النینو چیست؟
النینو (El Niño) یک الگوی اقلیمی طبیعی است که در اقیانوس آرام گرمسیری شکل می‌گیرد و می‌تواند آب‌وهوای سراسر جهان را تحت تأثیر قرار دهد. این پدیده در واقع فاز گرم چرخه‌ای به نام «النینو-نوسان جنوبی» (ENSO) است که فاز سرد آن «لانینا» نامیده می‌شود.
به زبان علمی، النینو به گرم‌شدن غیرعادی دمای سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی گفته می‌شود. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) النینو را یکی از قوی‌ترین محرک‌های تغییرپذیری اقلیمی سالانه در جهان معرفی می‌کند.
النینو شدید در راه ایران؛ بارش پاییز تا ۷۵ درصد فراتر از میانگین
تهران — سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده که رویداد النینو ۲۰۲۶ «به‌طور محکم تثبیت شده» و احتمال تداوم آن تا فوریه ۲۰۲۷ «نزدیک به ۱۰۰ درصد» است؛ سطحی از قطعیت که به گفته دبیرکل این سازمان در ۷۶ سال تاریخ WMO بی‌سابقه بوده است. برای ایران که سال‌ها خشکسالی را تجربه کرده، این سیگنال اقلیمی جهانی اکنون به یک موضوع داخلی فوری تبدیل شده است.
پیش‌بینی برای ایران: بارش ۷۰ تا ۷۵ درصد فراتر از نرمال
بر اساس گزارش ارائه‌شده در کمیسیون کشاورزی، آب و محیط زیست مجلس شورای اسلامی با حضور نمایندگان سازمان هواشناسی، وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی، در بازه ۱۵ مهر تا ۱۵ آذر ۱۴۰۵ احتمال بارش‌های ۷۰ تا ۷۵ درصد فراتر از میانگین بلندمدت در برخی مناطق کشور وجود دارد.
مناطق پیش‌بینی‌شده برای بیشترین تأثیرپذیری شامل مناطق کوهستانی زاگرس، استان‌های ایلام، لرستان، همدان و بخش‌هایی از شمال‌غرب و شمال کشور است. سازمان هواشناسی نیز اعلام کرده که میانگین بارش‌ها از نیمه مهر تا نیمه آذر «به‌طور مشخصی به‌ویژه در دامنه‌های زاگرس بیش از حد معمول خواهد بود» و به دستگاه‌های مربوط توصیه کرده شبکه‌های زهکشی، مسیل‌ها و تأسیسات انتقال آب را بررسی کنند.
هشدار جدی: «بارش بیشتر ≠ پایان خشکسالی»
کارشناسان داخلی بر یک نکته کلیدی تأکید دارند: النینو تضمینی برای ترسالی در ایران نیست. موسسه تحقیقات آب در یادداشت فنی خود نوشته است: «النینو به معنای قطعی افزایش بارش در ایران نیست. بررسی رفتار بارش کشور در دوره‌های گذشته نشان می‌دهد اگرچه میان النینو و افزایش بارش، به‌ویژه در غرب کشور، ارتباط قابل توجهی وجود دارد، اما سال‌هایی نیز ثبت شده‌اند که همزمان با وقوع النینو، بارش کشور کمتر از نرمال بوده است».
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، نیز صریحاً تأکید کرده: «النینو را نباید مساوی با بارش در کشور در نظر گرفت» . به گفته او، اثر النینو بر بارش ایران «به عوامل مختلفی از جمله زمان‌بندی رخداد، الگوهای جوی و شاخص‌های اقلیمی وابسته است» و در فصل زمستان، بارش‌های کشور «به‌طور کامل تحت تأثیر این پدیده نیست».
روی دیگر سکه: خطر سیلاب و کاهش تغذیه آبخوان‌ها
موسسه تحقیقات آب هشدار داده که افزایش احتمال بارش، لزوماً به معنای رفع مشکلات منابع آب نیست. در این یادداشت فنی آمده است: «اگر بارش‌ها به جای توزیع مناسب، در قالب چند سامانه شدید رخ دهند، می‌توانند همزمان موجب افزایش رواناب و خطر سیلاب و کاهش تغذیه مؤثر آبخوان‌ها شوند».
این نگرانی در استان‌ها نیز مطرح شده است. مدیرکل مدیریت بحران استان یزد با اشاره به اینکه خشکسالی‌های متوالی زمین‌ها را خشک و فشرده کرده و نفوذپذیری خاک را به شدت کاهش داده، هشدار داد: «حتی یک بارش کوچک نیز می‌تواند سریعاً منجر به ایجاد روان‌آب و سیلاب‌های ویرانگر شود».
در فارس نیز مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای از شناسایی بیش از ۴۰۰ نقطه تقاطعی فاقد آب‌گذر خبر داده و رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس از احتمال افزایش ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌متری بارش نسبت به شرایط نرمال در این استان سخن گفته است.
پشتوانه جهانی: النینویی که «در مقابل چشمان ما بزرگ می‌شود»
سلسته سائولو، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، در نشست خبری سپتامبر در ژنو گفت: «النینو در مقابل چشمان ما بزرگ می‌شود. علم هیچ جایی برای تردید باقی نمی‌گذارد: سیاره در آب‌های ناشناخته است و آن آب‌ها در حال گرم شدن هستند» .
داده‌های WMO نشان می‌دهد دمای زیرسطحی آب دریا در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی در ژوئیه و اوایل اوت بیش از ۸ درجه سلسیوس بالاتر از حد نرمال بوده است؛ «مخزن عظیمی از آب‌های بسیار گرم» که می‌تواند شدت النینو را تقویت کند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز هشدار داده: «النینو در مقابل چشمان ما بزرگ می‌شود. علم هیچ جایی برای تردید باقی نمی‌گذارد».
