به گزارش مفدا هرمزگان؛ از دیدگاه امام(ره)، دانشگاه، به عنوان کانون اندیشه‌ورزی و تربیت نسل آینده، نقشی بنیادین در شکل‌دهی به فرهنگ، سیاست و مسیر توسعه کشور دارد. بر همین اساس، ایشان بارها تأکید کردند که دانشگاه و دانشگاهیان نه تنها باید در مسیر علم‌آموزی گام بردارند، بلکه وظیفه دارند در متن جامعه حضور داشته باشند و نسبت به مسائل اجتماعی بی‌تفاوت نباشند.
در این چارچوب، دانشگاهیان "قشر آگاه" جامعه‌اند؛ قشری که با تکیه بر دانش و تحلیل، می‌توانند فرآیند روشنگری اجتماعی را هدایت کنند. اما این نقش زمانی کامل می‌شود که پیوند دانشگاه با مردم حفظ شود و علم در خدمت ارتقای آگاهی عمومی و حل مسائل جامعه قرار گیرد. از منظر امام(ره)، دانشگاه منزوی و جدا از مردم، نمی‌تواند رسالت تاریخی خود را ایفا کند.
یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم در اندیشه امام، استقلال دانشگاه است. چنان‌که در صحیفه آمده است:
(معنی اسلامی شدن دانشگاه این است که استقلال پیدا کند و خودش را از غرب جدا کند و خودش را از وابستگی به شرق جدا کند و یک مملکت مستقل، یک دانشگاه مستقل، یک فرهنگ مستقل داشته باشیم.) (صحیفه امام، ج۱۲، ص۲۵۱ـ۲۵۲)
این استقلال، صرفاً مفهومی سیاسی نیست، بلکه استقلال فکری، فرهنگی و علمی را نیز در بر می‌گیرد. دانشگاه مستقل، دانشگاهی است که در عین تعامل علمی با جهان، هویت و مبانی فرهنگی خود را حفظ کند و مسیر رشد را بر اساس نیازهای بومی و ارزش‌های جامعه ترسیم نماید.
امام خمینی(ره) همچنین دانشگاه را کارخانه انسان‌سازی می‌دانستند؛ تعبیری که نشان می‌دهد مأموریت دانشگاه تنها انتقال دانش نیست، بلکه تربیت انسان‌هایی متعهد، اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیر است. در این نگاه، پیوند "علم و ایمان" ضامن اثرگذاری اجتماعی دانشگاهیان است. دانشجویی که علاوه بر تخصص، از بینش و مسئولیت اجتماعی برخوردار باشد، می‌تواند در مسیر تعالی جامعه نقش‌آفرین شود.
با توجه به تحولات سال‌های اخیر و حضور فعال‌تر دانشگاهیان در عرصه‌های اجتماعی، بازخوانی این دیدگاه‌ها اهمیت دوچندان یافته است. تحلیل‌های گوناگون چه در داخل و چه در خارج از کشور درباره نقش دانشجویان و دانشگاه‌ها ارائه شده است،اما آنچه در اندیشه امام(ره) برجسته است، تأکید بر آگاهی، استقلال، پیوند با مردم و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.
امروز نیز دانشگاه می‌تواند با تقویت روحیه گفت‌وگو، تعمیق تفکر انتقادی و تربیت نسلی متخصص و اخلاق‌محور، همان نقشی را ایفا کند که در این اندیشه ترسیم شده است: مبدأ تحول، موتور پیشرفت و نقطه اتکای استقلال فرهنگی و علمی کشور.
در نهایت، اگر دانشگاه بتواند علم، هویت، اخلاق و مسئولیت اجتماعی را در کنار یکدیگر تقویت کند، نه تنها به رسالت آموزشی خود عمل کرده، بلکه مسیر پیشرفت پایدار جامعه را نیز هموار ساخته است.