عده‌ای شبهه می‌کنند و می‌گویند اسلام دین خشونت است چون در قرآن آمده است (کتب علیکم القتال ...) یا (و قاتلوهم حتی لا تکون فتنه...) و گفته با مخالفین بجنگید و جهاد کنید و جهاد بدان معنی است که به مخالفین دین حمله کنید و آنان‌ را وادار به اسلام کنید و در آیات بسیاری از قر آن آمده به مخالفان حمله کنید و با آنان بجنگید و اسلام در بسیاری جا ها که وارد شده با جنگ و قتل و خونریزی بوده است جواب چیست؟ لطفا مستدل و منطقی توضیح بدهید؟

پرسشگر محترم از ابتدای ظهور اسلام تا به امروز مخالفان اسلام به ویژه یهود و مسیحیان سعی داشته‌اند اسلام را دین شمشیر و زور بنامند و معرفی کنند و به آیات جهاد مثال آورده‌اند. خوشبختانه هم قرآن و هم تاریخ اسلام و هم عاقلان این برچسب ناچسب را انکار می‌کند.

عاقلان می‌گویند هر کس منطق و برهان و استدلال برای حرف و دعوتش داشته باشد و دعوتش مطابق با فطرت و خواست طبیعی انسان‌ها باشد، لزومی نمی‌بیند برای ترویج دعوتش به زور و شمشیر و تحمیل و سرکوب متوسل شود و توسل به زور و سرنیزه و تحمیل روش کسانی است که دعوتشان مطابق مبانی فطری و استدلالی نیست و برای انسان ها جاذبه‌ای ندارد.

اسلام دینی است مبتنی بر برهان و منطق و استدلال عقلی و مطابق با خواست طبیعی انسان ها و منادی آزادی و مساوات و کرامت انسانی می‌باشد و این مفاهیم آن قدر جاذبه دارد که برای دعوت به آنها نه تنها شمشیر لازم نیست، بلکه مخالفان برای جلوگیری از اقبال عموم به این دین، به شمشیر متوسل می‌شوند.

این نمرود و فرعون و مشرکان قریش هستند که وقتی اقبال عمومی مردم به حضرت ابراهیم و موسی و پیامبر اسلام (ص) را می‌بینند برای جلوگیری از این اقبال عمومی به شمشیر و سرنیزه و سرکوب متوسل می‌شوند. حضرت ابراهیم و موسی و محمد صلوات الله علیهم اجمعین با دست خالی و مجهز به برهان و کتاب و کلام و منطق به دعوت مردم بر می‌خیزند و عموم مردم به سرعت جذب دعوت منطقی، برهانی و فطری آنان می‌شوند و مستکبران احساس خطر می‌کنند و برای جلوگیری از فراگیری این دعوت نجات‌بخش از یوغ بندگی مستکبران و ظالمان، دست به شمشیر می‌برند و با چماق و سرنیزه بر سر مضلومان حق‌طلب می‌زنند تا آنان را از اجابت دعوت حیات بخش پیامبران منصرف کنند و اینجاست که پیامبران به مظلومان مؤمن اذن دفاع می‌دهند.

اولین آیه‌ای که در باب جهاد نازل شده، آیه زیر است که بعد از سالیان مظلومیت و مقهوریت در مکه و در ابتدای هجرت به مدینه و برای دفع هجوم مشرکان نازل شده است:

اذن للذین یقاتلون بانهم ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر(۱)

به کسانی که مظلومانه مورد قتل و ستم قرار گرفتند، اجازه دفاع داده شد و خدا بر یاری آنان توانا است.

مسلمانان در مکه مورد سرکوب شدید بودند فقط به خاطر این که دعوت رسول خدا را اجابت کرده و از شرک و بت پرستی و اطاعت طاغوت رخ برتافته بودند و هر روز جمعی از آنان سر و دست و پای شکسته و خونی به محضر رسول خدا رسیده و اجازه مقابله و دفاع می‌طلبیدند و بعد از هجرت به مدینه با نزول این آیه برای اولین بار اجازه دفاع داده شد.

مسلمانان از مکه فرار کرده و زن و فرزند و خانه و کاشانه خود را رها کرده و مشرکان بر بازماندگان آنها ظلم روا داشته و اموال آنان را غارت کرده و علاوه بر آن، زنده بودن آنان در غربت را هم نمی‌پذیرند و برای ریشه‌کن کردن اسلام و مسلمانان لشکر کشی کرده‌اند و اسلام به این مسلمانان اجازه می‌دهد از خود دفاع کنند و مهاجمان را بکشند. آیا این عاقلانه و عادلانه است یا ظالمانه؟!

همه آیات قتال در باره مشرکان و کافران و اهل کتابی است که برای نابود کردن اسلام و مسلمانان نقشه ریخته و لشکر کشیده اند یا جمعی از محرومان و مستضعفان ایمان آورده‌اند، ولی ظالمان و کافران به آنان اجازه برگزاری مناسک دینی را نمی‌دهند و می‌خواهند آنان را به کفر و شرک سابق بازگردانند یا اجازه دعوت منطقی و برهانی به مبلغان اسلام نمی‌دهند و محرومان و مستضعفان را در بندگی و بردگی و جهل و بی‌خبری نگه داشته و مانع رسیدن دین حیاتبخش و آزادی دهنده به آنها هستند. در چنین مواردی اسلام مسلمانان را اجازه داده دست به شمشیر ببرند و در مقابل هجوم دشمن از خود دفاع کنند یا به نجات مستضعفان در بند جهل و ظلم و کفر بپردازند و این اجازه ای کاملا انسانی و منطقی است.

اگر کسانی غیر از این مدعی هستند، آیات و روایاتی که به غیر این دلالت دارد، را نشان دهند.

جهاد و جنگ اسلام فقط دفاعی و آزادی بخش است. جنگ ابتدایی برای تحمیل دین در اسلام جایز نیست و خدا خودش اگر ایمان تحمیلی را می خواست، می‌توانست کاری کند که همه از ترس ایمان بیاورند، ولی نه خودش انسان ها را به اجبار و از سر ترس به اسلام وارد کرده و نه به بندگانش چنین اجازه‌ای داده‌است.

خدا فقط ایمان اختیاری انسان ها را می‌خواهد و پیامبران و پیروان پیامبران موظف به بیان و تبلیغ دین خدا هستند و اگر مستکبران مانع تبلیغ شدند یا خواستند دینداران و جامعه اسلامی را از بین ببرند یا گروهی دیندار را در چنبره ظلم خود گرفته و از پایبندی به دین و مناسک آن مانع شدند، دینداران موظفند برای رفع این موانع و ظلم و هجوم، دست به شمشیر برده و از کیان خود و آزادی دینداران دفاع کنند.

آیاتی که در مورد قتال وارد شده همه همین محدوده را مشخص کرده و به قتال با متجاوزان ستم پیشه و دفاع از کیان دین و جامعه دینی و دینداران تصریح دارد.

در آیات ۸۹-۹۱ نساء سخن از مشرکان و منافقانی است که ابتدا ایمان آوردند اما از هجرت روی برتافتند و حاضر نشدند از خانه و کاشانه خود بگذرند و با مؤمنان به مدینه مهاجرت کنند. بلکه به کفر برگشتند و در زمره کافران ماندند و همین افراد در جنگ بدر هم علیه مسلمانان شرکت کردند و جمعی از آنان در نبرد با مسلمانان کشته شدند. بعضی از مومنان را جنگ با این مشرکان سخت بود در حالی که خدا آنان را به واسطه گناهانشان گمراه کرده بود، آنان بیجا در باره آنان امید هدایت داشته و از جنگ با آنها کراهت داشتند و خدا این مؤمنان را توبیخ می کند که خدا آنان را به واسطه ظلم و ستم‌هایی که کرده اند گمراه کرده و شما نباید در مورد کسی که خدا گمراهش کرده و به جرگه دشمنان خدا و رسول و مؤمنان پیوسته و همراه با آنان برای نابود کردن شما اقدام نموده، تردید کنید و امید بیجا داشته و از نبرد با آنان شانه خالی کنید.

بعد یکی از اوصاف زشتشان که آنان را شایسته مرگ می‌گرداند یادآور شده:

ودوا لو تکفرون کما کفروا فتکونون سواء = آنان دوست دارند شما هم به شرک سابق برگردید و مانند آنان شوید.

و بعد ادامه می‌دهد که آنان را به بریدن از مشرکان محارب و هجرت از دار حرب به دار ایمان (سرزمین مکه دار حرب و لانه جنگجویان علیه اسلام و سرزمین مدینه کاشانه مؤمنان بود)دعوت کنید، اگر اجابت کردند که هیچ ولی اگر اجابت نکردند و در زمره مشرکان محارب ماندند، با آنان قطع رابطه دوستی و ولایی کنید و هر کجا آنان را که به نابودی شما کمر همت بسته اند یافتید، بکشیدشان؛ بعد دو گروه را استثنا کرده و مؤمنان را اجازه جنگ و کشتن آنها را نمی‌دهد:

۱.گروهی از مشرکان که با کسانی هم‌پیمان هستند که آن کسان با مسلمانان هم پیمان می‌باشند.

۲.گروهی از مشرکان که دوست ندارند با شما درگیر شوند و با قوم مشرک خود هم نمی‌خواهند یا توان ندارند درگیر گردند.پس اینان را اگر از قتال با شما کناره گرفتند و به شما پیشنهاد صلح دادند، شما حق جنگ با آنان را ندارید.

با توجه با این استثناها معلوم می‌شود فقط مسلمانان باید با مشرکانی بجنگند و آنان را بکشند که علَم دشمنی برداشته و در صدد نابودی اسلام و مسلمانان برآمده‌اند و اما مشرکانی که نمی‌خواهند با مسلمانان بجنگند، بلکه می‌خواهند در صلح زندگی کنند و علم دشمنی بر نداشته‌اند، باید در امان باشند.

آیه بعد از این هم صریح تر می‌فرماید:

ستجدون آخرین یریدون ان یامنوکم و یامنوا قومهم کل ما ردوا الی الفتنه ارکسوا فیها فان لم یعتزلوکم و یلقوا الیکم السلم و یکفوا ایدیهم فخذوهم و اقتلوهم حیث ثقفتموهم و اولئکم جعلنا لکم علیهم سلطانا مبینا

گروهی دیگر هستند که می‌خواهند شما و قومشان در امنیت باشید. البته این قوم یک نفاق درونی دارند و هرگاه راه شرک و فتنه و ستم بر مؤمنان باز شود، بدان رو می‌کنند ( بر عکس گروه قبل که واقعا دنبال صلح بودند).با این گروه اگر از جنگ با شما کناره نگرفتند و به شما صلح را پیشنهاد ندادند و دست از کشتار شما بر نداشتند، بجنگید و هر جا یافتیدشان، بکشیدشان که ما برای شما علیه اینان تسلط کامل قرار داده‌ایم.

این آیه به صراحت اعلام می‌کند که این مشرکان هستند که وضعیت جنگ یا صلح را معین می‌کنند. اگر آنان از دشمنی و قتال دست بکشند و اعلام صلح نمایند و بر اعلام خود پایبند باشند، مؤمنان حق قتال با آنان را ندارند ولی اگر بر قتال و جنگ با مؤمنان اصرار داشته باشند، خداوند به مؤمنان اجازه دفاع و جنگ و کشتار آنان را داده تا ریشه فتنه علیه جامعه اسلامی کنده شود. این آیه شبیه آیه دیگری است که می‌فرماید:

و ان جنحوا للسلم فاجنح لها و توکل علی الله(۲) اگر به صلح متمایل شدند، تو هم با توکل بر خدا تمایل نشان بده و پیشنهاد صلح را بپذیر.

در آیات سوره توبه هم سخن از مشرکان پیمان شکنی است که پیمان صلح با مسلمانان را نقض کرده و به مؤمنان شبیخون زده و آنان را مظلومانه کشته‌اند. خداوند به پیامبرش اعلام می‌کند به این مشرکان اعلام بی زاری کن و به آنان چهار ماه مهلت بده تا ایمان بیاورند و بعد از چهارماه دیگر هیچ امنیتی ندارند و شما حق دارید هر جا این مشرکان محارب متجاوز پیمان شکن را یافتید، بکشید.

در همان آیات ملاک این حلال بودن خون آنان را بیان می‌کند و می‌فرماید:

کیف و ان یظهروا علیکم لا یرقبوا فی مؤمن الّا و لا ذمه...و ان نکثوا ایمانهم من بعد عهدهم وطعنوا فی دینکم فقاتلوا ائمه الکفر انهم لا ایمان لهم لعلهم ینتهون الا تقاتلون قوما نکثوا ایمانهم و هموا باخراج الرسول و هم بدءوکم اول مره

چگونه خون آنان حلال نباشد حال آن که آنان در باره مؤمنان هیچ حق خویشاوندی و پیمانی را رعایت نمی‌کنند ...و اگربعد از عهد، پیمان شکستند و دین شما را به طعنه و تمسخر گرفتند، پس آن پیشوایان کفر را بکشید. زیرا آنان را پیمان و عهد نیست شاید دست از پیمان شکنی بردارند. چرا با قومی که پیمان شکستند و تصمیم بر اخراج پیامبر از وطنش گرفتند و ابتدای بر دشمنی و جنگ با شما کردند، نمی‌جنگید؟

سیره پیامبر هم نشان دهنده آن است که ایشان بر هیچ قوم و قبیله‌ای بدون سابقه دعوت و دشمنی و پیمان شکنی و... حمله نکرده، بلکه یا برای دفع حمله دشمن جنگیده یا پیشگیری کرده و دشمنانی که در صدد حمله بوده و تهیه دیده اند را قبل از اقدام غافلگیر نموده است.

کسانی که ادعا دارند اسلام دین شمشیر است یا آیه‌ای ارائه دهند که به مسلمانان اجازه حمله به کافران و مشرکان مسالمت جو را داده باشد یا نمونه ای از این جنگ ها توسط پیامبر یا امیر مؤمنان ارائه دهند.

پی نوشت ها:

۱. حج(۲۲)آیه ۳۹.

۲. انفال(۸)آیه ۶۱.

گردآورنده: مهسا نظری

گرافیست: مریم خالقی نیا