ایده "کارگاه تفکر نقاد" انجمن علمی دانشجویی فلسفه دانشگاه علوم پزشکی همدان در دومین نشست انجمن‌های علمی دانشجویی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور از میان ۲۸ ایده رتبه دوم را به عنوان ایده برگزیده از آن خود کرد. به همین بهانه مفدا با حسین آقازاده دانشجوی ترم هفت رشته کار درمانی دانشگاه علوم پزشکی همدان و دبیر انجمن علمی دانشجویی فلسفه گفتگویی انجام داده است که می‌خوانید.
انجمن علمی دانشجویی فلسفه از چه زمانی آغاز به کار کرد و حیطه‌های فعالیت آن چیست؟
انجمن علمی فلسفه دانشگاه علوم پزشکی همدان به طور غیر رسمی از سال ۹۵ فعالیت می‌کند اما از مهر ماه ۹۶ کار خود را به صورت رسمی آغاز کرده است. در طی این مدت تمرکز ما بر حوزه‌هایی مثل فلسفه و اخلاق پزشکی، فلسفه علم، فلسفه سیاسی و اخلاق در حوزه علوم پزشکی بوده است. ما در این انجمن پاردایم‌های فکری را که در حوزه اخلاق در علوم پزشکی وجود دارند، در قالب کارگاه‌های مختلف، سخنرانی‌ها و نشست‌ها و با دعوت استادان برجسته به نقد می‌گذاریم. در این برنامه‌ها سعی می‌کنیم موضوعات مختلفی به بحث گذاشته شوند از جمله اینکه چه چیزهایی علم محسوب می‌شوند و چه چیزهایی در چارچوب علم پزشکی جای می گیرند، همچنین نقد چارچوب‌های علمی پزشکی از دیگر برنامه‌هایی است که دنبال می‌کنیم.
ایده "کارگاه تفکر نقاد" که در نشست انجمن‌ها برگزیده شد، بر چه اساسی شکل گرفت؟
یکی از مهارت‌های پایه‌ای که هر دانشجوی علوم پزشکی باید داشته باشد، توانایی تفکر نقادانه است؛ یعنی بتواند اندیشه‌ها و جملاتی را که می‌شنود، می‌خواند یا اساتید می‌گویند، به بوته نقد بگذارد. مثلا اگر استاد می‌گوید فلان دارو برای فشار خون خوب است، دانشجو باید بتواند این جمله را نقد کند، از استاد رفرنس بخواهد، درباره عوارض و اثرات سودبخش آن سوال بپرسد و در نهایت به این برسد که آیا استفاده از این دارو واقعا سودمند است یا صرفا شنیده‌ایم که خوب است. این موضوع اساس شکل گیری و اجرای کارگاه تفکر نقاد بود.
این نوع تفکر چه کمکی به دانشجو می‌کند؟
دانشجو با داشتن این مهارت پایه‌ای دانشش زیاد و به روز می‌شود، می‌آموزد که از مراجع و رفرنس‌های رسمی استفاده کند و هر اندیشه و هر جمله‌ای را راحت قبول نمی‌کند. هر اطلاعاتی که در نشریات علمی می‌خواند، به راحتی نمی‌پذیرد و به دنبال دلیل و مدرک می‌گردد و در نهایت می‌تواند بهترین راه‌ها وشیوه‌ها را انتخاب کند.
زمان و هزینه‌ای که برای تشکیل کارگاه تفکر نقاد صرف کردید چه میزان بود و چه بازخوردی داشت؟
این کارگاه با همکاری امور فرهنگی دانشگاه برگزار شد و هزینه آن کمتر از یک میلیون تومان بود که از طرف دانشگاه تامین شد. تلاش کردیم با ارائه بهترین کیفیت کمترین هزینه را صرف کنیم. برای تدریس در این کارگاه دکتر پاکمنش را دعوت کردیم که دکتری فلسفه و لیسانس هوشبری دارند و از اساتید برجسته کشور هستند. این کارگاه طی ۱۰ جلسه و برای ۳۵ نفر برگزار شد.
از طریق نظرسنجی که در پایان کارگاه انجام دادیم بازخورد خوبی گرفتیم و همه دانشجویان بدون استثناء رضایت کامل داشتند و درخواست کرده بودند که کارگاه‌های دیگری با موضوعات مشابه برگزار کنیم. در برنامه کپسول سه دقیقه‌ای که در نشست انجمن‌های علمی برگزار شد نیز بازخوردهای مثبت زیادی گرفتیم و خیلی از انجمن‌ها از ما خواستند برای اجرای این کارگاه راهنمایی‌شان کنیم.
دیگر فعالیت‌های شاخص انجمن شما چیست؟
عمر انجمن ما زیاد نیست و در این مدت کوتاه دو دوره مطالعاتی برای اعضای انجمن برگزار کردیم. یکی با موضوع اخلاق در علوم پزشکی و دیگری با موضوع تاریخ فلسفه؛ بچه‌ها در مورد یک موضوع خاص، یک فیلسوف خاص یا یک مساله اخلاقی در علوم پزشکی مطالعه کردند و در جلساتی موضوع را به بحث گذاشتند و از اندیشه‌ها و آموخته‌های یکدیگر استفاده کردند.
همانطور که مطلع هستید یکی از حیطه‌های المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی حیطه فلسفه پزشکی است. انجمن شما چه فعالیت‌هایی در راستای المپیاد علمی انجام داده است؟
بیشتر اعضای هیات موسس انجمن ما از المپیادی‌هایی بودند که در حیطه فلسفه پزشکی شرکت کرده بودند. هدف از شکل گیری انجمن این بود که دانش فلسفه را به خصوص در حوزه پزشکی در دانشگاه گسترش دهیم و پیشرفت و بهبود ببخشیم تا دانشجویان بهتر و بیشتر در حیطه فلسفه پزشکی در المپیاد حضور یابند و در عرصه المپیاد فعال باشند. سعی می‌کنیم کارگاه‌ها و جلسات مباحثه بیشتر در چارچوب موضوعات المپیاد باشد و به حضور دانشجویان در المپیاد کمک کند.
به نظر شما چرا دانشجویان باید با فلسفه پزشکی آشنا شوند؟
در حوزه علوم پزشکی فلسفه یکی از مهمترین شاخه‌های علمی است که متاسفانه در کشور ما زیاد به آن پرداخته نشده است. البته این که یک حیطه المپیاد به این موضوع اختصاص پیدا کرده بسیار جای امیدواری دارد و بازخورد مثبتی نیز بین دانشجویان داشته است. دانشجوی علوم پزشکی باید با فلسفه پزشکی آشنا باشد که بداند در چارچوب پارادایم فکری که دارد چگونه به قضایای مختلف حوزه علوم پزشکی نگاه کند. این موضوع به خصوص در زمینه اخلاق پزشکی بسیار مهم است. گاهی دانشجوی پزشکی بر سر دو راهی اخلاقی قرار می‌گیرد و نمی‌داند چه کاری درست است. مثلا بیمار آرامبخش مخدر از او می‌خواهد و این یک دو راهی اخلاقی است؛ پزشک باید بتواند با زمینه فلسفی و اخلاقی که دارد تصمیم گیری لازم و درستی در این شرایط انجام دهد. در خیلی از مواقع دانشجو تنها بر اساس شنیده‌هایش برای درمان، مداخله یا تشخیص اقدام می‌کند و سعی نمی‌کند چیزی را که شنیده به بوته نقد بگذارد و آن را بهبود ببخشید. در حالی که تفکر نقاد از حیطه‌های مهم علوم پزشکی است و دانشجوی علوم پزشکی باید نسبت به ان آگاه باشد.
ضرورت آگاهی نسبت به فلسفه پزشکی را چگونه در بین دانشجویان جا انداخته‌اید و برای معرفی انجمن و فعالیت‌هایش چه برنامه‌هایی دارید؟
فلسفه به ذات خود برای عامه دانشجویان جذابیتی ندارد. خیلی از دانشجوها فکر می‌کنند فلسفه یک علم خشک و یک سری نظریات منسوخ قدیمی است و کاربردی ندارد. ما در انجمن سعی می‌کنیم با دعوت از اساتید و چهره‌های معروفی که برای دانشجویان شناخته شده و جذاب هستند و در حوزه فلسفه علم یا فلسفه پزشکی صاحب نظرند دعوت کنیم و برای دانشجویان جذابیت ایجاد کنیم. به این ترتیب کم کم زمینه علاقه به فلسفه در دانشجو شکل می‌گیرد و در دانشگاه این مسیر را ادامه می‌دهد. همچنین با کمک نشریات مکتوب و الکترونیکی دانشگاه سعی داریم اطلاعات و آگاهی دانشجویان را نسبت به فلسه پزشکی افزایش دهیم.
شما با چه مشکلات و محدودیت‌هایی روبرو هستید؟
اصلی‌ترین مشکل انجمن‌های علمی محدودیت‌های بودجه‌ای و نبود فضای فیزیکی است. ما حتی یک اتاق اختصاصی برای تشکل جلسات و برگزاری برنامه‌ها نداریم و مجبوریم از آمفی تئاتر دانشگاه استفاده کنیم که معمولا پر است و همین باعث می‌شود برنامه‌های ما پیش نرود. امیدوارم دانشگاه‌ها در زمینه بودجه و ارائه مجوز به انجمن‌ها همکاری بیشتری داشته باشند و سعی نکنند فعالیت انجمن‌ها را خنثی کنند.
افق پیش روی انجمن‌های علمی را چگونه می‌بینید؟
خوشبختانه انجمن‌های علمی سرعت رشد بالایی نسبت به تشکل‌ها و کانون‌هایی دارند که سابقه فعالیت‌شان از انجمن‌ها بیشتر است. در مدت کوتاهی که از شکل‌گیری انجمن‌های علمی می‌گذرد، این انجمن‌ها توانسته‌اند جای خود را در بین مسئولان و دانشجویان باز کنند ولی هنوز با جایگاه واقعی خود فاصله دارند. در مدت زمان کوتاهی که از آغاز به کار انجمن ما می‌گذرد و با وجود اینکه تبلیغات گسترده‌ای نداشتیم اما توانسته‌ایم ۶۰ نفر از دانشجویان را به عنوان عضو فعال جذب کنیم.
به نظر شما علیرغم نوپا بودن انجمن‌ها، دلیل این روند رشد قابل توجه چیست؟
علت این رشد، فقدان و کمبودی است که در حوزه فعالیتی‌های علمی انجمنی در دانشگاه‌ها وجود داشت. قبلا دانشجویان از روی علاقه و دغدغه‌ای که داشتند سعی می‌کردند دور هم جمع شوند و کارهایی تعریف کنند و انجام دهند اما مشکلات زیادی برایشان ایجاد می‌شد چون این فعالیت‌ها در قالب یک نهاد تعریف شده نبود. از طرف دیگر عده‌ای از دانشجویان علاقه‌ای به فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی ندارند و ترجیح می‌دهند در زمینه‌های علمی کار کنند و انجمن‌های علمی این بستر را برای این دسته از دانشجویان فراهم کرده است. شکل‌گیری رسمی انجمن‌های علمی بسیاری از این مشکلات را برطرف کرده و این امکان را فراهم کرده که دانشجویان بهتر بتوانند فعالیت علمی مورد علاقه خود را انجام دهند و از بودجه و حمایت و همکاری دانشگاه برخوردار شوند.
با سپاس از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.