پاسخ ساده‌ای برای این پرسش وجود ندارد؛ چراکه مقدار مصرف، زمان نوشیدن و شرایط جسمی هر فرد در نحوه اثرگذاری کافئین نقش دارند.
وقتی قهوه خواب را نشانه می‌رود
کافئین می‌تواند هوشیاری را افزایش دهد، اما مصرف زیاد آن یا نوشیدن قهوه در زمان نامناسب ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. بی‌خوابی، کاهش کیفیت خواب، اضطراب، بی‌قراری، تپش قلب، لرزش، سردرد و برخی ناراحتی‌های گوارشی از جمله عوارضی هستند که ممکن است در اثر مصرف زیاد کافئین یا حساسیت فردی به آن ایجاد شوند. به همین دلیل، افرادی که پس از نوشیدن قهوه دچار بی‌خوابی یا بی‌قراری می‌شوند، بهتر است میزان و زمان مصرف خود را بررسی کنند.
قهوه فقط برای بیدار ماندن نیست
کافئین موجود در قهوه می‌تواند در کوتاه‌مدت باعث افزایش هوشیاری و توجه و کاهش احساس خستگی شود؛ موضوعی که یکی از دلایل محبوبیت قهوه در میان دانشجویان و افرادی است که ساعات طولانی مطالعه یا فعالیت ذهنی دارند.
اما اثر قهوه به افزایش هوشیاری محدود نمی‌شود.
مطالعات علمی متعدد، مصرف قهوه را با برخی پیامدهای مثبت سلامت مرتبط دانسته‌اند. از جمله، مصرف قهوه در برخی مطالعات با کاهش خطر دیابت نوع ۲ و برخی بیماری‌های کبدی ارتباط داشته است. البته این یافته‌ها به معنای آن نیست که قهوه یک دارو یا عامل قطعی پیشگیری از بیماری‌هاست؛ بخش قابل‌توجهی از این شواهد از مطالعات مشاهده‌ای به دست آمده است.
مرز مصرف متعادل کجاست؟
بر اساس اعلام سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، برای بیشتر بزرگسالان سالم، دریافت روزانه تا حدود ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین معمولاً با عوارض منفی خطرناک همراه نیست. با این حال، «۴۰۰ میلی‌گرم» به معنای توصیه به مصرف این مقدار برای همه افراد نیست.
حساسیت بدن به کافئین متفاوت است و مقدار کافئین موجود در هر فنجان نیز به نوع قهوه، روش تهیه و اندازه نوشیدنی بستگی دارد. بنابراین ممکن است یک فرد با مقدار کمی کافئین دچار عوارض شود، در حالی که فرد دیگری همان مقدار را بدون مشکل تحمل کند.
در دوران بارداری، احتیاط بیشتر
در دوران بارداری، محدود کردن مصرف کافئین اهمیت بیشتری دارد. بسیاری از نهادهای علمی توصیه می‌کنند میزان دریافت کافئین در این دوران به حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در روز یا کمتر محدود شود. زمان نوشیدن قهوه هم مهم است گاهی مشکل از مقدار قهوه نیست؛ زمان مصرف می‌تواند تعیین‌کننده باشد. نوشیدن قهوه در ساعات پایانی روز ممکن است خواب را مختل کند. برای افرادی که خواب حساسی دارند یا با مصرف کافئین دچار بی‌خوابی می‌شوند، فاصله دادن قهوه از زمان خواب می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
قهوه؛ نه دشمن سلامت، نه معجزه‌گر
شواهد علمی امروز تصویر متعادل‌تری از قهوه ارائه می‌دهد. برای بیشتر بزرگسالان سالم، مصرف متعادل قهوه می‌تواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد؛ اما مصرف زیاد یا بی‌توجهی به شرایط فردی ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد.
در نهایت، سؤال درست این نیست که «قهوه مفید است یا مضر؟» بلکه باید پرسید: چه مقدار قهوه، در چه زمانی و برای چه فردی؟
پاسخ به همین سه پرسش می‌تواند به مصرف آگاهانه‌تر این نوشیدنی محبوب کمک کند.