روز جمهوری اسلامی ایران، که هر سال در ۱۲ فروردین گرامی داشته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مناسبت‌های سیاسی و تاریخی کشور است. این روز یادآور رویدادی سرنوشت‌ساز در تاریخ معاصر ایران است، زمانی که مردم در یک همه‌پرسی عمومی با رأی قاطع، به نظام جمهوری اسلامی رأی مثبت دادند و مسیر جدیدی را برای آینده کشور رقم زدند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، حکومت پهلوی سرنگون شد و ایران وارد مرحله‌ای تازه شد. یکی از نخستین اقدامات رهبران انقلاب، برگزاری همه‌پرسی تعیین نظام حکومتی بود. این همه‌پرسی در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ برگزار شد و بیش از ۹۸ درصد مردم به جمهوری اسلامی، رأی آری دادند. نتیجه این رأی‌گیری در ۱۲ فروردین اعلام شد و از آن زمان، این روز به عنوان روز جمهوری اسلامی در تقویم رسمی کشور ثبت شد.
نظام جمهوری اسلامی ترکیبی از دو مفهوم جمهوریت و اسلامیت است. جمهوریت به معنای اتکا به رأی مردم و مشارکت آنان در تعیین سرنوشت خویش است، در حالی که اسلامیت بر پایبندی به قوانین و ارزش‌های اسلامی تأکید دارد. این ترکیب به این معناست که حکومت باید بر اساس اصول اسلامی اداره شود، اما در عین حال، مردم در انتخاب مسئولان و تعیین سیاست‌های کلان کشور نقش دارند.
پس از تأسیس جمهوری اسلامی، تغییرات گسترده‌ای در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور رخ داد. قانون اساسی جدید تدوین شد، نهادهای حکومتی شکل گرفتند و سیاست‌های داخلی و خارجی ایران بر مبنای اصول اسلامی و استقلال‌طلبی تنظیم شد. همچنین، این تحول موجب تقویت خودباوری ملی و افزایش تأکید بر ارزش‌های اسلامی و عدالت اجتماعی شد. از این رو، روز جمهوری اسلامی نماد پیروزی اراده مردم ایران در تعیین سرنوشت خویش و آغاز فصلی نو در تاریخ کشور است که همچنان بر سیاست و فرهنگ ایران تأثیرگذار است.