پزشکی مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Medicine) رویکردی نظاممند در مراقبت سلامت است که بر استفاده آگاهانه، صریح و خردمندانه از بهترین شواهد پژوهشی موجود در تصمیمگیریهای بالینی تأکید دارد. در این رویکرد، یافتههای پژوهشهای علمی معتبر در کنار تجربه بالینی ارائهدهنده خدمت و شرایط و ترجیحات بیمار، مبنای انتخاب روشهای تشخیصی، درمانی و پیشگیرانه قرار میگیرد.
پیشرفت علوم پزشکی بدون تکیه بر شواهد علمی امکانپذیر نیست. بسیاری از مداخلات درمانی که در گذشته صرفاً بر اساس عرف یا تجربه رایج به کار میرفتند، با انجام پژوهشهای بالینی دقیق مورد بازنگری قرار گرفتهاند. نتایج این پژوهشها نشان داده است که برخی اقدامات فاقد اثربخشی کافی بوده یا حتی میتوانند برای بیمار زیانبار باشند، در حالی که مداخلات جایگزین، بر اساس شواهد علمی، پیامدهای بهتری ایجاد میکنند. پزشکی مبتنی بر شواهد این یافتهها را به عمل بالینی منتقل کرده و از تصمیمگیریهای سلیقهای جلوگیری میکند.
در حوزه سلامت عمومی نیز EBM نقش محوری دارد. سیاستهای پیشگیری، واکسیناسیون، غربالگری بیماریها و تدوین راهنماهای بالینی، همگی بر پایه شواهد حاصل از مطالعات اپیدمیولوژیک، کارآزماییهای بالینی و مرورهای نظاممند شکل گرفتهاند. بدین ترتیب، پژوهش به ابزاری برای ارتقای کیفیت مراقبت، افزایش ایمنی بیماران و استفاده بهینه از منابع سلامت تبدیل میشود.
روز پژوهش در علوم پزشکی یادآور این واقعیت است که کیفیت مراقبت درمانی مستقیماً به کیفیت پژوهشهای انجامشده وابسته است. پزشکی مبتنی بر شواهد، پیوند میان پژوهش و بالین را برقرار میکند و تضمین مینماید که تصمیمهای بالینی، مبتنی بر دانش علمی معتبر و بهروز باشند. از این منظر، پژوهش نه یک فعالیت جانبی، بلکه رکن اساسی پزشکی مدرن و شرط لازم برای دستیابی به نظام سلامت کارآمد و پاسخگو محسوب میشود.