روز جهانی کاهش بلایای طبیعی نخستین بار در سال ۱۹۸۹ میلادی پس از فراخوان مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای تعیین یک روز با هدف ارتقای فرهنگ جهانی آگاهی از خطر و کاهش بلایای طبیعی تعیین شد و پس از آن هر سال ۱۳ اکتبر مصادف با ٢١ مهر به عنوان روز کاهش بلایای طبیعی و افزایش آگاهی در مورد اهمیتِ درک خطرات پیش‌روی مردم مهم شمرده می‌شود.
بلایای طبیعی
بلایای طبیعی، به مجموعه‌ای از حوادث خطرناک و زیانبار گفته می‌شود، که منشاء انسانی ندارند. این حوادث معمولاً غیرقابل پیش‌بینی بوده و یا حداقل از مدتهای طولانی قبل نمی‌توان وقوع آنها را پیش‌بینی نمود و اغلب اوقات زیان‌های جانی و مالی فراوانی به جای می‌گذارند، تا آنجا که گاهی سبب وارد آوردن آسیب‌های جدی و موجب از هم پاشیدگی نظام‌های اجتماعی می‌شوند. از این رو بیشتر کشورها اقدامات و عملیات ویژه‌ای برای کاهش خسارات بلایای طبیعی در پیش می‌گیرند و برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های خاصی در جهت مدیریت بحران اتخاذ می‌کنند.
بلایای طبیعی دارای انواع گوناگونی هستند؛ زلزله، سیل، طوفان، گردباد، سونامی، تگرگ، بهمن، رعد و برق، تغییرات شدید درجه حرارت، خشکسالی و آتشفشان نمونه‌هایی از بلایای طبیعی است. برخی از بلایای طبیعی، به طور غیر مستقیم، ناشی از عملکردهای انسانی هستند، برای مثال بلایای ناشی از افزایش آلودگی هوا یا گرم شدن زمین و همچنین سیل ناشی از تخریب جنگل‌ها از این جمله هستند.
ترس از ناشناخته‌ها در انسان فطری است؛ آنچه ناشناخته‌ها را به آگاهی تبدیل می کند دانش است. بنابراین شناخت و درک درست وقایع طبیعی به پیش‌بینی، پیشگیری و تقابل منطقی با آنها منجر خواهد شد. به عبارت دیگر، به حداقل رساندن خطرات ناشی از حوادث طبیعی با انتخاب راهکارهای مؤثر ممکن خواهد بود. کاهش اثرات یعنی با به کارگیری تکنیک‌های پیشرفته مدیریت بحران از شمار کشته‌ها، زخمی شدگان، تخریب مال و اموال و خسارت‌های اجتماعی دیگر بکاهیم. به عبارت دیگر کاستن اثر فاجعه بر ساختارهای اجتماعی و محیط زیست دست ساز بشر را کاهش اثرات فاجعه می‌نامند.
روشهای کاهش اثرات بلایای طبیعی
اساسا در مواجهه با سیل، زلزله و یا هر بلای طبیعی دیگر، اقداماتی قبل و بعد از وقوع لازم‌الاجرا است که شامل پنج مرحله می‌باشند: پیشگیری و آمادگی، پیش‌بینی و اعلام خطر، امدادهای اولیه، اسکان موقت و بازسازی. اما مهم‌ترین مرحله، مرحله پیشگیری و آمادگی می‌باشد چرا که با تحقق این مسئله یعنی آینده‌نگری، پیشگیری و آمادگی می‌توان با بلای طبیعی مقابله کرد و خسارات ناشی از آن را بسیار تقلیل داد.
ساختارهای اساسی جهت کاهش بلایای طبیعی عبارتند از:
۱. ایمن‌سازی نقاط وقوع بلایای طبیعی
۲. توجه به قوانین و مقررات ایمنی در ساختمانهای بلند، ساخت ساختمانهای مقاوم، کنترل مواد خطرناک و ...
۳. برنامه‌های کشاورزی هدفمند شده در کاهش اثرات سوانح بر محصولات
۴. ساخت سدها، سیل‌بندها و بندهای انحرافی و آبخیزداری مناطق کوهستانی و شیبدار برای کاهش اثرات حوادثی چون سیل و زلزله
۵. توسعه زیر ساختی؛ از قبیل دور کردن سیر اتوبان‌های جدید از مناطق سانحه‌خیز
۶. تمهیدات علمی و مهندسی؛ طراحی پروژه‌های عظیم مطالعاتی در فازهای شناسایی، اجرا و نظارت و ارتقای سطح آموزش عمومی و تخصصی برای مقابله با کاهش آثار بلایای طبیعی
۷. ایجاد سیستم‌هایی برای حفاظت تاسیسات کلیدی- از قبیل تامین برق و ارتباطات حیاتی
۸. برقراری سیستم هشدار و اخطاریه‌های به موقع جوی
۹. آماده‌سازی نیروهای انتظامی و راهداری
۱۰. تقویت نیروی انسانی متخصص و گروه‌های پژوهشی کارشناسی جهت مطالعه بلایای طبیعی در مسیرهای اصولی و صحیح
۱۱. آموزش به آحاد مردم در خصوص بلایای طبیعی. آموزش می‌تواند تا میزان بالایی در کاهش تلفات و صدمات ایجاد شده در اثر بلایای طبیعی موثر باشد. تاب‌آوری جامعه برای آمادگی در برابر حوادث و مخاطرات طبیعی با آموزش محقق می‌شود.
سخن آخر
مهارت و آمادگی لازم در زمان وقوع بلایای طبیعی به کاهش خسارت‌های جانی و مالی کمک کند. از این رو ضروری است که مردم و نهادهای مختلف بیش از پیش به اهمیت آموزش پی برده و اقدام‌های شایسته‌ای را برای افزایش آگاهی مردم و تخصص امدادگران انجام دهند.