امام محمد باقر (ع)، امام پنجم شیعیان، به دلیل دانش گسترده و عمیقش به لقب «باقر» شناخته می‌شد. واژه «باقر» به معنای شکافتن است و به کسی گفته می‌شود که چیزی را می‌شکافد و به درون آن می‌رسد. دانشمندان و لغت‌شناسان گفته‌اند که این لقب به آن حضرت داده شد، زیرا علم را می‌شکافت، به ریشه‌های آن دست می‌یافت و بخش‌های پنهان و ناشناخته دانش را آشکار می‌کرد.

در کتاب‌های لغت آمده است که «تبقّر در علم» یعنی گسترش و ژرف‌نگری در دانش، و امام باقر (ع) نمونه کامل این معنا بود. او با فهم عمیق خود، اصول علم را روشن می‌کرد و از آن‌ها مسائل جدید و کاربردی استخراج می‌نمود. به همین دلیل، دامنه علوم اسلامی در زمان او گسترش یافت.

برخی از دانشمندان گفته‌اند که لقب «باقر» مانند «شکافتن زمین» است؛ همان‌گونه که با شکافتن زمین گنج‌های پنهان آن نمایان می‌شود، امام باقر (ع) نیز گنجینه‌های پنهان معارف، احکام و حکمت‌های دینی را آشکار ساخت. از این رو، او را شکافنده و زنده‌کننده علم می‌دانستند.

در منابع تاریخی آمده است که شاگردان بسیاری از او دانش آموختند؛ به‌گونه‌ای که محمد بن مسلم نقل می‌کند هزاران حدیث از آن حضرت فراگرفته است.
همچنین نقل شده است که وقتی از علت نام‌گذاری امام محمد باقر (ع) پرسیده شد، گفته شد که او علم را به‌صورت عمیق می‌شکافت و حقیقت آن را برای مردم روشن می‌کرد. برخی روایات نیز بیان می‌کنند که خداوند دانشی گسترده از گذشته و آینده را به آن حضرت عطا کرده بود.