مطهره ملکوتی فر سرپرست اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مفدا سبزوار گفت: طبق آمار سازمان بهداشت جهانی سالانه بیش از 800 هزار نفر در اثر "خودکشی" فوت می کنند.

وی به نامگذاری 10 سپتامبر به عنوان روز جهانی پیشگیری از خودکشی اشاره کرد و افزود:  با توجه به آمار بالای خودکشی و روند فزاینده آن در جهان، سازمان بهداشت جهانی و انجمن بین‌المللی پیشگیری از خودکشی، روز 10 سپتامبر را به عنوان روز جهانی پیشگیری از خودکشی نامگذاری کرده‌اند.

ملکوتی فر افزود: آنچه باعث این نامگذاری و به طور کلی ابراز نگرانی نسبت به پدیده خودکشی شده، این است که با توجه به افزایش بیکاری، فشارهای مالی و بحرانهای اقتصادی و همچنین بروز انواع اختلالات روانی از جمله اضطراب،‌ افسردگی، اعتیاد به مواد مخدر و الکل، احتمال خودکشی در افراد بیشتر شده و از طرف دیگر آمارهایی که از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان های بهداشتی کشورها منتشر می‌شود، نگرانی جهانی از میزان خودکشی جوانان و نوجوانان را افزایش داده است.

وی ضمن ارائه آمار سازمان بهداشت جهانی، بیان کرد: سالانه بیش از 800 هزار نفر در اثر خودکشی فوت می کنند و این یعنی در هر 40 ثانیه یک نفر در دنیا بر اثر خودکشی جان خود را از دست می دهند.

سرپرست اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه درباره وضعیت آمار خودکشی در ایران گفت: طبق خلاصه سالنامه پزشکی قانونی، در سال 98، 5143 نفر خودکشی کامل داشتند که از این تعداد 3626 نفر از آنها مرد و 1517 نفر زن بودند و این در حالیست که در سال 97 طبق این گزارش 5101 نفر خودکشی منجر به فوت ثبت شده که افزایش 8/0 درصدی را نشان می دهد و طبق آمار جهانی تعداد موارد اقدام به خودکشی حدودا 20 برابر تعداد موارد خودکشی کامل است.

وی ادامه داد: تحقیقات نشان داده که در تمامی جوامع چه در ایران و چه در سایر کشور های جهان میزان ارتکاب به خودکشی در زنان سه برابر مردان است در حالی که میزان خودکشی منجر به فوت در میان مردان چهار برابر زنان است و یکی از تبیین هایی که غالبا برای این تفاوت ارائه می شود این است که معمولا مردان برای خودکشی از روش های مرگبار تری استفاده می کنند.

چه کسانی در معرض خطر خودکشی هستند؟

سرپرست اداره مشاوره و سلامت روان در پاسخ به این سوال بیان کرد: بیشترین ریسک فاکتور یا عوامل خطر مربوط به خودکشی شامل ژنتیک، اختلالات روانشناختی، سوء مصرف مواد و موقعیت ها و مشکلات خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی است. ژنتیک در خطر خودکشی نقش بسزایی دارد به طوریکه سابقه خانوادگی خودکشی افزایش خطر تمایل به خودکشی را در بین سایر اعضا خانواده تا 55 درصد بالا می برد و همچنین برآورد ها حاکی از آن است که حدودا 90 درصد افرادی که خودکشی می کنند از نوعی اختلال روانی رنج می برند و اختلالات روانی با بیشترین شیوع خطر خودکشی شامل افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی و اختلال استرس پس از سانحه است و افرادی که از افسردگی اساسی و اختلال دوقطبی رنج می برند با احتمال 20 برابر بیشتر از سایر اختلالات احتمال خطر ارتکاب به خودکشی را دارند به حدی که برخی از متخصصان این حوزه بر این باورند که مقدم بودن افسردگی بر خودکشی امری تقریبا جهان شمول است و همچنین تمام پژوهش های صورت گرفته به اتفاق حکایت از آن دارد که افراد الکلی و افراد مبتلا به سوء مصرف سایر مواد به شدت در معرض خطر خودکشی قرار دارند و این دو مقوله یعنی خودکشی و سوء مصرف مواد رابطه نزدیکی با یکدیگر دارند به ویژه اگر این سوء مصرف با افسردگی، انزوای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی و سایر عوامل خطر خودکشی نیز همراه باشد. یکی از دلایل این همبستگی این است که مصرف مواد، سبب کاهش بازداری در افراد می­شود و افراد تحت تاثیر مواد، تکانشی تر عمل می کنند و خودکشی نیز معمولا یک عمل تکانشی تلقی می شود و در بعضی موارد الکل و مواد سبب می شود افرادی که از خودکشی واهمه دارند جرات و جسارت لازم را برای این کار پیدا کنند.

وی در ادامه افزود: اگرچه ارتباط بین اختلالات روانشناختی و مصرف الکل و سوء مصرف مواد با خودکشی به خوبی اثبات شده است با این حال بسیاری از خودکشی ها به صورت تکانشی و در لحظات بحران رخ می دهد مانند فقدان، تنهایی، تبعیض، شکست عاطفی، مشکلات مالی، بیماری های مزمن و لاعلاج، خشوت، سوء استفاده، بلایای طبیعی و سایر بحران های اجتماعی که این رفتار تکانشی ناشی از ناتوانی فرد در مقابله با استرس و عدم مهارت حل مسئله است.

ملکوتی فر همچنین درباره سرنخ ها و نشانه های هشدار خودکشی که هر فرد باید در صورت مشاهده در اطرافیانش نسبت به آن ها حساس باشد به موارد ذیل اشاره کرد:

زمانی که فرد از احساس ناامیدی شدید یا نداشتن دلیلی برای زندگی صحبت می کند.

زمانی که فرد در جستجوی روش های کشتن خود باشد مانند جستجوی پیوسته در سایت ها جهت پیدا کردن راه های خودکشی یا تهیه ابزار.

زمانی که فرد نوشته­ها یا ایمیل­هایی به جا می­گذارند که افکار و احساسات آنها را نسبت به خودکشی مشخص می­کند. (عکس پروفایل، پست در اینستاگرام و ....)

بخشش اموال یا وسایل مورد علاقه خود

هنگامی که فرد درباره اینکه میخواد بمیرد یا خود را بکشد حرف می زند.

صحبت درباره اینکه فرد باری است بر دوش دیگران

تغییر ناگهانی یا چشمگیر در عملکرد تحصیلی

افزایش غیبت در مدرسه، دانشگاه یا محیط کار

خواب خیلی کم یا خیلی زیاد

کاهش علاقه یا لذت از فعالیت هایی که قبلا لذت بخش بوده اند

بروز نوسانات خلقی شدید مانند گریه زیاد

کناره گیری یا انزوا

برای پیشگیری از خودکشی چه راهکارهایی وجود دارد؟

از آنجا که خودکشی یک مسئله چند وجهی است که عوامل مختلف ژنتیکی، فرهنگی، اجتماعی، تجارب آسیب زا و ... در آن نقش دارد بنابراین پیشگیری از آن نیز مستلزم بکارگیری رویکردی چند وجهی، منسجم و همگانی در همه سطوح فردی، گروهی، اجتماعی و همه نهادها و سیستم ها است چرا که خودکشی حد و مرز ندارد و وقوع آن همگان را تحت تاثیر قرار می دهد و هر کسی اعم از پدر و مادر، دوست، همکلاسی، همکار و مانند آن یک فرد کلیدی در پیشگیری از خودکشی است. به همین دلیل روز جهانی خودکشی تاکیدی بر این است که شما در این روز می توانید نسبت به خودکشی، علل و علایم هشداردهنده آن آگاهی یافته و آگاهی تان را با دیگران به اشتراک بگذارید.

و آنچه در منابع به اختصار جهت پیشگیری از خودکشی عنوان می شود روش QPRاست:

۱. پرسیدن: گوش دادن فعال و موثر بدون قضاوت، بدون تحقیر و توصیه کردن و بدون ناچیزانگاری مشکل به فردی که سرنخ هایی از افکار مرگ یا افکار خودکشی دارد .

۲. ترغیب کردن: گوش دادن موثر فرد را آماده میکند تا ترغیب صورت گیرد و در این مرحله با جمله ای کلیدی نظیر همه ی انسان ها گاهی در شرایطی قرار میگیرند که نیاز به کمک تخصصی دارند فرد را ترغیب میکنیم که برای مسئله ی خود نزد متخصص برود.

۳. ارجاع: اگر خوب گوش کنیم و ترغیب برای مراجعه هم انجام دهیم اما ارجاع انجام نشود کار شما ناتمام است. بهترین ارجاع در چنین مواقعی این است که از فرد اجازه می­گیریم و ملاقات او با متخصص رو تنظیم میکنیم .

 اگر در زمینه ارجاع فرد موردنظر همراهی نکرد وظیفه ی ما این است که در رابطه با خودکشی رازدار نباشیم و فرد را به افراد متخصص معرفی کنیم تا مداخله حرفه ای صورت گیرد و آنان خانواده فرد را سریعا در جریان بگذارند.

سرپرست اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی سبزوار در پایان بیان کرد: در جامعه ما مانند بسیاری از جوامع دیگر استیگما و نگرش منفی نسبت به اختلالات روانی وجود دارد که مانع از این می شود که افراد برای دریافت کمک به مراکز تخصصی روانشناختی مراجعه کنند. بنابراین انگ زدایی و افزایش آگاهی جوامع در جهت پیشرفت کشورها در پیشگیری از خودکشی بسیار حائز اهمیت است و همچنین لازم است بدانیم که علیرغم اینکه این واقعیت اغلب صحت دارد که در بسیاری از موارد تهدید به خودکشی برای جلب توجه یا اعمال کنترل بر دیگران است اما باز هم هر تهدیدی به خودکشی باید جدی گرفته شود.