهارت های دهگانه زندگی؛ یعنی «مهارت همدلی» و اهمیت آن در زندگی صحبت کنیم.

بارها این بیت شعر را شنیده ایم: "همزبانی ها اگر شیرین تراست، همدلی از همزبانی بهتر است"، همه ما به سادگی واژه های همدلی و همدردی را به کار می بریم اما تا چه اندازه طاقت تحمل افراد مختلف را داریم؟

 آیا می توانیم به دیگران فرصت دهیم تا احساسات خود را به راحتی بیان کنند؟ آیا مشکلات دیگران را به اندازه مشکلات خود با ارزش می پنداریم؟ در رفتار با دیگران چه اندازه پرخاشگری داریم؟ زندگی همه ما انسانها سرشار از استرس و تعارض‌هایی است که باید با آن‌ها کنار بیاییم و همدلی یکی از راه کارهایی است که در مقابله با این اختلافات و تعارضها کمک می‌کند.
 

"همدلی توانایی درک احساس و تجربۀ دیگران است"، به این معنی که فرد بتواند خود را جای دیگری بگذارد و دنیا را از چشم او ببیند. انگار که فلان مسئله یا مشکل و اتفاق در دنیای خودمان رخ داده است، البته کلمه "انگار" مهم است و نباید فراموش شود.

مهارت همدلی دو جزء دارد:  ابتدا فرد باید احساس دیگران را بشناسد و تشخیص دهد، سپس بتواند پاسخ مناسب به آن احساس بدهد.

به عبارت ساده تر یعنی این که بتواند در موقعیت‌های مختلف احساسات دیگران مثل خشم، ترس و غم شان را تشخیص دهید و به موقع و صحیح به آن پاسخ دهید. مهمترین و اولین گام در همدلی با دیگران خودآگاهی است که در مطلب پیشین به طور مفصل در مورد آن صحبت کردیم، فردی که احساسات و روحیات خودش را نشناسد در همدلی کردن با دیگران درمانده می‌شود.

مهارت همدلی، یک مهارت اکتسابی است که با تمرین و استفاده از راه‌های مناسب می‌توان آن را تقویت کرد.

در این گفتار به بررسی برخی از این راهکارها می پردازیم:

دقیق و صحیح گوش دادن به طرف مقابل:

برای این کار باید تمام کارهای خود را کنار بگذارید و به خوبی و با تمام توجه به طرف مقابل‌تان گوش داده و پاسخ‌های مناسبی نشان دهید. اگر شرایط گوش دادن برایتان فراهم نیست، بهتر است از او بخواهید که در زمان دیگری با هم صحبت کنید. در این صورت ناراحتی فرد بسیار کمتر از زمانی خواهد بود که با شما صحبت کند ولی پاسخ نامناسب بگیرد.

احساسات خود را نشان دهید:

باید با نشان دادن احساسات، همدلی خود را نشان دهید. مثلا می‌توانید بگویید "مطمئنم خیلی تلاش کرده ای" " می دانم که برایت سخت بوده است"یا " از خوشحال بودنت خوشحالم" در این صورت طرف مقابل احساس می‌کند که توسط شما درک شده است.

خودداری از نصیحت و قضاوت کردن

اغلب مواقع وقتی که افراد با شما درد و دل می‌کنند، درست و غلط موضوع را می‌دانند و تنها به دنبال کسی هستند که با او صحبت کنند و مسائلشان را با طرف مقابل تقسیم کنند اگر برای حل مشکلش راهکاری دارید حتما به او بگویید ولی از توصیه‌های کلیشه‌ای و یا مقصر نشان دادن او خودداری کنید.  

تعصب نداشته باشید:

برای همدردی کردن با دیگران لازم است که تعصب را کنار بگذارید و حرف‌های دیگران را (حتی اگر مخالف آن هستید) گوش دهید. توجه داشته باشید که قرار نیست عقیده او را بپذیرید بلکه فقط باید به آن احترام بگذارید.

تعادل در همدلی

نه آنقدر عکس العمل نشان دهید که به مشکل فرد افزوده شود و نه آنقدر بی اهمیت باشید که احساس کند او را درک نمی‌کنید. برای ایجاد تعادل باید واکنش منطقی نشان دهید. فکر کنید که این موضوع برای طرف مقابل چه قدر اهمیت دارد و سپس متناسب با آن برخورد کنید.

ویژگی افراد دارای مهارت همدلی عبارت است از:

• دوست داشتن دیگران
• احترام گذاشتن به همۀ افراد
• ارتباط با طیف وسیعی از افراد مختلف
• مهارت در دوست یابی
• محبوب بودن بین دیگران

مهارت همدلی چه نتایجی برای فردی که همدلی می کند دارد؟

• ایجاد حس خوشایند و مثبت در فرد
• افزایش اعتماد به نفس و کارآمدی
• کمک به تصمیم گیری بهتر از فواید مهارت همدلی
• جلوگیری از سو تفاهم‌ها و رفتارهای نامناسب
• تحکیم روابط بین فردی (مثلا رابطه مادر و فرزند، زوجین و...)
• کمک به شناخت کلی دیگران و ایجاد روابط بهتر

این موارد را فراموش نکنید:

• حد و اندازه نگه داشتن در حس همدلی جهت جلوگیری از ایجاد سوء استفاده در روابط
• تشویق و ترغیب اطرافیان به دلیل داشتن رفتارهای همدلانه
• دوری از افرادی که موجب ناامیدی و دلسردی می‌شوند و یا احساسات همدلانه را جدی نمی‌گیرند.

مدیریت امور فرهنگی معاونت فرهنگی و امور دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز