سه‌شنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۴ - ۰۹:۴۱

نقش تبیین علامه سید محمد حسین طباطبایی در نشر فرهنگ قرآنی

علامه طباطبایی

علامه طباطبایی با آثار متعدد و روش‌شناسی منحصربه‌فرد خود، نقش بسزایی در گسترش و تعمیق دانش اسلامی داشته است. تفسیر المیزان، به عنوان یکی از جامع‌ترین تفاسیر قرآن، با روش تفسیر قرآن به قرآن و استفاده دقیق از روایات معتبر، به مرجع اصلی در مطالعات قرآنی تبدیل شده است.

به گزارش مفدا – گناباد، سید محمدحسین طباطبایی معروف به علامه طباطبایی، مفسر، فیلسوف، فقیه اصولی، و عارف شیعه ایرانی بود. وی مدرس حوزهٔ علمیه قم بوده و از روحانیون تأثیرگذار عقیده شیعه در فضای فکری و مذهبی ایران در سده ۱۴ هجری (قمری) به‌شمار می‌رفت. تفسیر المیزان مهم‌ترین اثر اوست. همچنین، بدایةالحکمة و نهایةالحکمة، شیعه در اسلام و اصول فلسفه و روش رئالیسم از دیگر آثار مهم او به‌شمار می‌روند. وی در طول تدریس‌های خود شاگردان متعددی را تربیت نمود که امروزه غالب آنان از فقهاء و یا مراجع تقلید شیعه به شمار می‌روند

نخست المیزان فی تفسیر القرآن که بیشتر به تفسیر المیزان شهرت دارد از جامع‌ترین و مفصل‌ترین تفاسیر شیعی قرآن به زبان عربی است که در قرن چهاردهم هجری به قلم سید محمدحسین طباطبایی (۱۲۸۱–۱۳۶۰ ه‍.ش) در ۲۰ جلد نگاشته شده‌است

علامه طباطبایی(ره) نگاه دیگری به روایات دارد و با عنوان «بحثٌ روائی» در متن المیزان آورده‌ و معتقد است که بعضی از روایات لزوماً تفسیر آن آیه نیست و ارتباطش می‌تواند شامل اسباب نزول، بیان مصداق، تأویل و جری باشد که این اصطلاحات یا از ابتکارات خود ایشان است یا از علمای پیش از علامه که ایشان آن‌ها را احیا کرده و پس از علامه هم بسیاری از محققان و بزرگان از این اصطلاحات بهره برده‌ و به‌مثابه مباحث تفسیری مهم پرورش داده‌اند؛بنابراین جداکردن روایات از تفسیر، از نوآوری‌های علامه طباطبایی(ره) به‌شمار می‌رود.

در قسمتی که علامه تفسیر آیه را بیان می‌کند، کمتر پیش می‌آید از روایات استفاده کند، بلکه از تفسیر قرآن به قرآن بهره می‌برد، هرچند موضوع قرآن‌بسندگی ممکن است با روش علامه تفاوت‌هایی داشته باشد. روایاتی وجود دارد که باطن آیه را مطرح می‌کند و تفسیر فراتر از ظاهر را دارد و همچنین روایاتی وارد شده که حتی ممکن است معنای لغتی از آیه را مطرح کرده باشد. در تفسیر المیزان این تکنیک‌ها بسیار کمک‌کننده است.

نوآوری دیگر ایشان، موضوع نقد روایات است. بعضی از روایات ممکن است در منابع روایی یا منابع تفسیری روایی وجود داشته باشد که از نگاه نقد سند یا نقد متن حدیث قابل‌ قبول نباشند. علامه به این دسته از روایات هم پرداخته و در تفسیر المیزان شاهد فقه‌الحدیث و نقدالحدیث نیز هستیم

وی در روز ۲۴ آبان‌ماه ۱۳۶۰ ه‍.ش درگذشت و در مسجد بالاسر حرم معصومه دفن شد.