شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۵

از تصویر تا تدبّر؛ روایت نوآورانه از مفاهیم قرآنی با کمک هوش مصنوعی

نمایش تصاویری برای اندیشیدن در آیات قرآن

همزمان با برگزاری آیین اختتامیه سی‌امین جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در شاهرود، نمایشگاهی از تابلوهای قرآنی با استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برپا شده است؛ مجموعه‌ای که با هدف تصویرسازی برخی مفاهیم و مثل‌های قرآنی و ایجاد زمینه‌ای برای تدبر و تأمل بیشتر مخاطبان در آیات الهی شکل گرفته است.

سیدمهدی پیش‌نمازی، کارشناس اداره توسعه فعالیت‌های قرآنی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، درباره این نمایشگاه که همزمان با برگزاری آیین اختتامیه سی‌امین جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در شاهرود برپا شده است، اظهار کرد: تلاش ما در دانشگاه علوم پزشکی مازندران این است که بتوانیم از دریای بیکران معارف قرآن کریم، نکاتی را که مورد نیاز جامعه به‌ویژه جامعه دانشگاهی است، استخراج کنیم و آن را با بهترین قالب و جذاب‌ترین شیوه به مخاطب منتقل کنیم.

وی افزود: برای انتقال پیام قرآن قالب‌های مختلفی وجود دارد؛ گاهی می‌توان از نماهنگ استفاده کرد، گاهی اسلاید، پوستر یا قالب‌های دیگر. خود قرآن کریم نیز برای انتقال مفاهیم و پیام‌هایش از روش‌های متنوعی استفاده کرده است؛ از تذکر و موعظه گرفته تا قصه و بیان ادبی و شیوه‌های گوناگون دیگر.

ایده‌ای از «مثل‌های قرآنی» تا تصویرسازی با هوش مصنوعی

پیش‌نمازی با اشاره به ایده اصلی شکل‌گیری این مجموعه نمایشگاهی گفت: یکی از موضوعاتی که در قرآن کریم توجه ما را به خود جلب کرد، وجود مثال‌ها و تشبیه‌های متعدد قرآنی بود؛ خداوند متعال در آیات مختلف، برخی امور و رفتارهای انسان را به پدیده‌ها و اتفاقات مختلف تشبیه کرده و برای آنها مثال آورده است.

وی ادامه داد: ما تلاش کردیم این موارد را استخراج کنیم و سپس با توجه به ظهور و گسترش فناوری هوش مصنوعی، از ظرفیت این فناوری برای تصویرسازی اتفاقات و مفاهیمی که قرآن کریم بیان می‌کند، بهره بگیریم.

کارشناس اداره توسعه فعالیت‌های قرآنی دانشگاه علوم پزشکی مازندران تصریح کرد: هدف این نیست که بگوییم تصویری که تولید می‌شود، دقیقاً همان چیزی است که در آیه اتفاق افتاده یا همه ابعاد مفهوم قرآنی را نشان می‌دهد؛ بلکه این تصاویر صرفاً تلاش می‌کنند، ذهن مخاطب را به مفهوم مورد نظر نزدیک‌تر کنند.

وی افزود: تصویر می‌تواند توجه مخاطب را بیشتر جلب کند و زمینه‌ای برای تأمل و تدبر در آیات فراهم آورد. به عبارت دیگر، ما تلاش کرده‌ایم از تصویر به عنوان یک واسطه برای ایجاد ارتباط بیشتر مخاطب با قرآن استفاده کنیم.

هوش مصنوعی؛ ابزار است، نه جایگزین فهم قرآن

پیش‌نمازی با اشاره به فرایند تولید این آثار گفت: برخلاف تصور برخی افراد، هوش مصنوعی یک ابزار کاملاً آماده نیست که شما صرفاً یک جمله به آن بدهید و دقیقاً همان چیزی را که می‌خواهید تحویل بگیرید. برای رسیدن به نتیجه مطلوب، باید زمان گذاشت، با ابزار کار کرد و خروجی‌ها را بارها بررسی و اصلاح کرد. این تابلوها نیز فرایند آزمون و خطا و چکش‌کاری زیادی انجام شد تا بتوانیم تصویری نزدیک به مفهوم مورد نظر به دست آوریم. در نهایت، حاصل این فرایند ۱۶ تابلوی قرآنی، به علاوه یک تابلوی معرفی نمایشگاه، شد.

وی تأکید کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد این است که مخاطب هنگام مشاهده یک اثر با خودش بگوید «چه نکته جالبی؛ من نمی‌دانستم چنین مفهومی در قرآن وجود دارد». اگر یک تابلو بتواند چنین سؤالی را در ذهن مخاطب ایجاد کند و او را ترغیب کند که برای فهم بیشتر به سراغ خود قرآن، تفسیر و منابع معتبر برود، به هدف خود نزدیک شده‌ایم.

نمایش آیات قرآن با زبان تصویر و هوش مصنوعی در حاشیه جشنواره قرآن وزارت بهداشت

هدف؛ کشاندن مخاطب از تصویر به عمق قرآن

پیش‌نمازی درباره رویکرد محتوایی این نمایشگاه گفت: تلاش ما این بوده که صرفاً به سراغ مطالب سطحی و آشناتر نرویم، بلکه از لایه‌های عمیق‌تر قرآن نکاتی را استخراج کنیم که شاید بسیاری از مخاطبان از وجود آنها اطلاع نداشته باشند.

وی افزود: این نکات می‌تواند یک جرقه در ذهن مخاطب ایجاد کند؛ جرقه‌ای که او را به سمت جست‌وجوی بیشتر در قرآن سوق دهد. یعنی مخاطب با دیدن یک تصویر متوقف نشود، بلکه تصویر برای او نقطه شروعی باشد تا به سراغ آیه، تفسیر و تدبر بیشتر برود.

QR کد؛ پلی از تصویر به متن و تفسیر آیه

کارشناس اداره توسعه فعالیت‌های قرآنی دانشگاه علوم پزشکی مازندران درباره یکی دیگر از ویژگی‌های این نمایشگاه گفت: برای هر یک از تابلوها یک QR کد نیز در نظر گرفته‌ایم تا اگر مخاطب علاقه‌مند بود، اطلاعات بیشتری درباره آیه مرتبط با آن اثر به دست آورد، بتواند این کد را اسکن کند.

وی ادامه داد: مخاطب با اسکن QR کد اختصاصی هر تابلو، به صفحه مربوط به تفسیر همان آیه هدایت می‌شود و می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره مفهوم آیه و محتوای قرآنی مرتبط با اثر به دست آورد.

پیش‌نمازی خاطرنشان کرد: این موضوع برای ما اهمیت داشت که تابلو صرفاً یک اثر بصری نباشد؛ بلکه مخاطب بتواند از طریق آن به متن آیه و سپس به تفسیر و محتوای عمیق‌تر دسترسی پیدا کند. به این ترتیب، فناوری در خدمت ارتباط بیشتر مخاطب با قرآن قرار می‌گیرد.

نمایش آیات قرآن با زبان تصویر و هوش مصنوعی در حاشیه جشنواره قرآن وزارت بهداشت

نمایشگاه؛ فرصتی برای تبادل تجربه میان دانشگاه‌های علوم پزشکی

سید مهدی پیش‌نمازی با اشاره به حضور این نمایشگاه در فضای جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت گفت: یکی دیگر از اهداف ما این بود که چنین تجربه‌هایی را وارد فضای دانشگاهی کنیم. علاوه بر این نمایشگاه، در بخش خوابگاهی دانشگاه نیز غرفه‌ای برپا کرده‌ایم که در آن برخی دیگر از تجربیات و فعالیت‌های قرآنی دانشگاه علوم پزشکی مازندران ارائه شده است.

وی ادامه داد: هدف از حضور این آثار و تجربیات در جشنواره، تنها ارائه یک محصول نیست؛ بلکه می‌خواهیم فرصتی برای تبادل تجربه میان کارشناسان و فعالان قرآنی دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور ایجاد شود. دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور هر کدام تجربه‌ها و ایده‌های ارزشمندی در حوزه فعالیت‌های

کارشناس اداره توسعه فعالیت‌های قرآنی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در پایان گفت: امیدواریم تجربه استفاده از هوش مصنوعی در تصویرسازی مفاهیم قرآنی و همچنین دیگر فعالیت‌هایی که در این نمایشگاه ارائه شده است، بتواند زمینه‌ای برای تجربه‌های جدیدتر و خلاقانه‌تر در حوزه قرآن و دانشگاه باشد و بیش از گذشته مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان و دانشگاهی را با زیبایی‌ها و معارف عمیق قرآن کریم پیوند دهد.