به گزارش مفدا بم، بسیاری از بیماریهای بینی به ویژه بیماریهای مخاطی که ممکن است در سی تی اسکن، ام آر آی به خوبی مشهود نباشد، به راحتی با آندوسکپ قابل تشخیص است. یکی از ویژگی های عمل آندوسکوپ در مقیاس با روشهای تصویر برداری رادیولوژی، عدم نیاز به پرتوهای مضر است.

سینوس‌های اطراف بینی را اصطلاحا (سینوس های اسفنوئید یا شب پره‌ای) می‌گویند که در بالای بینی و پشت چشم ها قرار دارند. وظیفه این سینوس ها تمیز و مرطوب نگه داشتن مجرای تنفسی و همچنین تامین اکسیژن کافی برای بافت های آن قسمت از صورت است. گاهی مشکلی در این نواحی پیش می آید که تنها راه بهبود، عمل جراحی است.

یکی از بزرگ ترین مزایای عمل جراحی سینوس با آندوسکوپی، ایجاد قابلیت دسترسی دارو (اسپری، مایع شستشوی بینی، داروها) به حفره داخل سینوس بعد از باز شدن مسیر ورودی آن است.

دکتر الهام کرباسی دهوجی متخصص گوش، گلو، بینی و جراحی سر و گردن در این باره شرح می‌دهد؛

آندوسکوپ چیست؟

آندوسکوپ وسیله‌ای فلزی به قطر چهار میلی متر و یا دو میلی متر است که طول تقریبی ۲۰ سانتی متری دارد. این وسیله برای مشاهده دقیق ‌تر ناحیه بینی و یا سینوس استفاده می ‌شود و می‌ تواند تصاویر مربوط به این نواحی را به صورت بزرگ بر روی مانیتور و یا تلویزیون نشان دهد.

دو قطر متفاوت این وسیله به علت استفاده آن در سنین مختلف است. عموما قطر دو میلی متری آن برای کودکان و قطر چهار میلی متری آن برای افراد بالغ و بزرگسال قابل استفاده است. یک لنز بر روی آندوسکوپ قرار گرفته است که می ‌تواند با زوایای صفر، سی، چهل و پنج و هفتاد و نه درجه قرار گیرد.

علاوه بر آندوسکوپ عموما از وسیله ظریف ‌تری به منظور نمونه برداری و یا جراحی استفاده می ‌شود. آندوسکوپی یک ابزار تشخیصی بسیار عالی پیش از جراحی عمل بینی و یا سینوس‌ هاست که جراح سینوس با کمک آن می‌ تواند راهکار درمانی مناسب را اتخاذ کند؛ چرا که یک دید مستقیم و بسیار کامل به پزشک می ‌دهد. آندوسکوپی به پزشک کمک می‌ کند تا بتواند پس از جراحی سینوس ‌ها نیز مجدد به معاینه سینوس‌ ها بپردازد و وضعیت بیمار را بررسی کند.

اندوسکوپی سینوس چیست؟

آندوسکوپی در فیلد بینی و سینوس کاربرد عمده دارد. پزشکان برای مشاهده داخل بینی و سینوس ها از وسیله ای به نام آندوسکوپ استفاده می کنند. در صورتیکه این مشاهده فقط جنبه تشخیصی داشته باشد به آن اندوسکوپی تشخیصی و در صورتیکه عمل جراحی با استفاده از آندوسکوپ انجام شود به آن آندوسکوپی درمانی می گویند.

آندوسکوپی بینی برای تشخیص سینوزیت، تورم مخاط، حساسیت، تورم های بینی، جسم خارجی، علل خونریزی بینی، وجود پولیپ، نشت مایع مغزی، بررسی علل گرفتگی گوش، بررسی علل سردرد و بررسی علل بوی بد دهان کاربرد فراوان دارد.

برای تشخیص به کمک آندوسکوپی بی حسی موضعی انجام می دهند و نیازی به بیهوشی عمومی نیست و به صورت سرپایی در مطب انجام می شود که معمولا ۱۰-۱۵ دقیقه زمان می برد.

در حالی که آندوسکوپی سینوس با بیهوشی عمومی انجام می شود. انسداد دهانه سینوس ها و اختلال در تخلیه ترشحات و تهویه سینوس ها می تواند از علل عود سینوس ها باشد. این انسداد به علت تورم مخاط ناشی از عفونت یا حساسیت، انحراف تیغه میانی بینی ویا تنگی مجرای خروجی سینوس به علت پولیپ است. در جراحی آندوسکوپی بینی وسینوس، به کمک آندوسکوپ فقط نواحی از بینی و سینوس را که دچار عارضه و عامل بیماری هستند را تحت جراحی قرار داده و در این حالت دهانه سینوس گشادتر می شود، بدین ترتیب از صدمه به نسج سالم بینی که می تواند موجب اختلال در حرکت طبیعی مخاط گردد، جلوگیری می شود.

علل انجام آندوسکوپی سینوس چه مواردی ست؟

غالبا در بیمارانی که علائم درگیری سینوس و یا توده های بینی مانند گرفتگی بینی و ترشحات و ... مراجعه می کنند و یا بیمارانی که خونریزی بینی با منشا ناشناخته دارند این روش کاربردی است و همچنین در بیمارانی که تحت جراحی سینوس قرار گرفته اند، جهت پیگیری عود و چکاپ مراجعه می‌کنند.

هنگامی که التهاب سینوسی به دلایل (عود سینوزیت- مسدود شدن دهانه سینوس ها- اختلال در تخلیه ترشحات سینوسی- از دست دادن حس بویایی- ایجاد پولیپ ناشی از سینوس- تورم مخاط بینی و انسداد آن ممکن است ناشی از عوامل زیر باشد: عفونت درمان نشده یا حساسیت یا آلرژی یا انحراف تیغه میانی بینی و انسداد مسیر تنفسی) عود می کند، انجام پروسیجر جراحی ضروری می شود.

آیا عمل جراحی آندوسکوپی عوارض دارد؟

ترشح کمی خون به مدت ۳ تا ۵ روز پس از انجام این عمل جراحی کاملاً عادی بوده و جای هیچگونه نگرانی نیست.

چنانچه خونریزی پس از جراحی به طور مداوم اتفاق افتاد و ادامه دار بود سر را کمی به طرف عقب مایل نموده، به آرامی و از راه بینی نفس بکشید.

بینی خود را با استفاده از یک تکه پارچه و به آرامی تمیز نموده اما به هیچ عنوان فین نکرده و بینی خود را نگیرید.

چنانچه انجام اقدامات فوق خونریزی را متوقف نکرد می توانید از اسپری افرین بهره بگیرید. لازم به ذکر است که به منظور توقف خونریزی بینی اسپری های متعددی وجود دارند.

اندکی درد سینوسی و فشار طی روزهای ابتدایی بعد از جراحی کاملاً قابل انتظار می باشد؛ این درد شبیه به دردی مبهم یا یک عفونت سینوسی است.

برای تسکین درد ملایم بعد از عمل جراحی، تایلنول بسیار قوی اغلب تنها چیزی است که به آن نیاز خواهید داشت. به هیچ عنوان داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی همچون آسپرین استفاده نکنید.

گرفتگی و ترشح بینی عارضه ای است که طی هفته اول بعد از عمل جراحی خواهید داشت. تنفس و مجرای بینی تان بعد از حدود ۲ تا ۳ هفته به حالت عادی خود باز خواهد گشت

در پایان از مراقبت های بعد از جراحی اندوسکوپی سینوس بگویید.

مانند هر جراحی دیگری که لازمه موفقیت آن در ابتدا انجام جراحی توسط پزشکی ماهر و کار بلد است، لازم است تا بیمار با رعایت کامل موارد بهداشتی و مراقبتی در بروز هر چه بهتر نتیجه جراحی همکاری داشته باشد. یکی از مشکلاتی که عموما پس از جراحی آندوسکوپی بینی و سینوس بروز می دهد، خونریزی است.

بروز خونریزی پس از هر جراحی طبیعی تلقی می ‌شود. چرا که بدن از یک حالت پایدار خارج شده و با باز شدن بخش عموما بزرگی از خود روبرو است و تا زمانی که توانایی بازسازی خود را پیدا کند مدت زمان نسبی را نیاز خواهد داشت. عموما خونریزی پس از این جراحی به صورت قطره‌ای خواهد بود و نه به شکل زیاد.

این قطرات کوچک خون، خود باعث بسته شدن بهتر ناحیه جراحی شده می ‌شوند. یکی دیگر از عوامل کمک کننده در این حالت این است که فرد در هنگام استراحت سر خود را کمی بالاتر از گردنش قرار دهد. بنابراین عموما استفاده از زاویه ۴۵ درجه در هنگام خواب و استراحت توصیه می‌ شود. در این حالت شانس بروز خونریزی بسیار کاهش پیدا می ‌کند.

یکی دیگر از موارد محتمل پس از هر جراحی عفونی شدن محل جراحی است. این حالت ممکن است به علت استریل نبودن محیط، وسایل و یا حتی دست‌های پزشک که با محل وسایل برخورد داشته ‌اند بروز دهد و طبیعی تلقی می ‌شود. بنابراین در این موارد در دوره بستری و حتی پس از جراحی نیز لازم است تا بیمار از آنتی بیوتیک‌ های تجویزی توسط پزشک استفاده کند. به علاوه سایر داروهای تجویز شده توسط پزشک نیز لازم است به طور منظم و بر طبق برنامه تجویزی مصرف شوند.

مانند هر جراحی دیگر درد داشتن در موضع جراحی که پس از آندوسکوپی بینی و سینوس در ناحیه سینوس‌ ها و بینی است طبیعی تلقی می‌ شود. در این حالت پزشک خود مسکن‌ های خاصی را برای تسکین درد بیمار تجویز می‌ کند. باید توجه داشت که به هیچ عنوان نباید از قرص مسکن خاصی به صورت سر خود پس از این جراحی استفاده شود. علت این مسئله به مسئله رقیق شدن خون پس از مصرف برخی مسکن‌ ها مانند آسپرین، بروفن، پیروکسیکام و مفنامیک اسید بر می گردد و ریسک خونریزی پس از مصرف این مسکن ‌ها بالا می‌ رود.

عموما به منظور باز شدن مجرای بینی پس از این جراحی، پزشک سرم ‌های شست و شوی خاص را تجویز می‌کند. این سرم ‌ها با خارج کردن ترشحات باعث باز شدن راه‌ عبور هوا بینی می‌ شوند. روند شست و شو با کمک سرنگ ‌های بدون سوزن است که سرم را به داخل بینی پمپ می ‌کنند. مسئله شست و شو یک مسئله مهم و کلیدی در کاهش دوران نقاهت و بهبودی هرچه سریع تر می ‌شود.

یکی دیگر از نکات مهم، پرهیز از فین کردن است. چرا که در حین فین کردن فشار بالایی به محل جراحی وارد می ‌شود و می ‌تواند باعث خونریزی در ناحیه‌ های اطراف چشم شود. بنابراین تا حد امکان باید از فین کردن و یا گرفتن سفت بینی خودداری کرد. به علاوه در هنگام عطسه نیز باید به منظور عدم فشار بالا به بافت بینی، مقدار زیادی از هوا از دهان خارج شود و به هیچ عنوان به بافت جراحی شده فشار وارد نشود.

در صورتی که پس از آندوسکوپی بینی و سینوس آبریزش شدید از یکی یا هر دو سوراخ بینی صورت گیرد و یا سردردهای شدید و گرفتگی در ناحیه گردن لازم است سریعا به پزشک مراجعه شود. به طور خلاصه به علت حساسیت و مراقبت‌ های لازم پس از جراحی آندوسکوپی بینی و سینوس لازم است تا فرد حتما ارتباط خود را با پزشک حفظ کند و به صورت مداوم طبق برنامه ‌ای که پزشک برای او می‌ چیند ویزیت شود.

خبرنگار مفدا بم: معصومه سدری زاده