به گزارش مفدا تهران، چهل‌وهشتمین نشست سلسله مباحث تفسیر قرآن کریم با حضور دکتر محمدحسین نیکنام، استاد ایمنی شناسی پزشکی دانشگاه و با اختصاص امتیاز فرهنگی ویژه اساتید برگزار شد. این نشست همچنین با حضور خانواده شهید دکتر سیدداوود شیروانی و گرامیداشت یاد و خاطره این پزشک و رزیدنت بیماری‌های عفونی همراه بود و شهید شیروانی به‌عنوان میزبان معنوی این جلسه مورد یاد و تجلیل قرار گرفت.
سوره مبارکه فتح، محور اصلی این نشست بود؛ سوره‌ای ۲۹ آیه‌ای که سخنران تلاش کرد پیام‌های آن را نه به‌صورت مجزا، بلکه در امتداد یکدیگر و در قالب یک مسیر مفهومی تبیین کند؛ مسیری که از «فتح مبین» آغاز می‌شود و در پایان، به ترسیم ویژگی‌های جامعه مؤمنان می‌رسد.
از فتح مبین تا آرامش مؤمنان
آیات یک تا هشت سوره فتح، نخستین محور این بحث بود. در این آیات، مفهوم «فتح مبین» در کنار نصرت الهی و «سکینه» یا آرامش قلبی مؤمنان مورد توجه قرار گرفت. استاد نیکنام در توضیح این بخش، صلح حدیبیه را یکی از مصادیق مهم این گشایش دانست؛ رویدادی که در نگاه نخست ممکن بود با محدودیت و دشواری همراه به نظر برسد، اما در ادامه زمینه تحولات مهمی را فراهم کرد.
مفهوم «سکینه» نیز از دیگر محورهای این بخش بود؛ آرامشی که در شرایط دشوار، موجب ثبات، افزایش ایمان و اتخاذ تصمیم‌های سنجیده می‌شود. در همین چارچوب، بر این نکته تأکید شد که در نگاه قرآن، پیروزی و گشایش صرفاً به عوامل ظاهری و توانایی‌های انسانی وابسته نیست و اسباب و عوامل مختلف در چارچوب اراده الهی معنا پیدا می‌کنند.
بیعت؛ از ایمان تا مسئولیت‌پذیری
آیات ۹ تا ۱۱، محور دیگری از مباحث این نشست را شکل داد. در این بخش، موضوع ایمان، همراهی با پیامبر اکرم(ص)، بیعت و مسئولیت انسان در قبال عهد و پیمان مورد بررسی قرار گرفت. بیعت در این آیات، صرفاً یک اعلام همراهی تلقی نمی‌شود، بلکه با مفهوم تعهد، وفاداری و پذیرش مسئولیت پیوند می‌خورد.
در مقابل، رفتار کسانی که در شرایط حساس از همراهی با پیامبر(ص) خودداری کردند نیز در همین چارچوب مورد توجه قرار گرفت تا تفاوت میان ادعای ایمان و مسئولیت‌پذیری عملی در برابر انتخاب‌ها و تعهدات روشن شود.
ایمان در آزمون شرایط دشوار
با رسیدن به آیات ۱۲ تا ۱۷، بحث به موضوع بدگمانی نسبت به وعده‌های الهی و پیامدهای انتخاب انسان در موقعیت‌های حساس رسید. در این بخش، تفاوت میان نگاه مؤمنانه و رویکرد مبتنی بر تردید و بدگمانی تبیین شد و مسئولیت‌پذیری در همراهی با پیامبر(ص)، نسبت ایمان و عمل و پرهیز از بهانه‌جویی مورد تأکید قرار گرفت.
سخنران در این قسمت تلاش کرد این آیات را صرفاً ناظر به یک واقعه تاریخی نداند و از آنها به‌عنوان الگویی برای مواجهه انسان با موقعیت‌های دشوار و انتخاب‌های سرنوشت‌ساز یاد کند.
بیعت رضوان و وعده‌ای که تحقق یافت
آیات ۱۸ تا ۲۱ به بیعت رضوان و رضایت الهی از مؤمنانی اختصاص دارد که در شرایط حساس در کنار پیامبر(ص) ایستادند. در تفسیر این آیات، ایمان، وفاداری و اعتماد به وعده الهی در کنار عمل و حضور مسئولانه مؤمنان قرار گرفت و بیعت رضوان به‌عنوان نمونه‌ای از پیوند ایمان و عمل مورد بررسی قرار گرفت.
در ادامه، آیات ۲۲ تا ۲۸ نیز به فرجام تقابل مؤمنان و مخالفان، سنت‌های الهی و تحقق وعده خداوند درباره ورود مسلمانان به مسجدالحرام اختصاص یافت. در این بخش، صلح حدیبیه به‌عنوان بخشی از یک روند تاریخی مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت به گشایش‌های بعدی و تحقق وعده الهی انجامید.
پایان سوره؛ تصویری از جامعه ایمانی
آیه ۲۹ سوره فتح، پایان‌بخش این مسیر تفسیری بود؛ آیه‌ای که ویژگی‌های مؤمنان را در قالب تصویری از یک جامعه ایمانی ترسیم می‌کند. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، مؤمنان در روابط میان خود بر پایه رحمت و همدلی رفتار می‌کنند و در برابر مخالفان، استوار و مسئولیت‌پذیرند.
به این ترتیب، سوره فتح در این نشست به‌عنوان مجموعه‌ای منسجم از مفاهیم ایمان، آرامش، وفاداری، مسئولیت‌پذیری، نصرت الهی و تحقق وعده‌های خداوند مورد بررسی قرار گرفت؛ مفاهیمی که از «فتح مبین» آغاز می‌شوند و در پایان سوره، در قالب ویژگی‌های جامعه ایمانی به یکدیگر پیوند می‌خورند.
از «جنود السماوات والارض» تا مرز میان استواری و تعصب
از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این نشست، تبیین عبارت «وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» بود. در توضیح این عبارت، بر گستردگی اسباب و عوامل تحت فرمان الهی تأکید شد و این نکته مورد توجه قرار گرفت که در نگاه قرآن، تحولات و گشایش‌ها صرفاً با محاسبات ظاهری و توانایی‌های انسانی قابل تبیین نیستند.
همچنین مفهوم «حمیت جاهلیت» مورد بحث قرار گرفت و میان پایبندی آگاهانه به اصول و تعصب و پافشاری بی‌منطق تمایز گذاشته شد؛ موضوعی که در تفسیر سوره فتح، در ارتباط با نحوه مواجهه انسان با حق، تصمیم‌گیری و شرایط دشوار مورد توجه قرار گرفت.
در بخش پایانی این نشست نیز با بهره‌گیری از مضامین صحیفه سجادیه، به‌ویژه دعای دوم، درباره نعمت وجود پیامبر اکرم(ص)، جایگاه ایشان و نقش پیامبر(ص) در هدایت انسان‌ها سخن گفته شد و بر اهمیت بهره‌گیری از منابع معارف اسلامی در مسیر شناخت عمیق‌تر آموزه‌های دینی تأکید شد.
چهل‌وهشتمین نشست سلسله مباحث تفسیر قرآن کریم دوشنبه ۳۰ شهریورماه، از ساعت ۱۳ تا ۱۴:۳۰ در سالن شورای دانشکده پزشکی تهران، واقع در ساختمان مدیریت دانشکده، طبقه سوم برگزار شد. این نشست با حضور دکتر نیکنام، با اختصاص امتیاز فرهنگی ویژه اساتید و با میزبانی معنوی شهید دکتر سیدداوود شیروانی و حضور خانواده این شهید همراه بود.
کد خبرنگار: ۲۴۰۵۰۱