به گزارش مفدا، یلدا یا شی چله یکی از کهن‌ترین سینت‌ها و جشن‌های ایرانیان است که دلیل برگزاری آن طی شدن بلندترین شب سال و به دنبال آن بلندتر شدن طول روزها در نیم‌کرهٔ شمالی، که مصادف با انقلاب زمستانی است و "یلدا" به زمان بین غروب آفتاب از ۳۰ آذر (آخرین روز پاییز) تا طلوع آفتاب در اول ماه دی (نخستین روز زمستان) گفته می‌شود. خانواده‌های ایرانی در شب یلدا، معمولاً  غذایی مطبوع و همچنین انواع میوه‌ها و رایج‌تر از همه هندوانه را مهیا و دور هم سرو می‌کنند. پس از سرو تنقلات، قصه‌گویی بزرگان خانواده برای دیگر اعضای فامیل و همچنین فال‌گیری با دیوان حافظ رایج است.

نام یلدا
واژهٔ یلدا ریشهٔ سریانی دارد و به معنای ولادت و تولد است. منظور از تولد، ولادت خورشید (مهر/میترا) است. رومیان آن را ناتالیس آنایکتوس یعنی روز تولد مهر شکست ناپذیر می‌نامند. ابوریحان بیرونی از این جشن با نام میلاد اکبر نام برده و منظور از آن را میلاد خورشید دانسته است.
 

"یلدا شب اول زمستان و شب آخر پاییز است که اول جَدی و آخر قوس باشد و آن درازترین شب هاست در تمام سال و در آن شب و یا نزدیک به آن شب، آفتاب به برج جدی تحویل می کند و گویند آن شب به غایت شوم و نامبارک می باشد و بعضی گفته اند شب یلدا یازدهم جدی است."

تاریخچه جشن
یلدا و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است. مردم روزگاران دور و گذشته، که کشاورزی، بنیان زندگی آنان را تشکیل می‌داد و در طول سال با سپری شدن فصل‌ها و تضادهای طبیعی خوی داشتند، بر اثر تجربه و گذشت زمان توانستند کارها و فعالیت‌های خود را با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت و حرکت و قرار ستارگان تنظیم کنند.
آنان ملاحظه می‌کردند که در بعضی ایام و فصول روزها بسیار بلند می‌شود و در نتیجه در آن روزها، از روشنی و نور خورشید بیشتر می‌توانستند استفاده کنند. این اعتقاد پدید آمد که نور و روشنایی و تابش خورشید نماد نیک و موافق بوده و با تاریکی و ظلمت شب در نبرد و کشمکش‌اند. مردم دوران باستان و از جمله اقوام آریایی، از هند و ایرانی - هند و اروپایی، دریافتند که کوتاه‌ترین روزها، آخرین روز پاییز و شب اول زمستان است و بلافاصله پس از آن روزها به تدریج بلندتر و شب‌ها کوتاهتر می‌شوند، از همین رو آنرا شب زایش خورشید نامیده و آنرا آغاز سال قرار دادند. بدین صورت در دوران کهن فرهنگ اوستایی، سال با فصل سرد شروع می‌شد و در اوستا، واژه "Sareda, Saredha "«سَرِدَ» یا «سَرِذَ» که مفهوم «سال» را افاده می‌کند، خود به معنای «سرد» است و این به معنی بشارت پیروزی اورمزد بر اهریمن و روشنی بر تاریکی است. در آثارالباقیه ابوریحان بیرونی، از روز اول دی ماه، با عنوان خور نیز یاد شده است و در قانون مسعودی نسخه موزه بریتانیا در لندن، «خُره روز» ثبت شده، اگرچه در برخی منابع دیگر «خرم روز» نامیده شده است. در برهان قاطع ذیل واژه «یلدا» چنین آمده است:
"یلدا شب اول زمستان و شب آخر پاییز است که اول جَدی و آخر قوس باشد و آن درازترین شب هاست در تمام سال و در آن شب و یا نزدیک به آن شب، آفتاب به برج جدی تحویل می کند و گویند آن شب به غایت شوم و نامبارک می باشد و بعضی گفته اند شب یلدا یازدهم جدی است."

تاریکی نماینده اهریمن بود و چون در طولانی‌ترین شب سال، تاریکی اهریمنی بیشتر می‌پاید، این شب برای ایرانیان نحس بود و چون فرا می‌رسید، آتش می‌افروختند تا تاریکی و عاملان اهریمنی و شیطانی نابود شده و بگریزند، مردم گرد هم جمع شده و شب را با  گفتگو و کنار هم بودن به سر می‌آوردند و هرآنچه میوه تازه فصل که نگاهداری شده بود و میوه‌های خشک در سفره قرار می‌دادند.

 جشن یلدا و عادات مرسوم در ایران
ایرانیان نزدیک به چند هزار سال است که شب یلدا آخرین شب پاییز را که درازترین و تاریکترین شب در طول سال است تا سپیده دم بیدار می‌مانند و در کنار یکدیگر خود را سرگرم می‌دارند تا اندوه غیبت خورشید و تاریکی و سردی روحیهٔ آنان را تضعیف نکند و با به روشنایی گراییدن آسمان به رخت خواب روند و بیاسایند.

متل گویی که نوعی شعرخوانی و داستان خوانی است در قدیم اجرا می‌شده است به این صورت که خانواده‌ها در این شب گرد می‌آمدند و پیرترها برای همه قصه تعریف می‌کردند.

ایرانیان در این شب باقی مانده میوه‌هایی را که انبار کرده بودند به همراه خشکبار و تنقلات می‌خوردند و دور هم گرد هیزم افروخته می‌نشستند تا سپیده دم بشارت روشنایی دهد زیرا به زعم آنان در این شب تاریکی و سیاهی در اوج خود است. جشن یلدا در ایران امروز نیز با گرد هم آمدن و شب نشینی اعضای خانواده و اقوام در کنار یکدیگر برگزار می‌شود.

متل گویی که نوعی شعرخوانی و داستان خوانی است در قدیم اجرا می‌شده است به این صورت که خانواده‌ها در این شب گرد می‌آمدند و پیرترها برای همه قصه تعریف می‌کردند. آیین شب یلدا یا شب چله، خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار و شیرینی و میوه‌های گوناگون است که همه جنبهٔ نمادی دارند و نشانهٔ برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند، این میوه‌ها که اغلب دانه‌های زیادی دارند، نوعی جادوی سرایتی محسوب می‌شوند که انسان‌ها با توسل به برکت خیزی و پردانه بودن آنها، خودشان را نیز مانند آنها برکت آور می‌کنند و نیروی باروی را در خویش افزایش می‌دهند و همچنین انار و هندوانه با رنگ سرخشان نمایندگانی از خورشید در شب به شمار می‌روند. در این شب هم مثل جشن تیرگان، فال گرفتن از کتاب حافظ مرسوم است. حاضران با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی و یا پُری آن، آینده گویی می‌کنند.

شب چله:
چهل روز از زمستان که آغاز آن برابر است با اول جَدی و هفتم دی ماه جلالی و بیست و دوم دسامبر فرنگی، و پایانش برابر است با شانزدهم بهمن ماه جلالی و سی ام ژانویه فرنگی که به آن چله بزرگ زمستان گویند.در ایران مرکزی چله بزرگ زمستان از آغاز زمستان که برابر است با آغاز دی ماه شروع می شود و مدت آن چهل روز است و چله کوچک زمستان از شب دهم بهمن ماه تا پایان بهمن ماه که مدت آن بیست روز است.

چله بزرگ:
چهل روز از موسم زمستان که آغاز آن مطابق اول جَدی و هفتم دی ماه جلالی و بیست و دوم دسامبر فرانسوی و پایانش شانزدهم بهمن ماه جلالی و سی ام ژانویه فرانسوی است.

چله کوچک:
بیست روز از فصل زمستان که آغاز آن از هفدهم بهمن ماه جلالی شروع می شود و در پنجم اسفند ماه پایان می یابد. چله زمستان همان چله بزرگ است و گاه در تداول عامه کنایه از سرمای سخت باشد.

انار سمبل شادی و زایش است و با خوردن آن در اولین شب زمستان انرژی ای تازه می‌گیریم. آجیل شب یلدا از دیگر خوراکی هایی است که می تواند مهمان ها را حسابی سرگرم کند و خوردن خوراکی‌های شیرینی مثل باسلوق شیرینی این جشن را برایمان دوچندان می‌کند.شب یلدا

یکی از سنت‌های باستانی ایرانیان که بعد از گذشت سالیان همچنان به قوت خود باقی ست شب یلداست. این جشن در میان خانواده‌های ایرانی اهمیت زیادی دارد و ایرانی‌ها هر سال این سنت دیرینه را زنده نگه می‌دارند. در طولانی ترین شب سال دور هم جمع می‌شویم، خوراکی‌های خوشمزه می‌خوریم و فال حفظ می‌گیریم. یلدا سنتی زیباست که از نیاکانمان به یادگار مانده و در آن با برگزاری جشنی شاد به استقبال زمستانی سرد می‌رویم.

امروز آیین‌های شب یلدا همچنان مثل زمان باستان است و در آن تغییر زیادی نمی‌بینیم. یلدا با کنار هم بودن و  خوراکی‌هایش معنی پیدا می کند. در هر کدام از شهرهای ایران، سفره شب یلدا را بسته به این که در آن ناحیه از چه میوه‌ها و خوراکی‌هایی بیشتر استفاده می‌شود می‌چینند. اما میوه‌های نمادین انار و هندوانه از آن خوراکی‌هایی هستند که جایشان همیشه در سفره‌های رنگارنگ هر شهری از ایران محفوظ است. همه ما هندوانه را میوه‌ای تابستانی می‌دانیم اما اینکه چرا خوردن آن در شب یلدا تا این حد مهم است به این واقعیت برمی‌گردد که در باور ایرانی‌ها با خوردن هندوانه دیگر تحمل سوز و سرما کار دشواری نیست. انار سمبل شادی و زایش است و با خوردن آن در اولین شب زمستان انرژی ای تازه می‌گیریم. آجیل شب یلدا از دیگر خوراکی هایی است که می تواند مهمان ها را حسابی سرگرم کند و خوردن خوراکی‌های شیرینی مثل باسلوق شیرینی این جشن را برایمان دوچندان می‌کند.

فرصتی برای در کنار هم بودن

امروزه نیز مردم ایران، شب یلدا را با بودن در کنار خانواده و بزرگان سپری کرده و سعی می‌کنند تا در کنار یکدیگر، خاطرات خوشی از این شب بسازند. یلدا بهانه‌ای است تا در میان دغدغه‌های کنونی زندگی و ارتباطات مجازی، شبی شاد و حقیقی را در کنار خانواده و کسانی که دوستشان داریم سپری کنیم. یلدا بهانه‌ای است تا سرمای زمستانِ پیشِ رو را با گرمای حضور در کنار یکدیگر، از خاطر ببریم. در این شب یاد می‌گیریم که طولانی شب‌ها و لحظات تاریکی را می‌توان با صمیمیت و محبت به لحظاتی گرم و خاطره انگیز تبدیل کرد.

فرصتی برای زدودن غم‌ها و کینه‌ها

همه ما دارای دارایی‌های بی شماری هستیم که قدر و ارزش آن را به خوبی نمی‌دانیم، دارایی‌های ارزشمندی که فرصت استفاده از آنها محدود و ناپایدارند. نعمت داشتن والدین و خویشاوندان و خانواده خوب که گاهی با انتظارات و بهانه‌ای های پوچ و بی اساس کینه و دشمنی آنان را در دل خود می پرورانیم.
قهر و اختلافات خانوادگی بلای کانون های گرم زندگی است. به فرموده امام علی (علیه السلام) :«الدُّنْیَا أَصْغَرُ وَ أَحْقَرُ وَ أَنْزَرُ مِنْ أَنْ تُطَاعَ فِیهَا الْأَحْقَاد؛[1]دنیا کوچک تر و حقیر تر و ناچیز تر از آن است که در آن از کینه ها پیروی شود».
پس چه خوب است که در شب یلدا بار دیگر نگاه زیبایی به داشته‌های زندگیمان بیندازیم و کینه و دشمنی‌ها از دلها بزداییم و مهرورزی و دلجویی از خویشان را جایگزین آن نماییم.

اهمیت فوق‌العاده صله رحم در شب یلدا

در اهمیت دید و بازدید و صله رحم آیات و روایات فراوانی در منابع اسلامی وجود دارد؛ که ما را ترغیب و مشتاق به صله رحم ودید و بازدید در بلندترین شب سال  می‌نماید. لذت دیدن آشنایان در بلندترین شب سال می تواند طراوت و زیبایی خانه ها را دو چندان نماید.
دیدن پدر و مادرهای مهربانی که هر روز منتظر دیدن فرزندان خود هستند، دارای جایگاه و ارزشی است که با هیچ معیاری قابل اندازه گیری و  عیار سنجی نیست.  کار ارزشمندی که ترک آن در دین مبین اسلام گناهی بزرگ و شوم معرفی شده است. اگر ارزش چند دقیقه نشستن در کنار والدین را بدانیم فرصت بهره مندی آن را در شب بلند سال از خود سلب نمی‌نمایم.
در اهمیت دید و بازدید از امام باقر(علیه السلام) این چنین نقل شده است:«صِلَةُ الاَرحامِ تُزکی اَلاَعمالَ و تُنمی اَلاَموالَ و تَدفَعُ اَلبَلوی وَ تُیَسِّرَ الحِسابَ و تُنسِئُ فِی الاَجَلِ؛صله رحم اعمال را پاکیزه، اموال را بسیار، بلا را دفع، حساب (قیامت) را آسان می کند و مرگ را به تأخیر می‌اندازد.