به گزارش مفدا بم، انحراف چشم به این معنی است که هنگام توجه بینایی به یک هدف، هر دو چشم به طور هماهنگ و دقیق بر روی این هدف متمرکز نشوند و در حالی که یک چشم به هدف مورد نظر نگاه می کند، جهت چشم دیگر در مسیر دیگری باشد. اگر انحراف چشم در کودکان بروز کند، مغز آن ها قادر است تصویر به دست آمده از چشم دارای انحراف را از درک بینایی حذف کند و به این علت است که انحراف چشم برای کودکان باعث بروز دوبینی نمی‌شود اما اگر انحراف چشم برای اولین بار در بزرگسالی روی دهد، باعث می شود که فرد بالغ دچار دوبینی شود. در واقع، مهمترین علامت انحراف چشم در بزرگسالی، دوبینی می باشد.

در هر چشم ۶ عضله وجود دارد که چشم را در جهات مختلف حرکت می‌دهند. تنظیم ۱۲ عضله دو چشم جهت هماهنگ نگه داشتن چشم ها در جهات مختلف بینایی برای به دست آمدن یک دید دو چشمی،کاری بسیار دقیق و بر عهده قسمتهای مختلف مغز می باشد. اختلال در تنظیم جهات منجر به بروز انحراف چشم یا استرابیسم در فرد خواهد شد.

در ادامه مطلب دکتر بهنام صادقی جراح و متخصص چشم فوق تخصص استرابیسم و اکولوپلاستیک در گفتگو با خبرنگار مفدا بم در این باره بیشتر توضیح می دهد.

علل زمینه ای بروز انحراف چشم چیست ؟

این علل متفاوت و متنوع است، بطور کلی در دو دسته علل کودکان و علل بزرگسالان تقسیم بندی میکنیم

اصولا عدم هماهنگی حرکتی از موارد زیر ناشی می‌گردد: عدم توازن عضلات دور چشم آسیب مغزی یا آسیب به سر مثلاً در تصادفات (نادر)

فقدان توانایی تمرکز یکسان در چشمها. مغز نمی‌تواند تصاویر دارای تمرکز متفاوت را بپذیرد لذا پیامهای حاصل از یک چشم را در نظر نمی‌گیرد. سرانجام چشم ضعیف‌تر بلااستفاده می‌شود و یک چشم «تنبل» یا آمبیلوپ ایجاد می‌گردد.(تنبلی چشم)

بروز ارثی انحراف چشم، MS، نشانگان داون، بیماری تیروئید (پرکاری گریوز)، تومور چشم یا مغز، سکته مغزی، فشار خون، دیابت، آسیب مغزی جنین مانند فلج مغزی، آسیب زایمانی، عوارض جراحی چشم مانند آب مروارید ممکن است موجب انحراف چشم شوند.

در کودکان استرابیسم ممکن است به علت آب مروارید، بیماری های شبکیه نظیر رتینوپاتی نوزادان نارس و رتینوبلاستوم(تومور شبکیه)، بیماریهای ضعیف کننده عمومی و ضربه هنگام تولد یا در دوران کودکی ایجاد شود.

علاوه بر این در بسیاری از موارد استرابیسم به صورت ارثی و فامیلی دیده می شود.

علایم انحراف چشم که سبب تشخیص این بیماری می شود را بیان کنید ؟

بطور واضح ، در یک راستا نبودن دو چشم مشاهده می‌گردد. در بعضی موارد انحرافات به صورت کاذب وجود دارد یعنی مواردی که به عنوان مثال گوشه ی بینی پهن باشد فرد به اشتباه حس میکند چشمش به سمتی انحراف دارد در صورتی که در معاینان چشمی مشخص می شود که چنین حالتی وجود ندارد . انحرافات متناوب و مخفی ایجاد شده باشد مثلا در کودکی که در نور افتاب سریع چشم های خود را می بندد و چشم به جهتی انحراف می یابد

معمولا به علت سیستم سازگاری برای درک تصویر دوچشم در مغز ، در کودکان علائم دوبینی کمتر دیده می شود و سعی میکند تصویر از چشم منحرف و غیرشفاف را هضم میکند که تنبلی چشم را داریم ولی دوبینی نداریم (علائم استرابیسم در بزرگسالان عبارتست از: خستگی چشم- دوبینی (دیپلوپی)، محو بودن تصویر، احساس کشش اطراف چشم ها، احساس ناراحتی و مشکل هنگام مطالعه- اختلال درک عمق)

چهار نوع انحراف از نظر ظاهری چه تفاوتی با یک دیگر دارند ؟

در نگاه اول که فرد میبینیم اگر یک چشم نسبت به چشم دیگربالا تر باشد میگوییم Hypertropia و اگر پایین تر باشد Hypotropia اگر این انحراف بصورت افقی ب سمت خارج یا گوش باشد Exotropia و اگر ب سمت داخل یا بینی باشد Esotrpia است.

به جز جراحی چه درمان هایی برای استرابیسم انجام می پذیرد؟

درمان بستگی به علت انحراف چشم دارد مثلا مشکل عیوب انکساری در کودکان با تجویز عینک رفع میگردد و نیاز ب جراحی ندارد

اگر به دنبال تروما تصادف سکته ها و... در سنین بعد از بلوغ باشد، مدت زمانی بین 6 تا 9 ماه به بیمار میدهند تا ترمیم عصبی صورت بگیرد ، تا به حالت نرمال درآید و بعد راجع به نیاز یا عدم نیاز به جراحی تصمیم گرفته می شود .

راه های درمان متنوع بوده و در هر مورد راه درمانی مناسب توسط چشم پزشک پیشنهاد خواهد شد که در برخی از موارد پزشک از مجموعه ایی از آن ها استفاده میکند. (راه های درمان عبارتند از: قطره های چشمی- بستن چشم قویتر برای اصلاح آمبلیوپی (تنبلی چشم)- ورزش عضلات چشم- تجویز عینک با قدرت انکساری مناسب- تجویز عینک حاوی منشور- تزریق سم بوتولینیوم- عمل جراحی عضلات خارج کره چشمی)

اصولا در کودکان بهترین زمان جراحی در صورت نیاز اولین زمان ممکن جهت جلوگیری از تنبلی چشم است اما در بزرگسالان که دلایلی مانند تروما تصادف سکته و... باعث استرابیسم شده است ، پس از فرصت دادن حدود 6 ماه به اعصاب جهت بازسازی درصورت نیاز عمل انجام می شود.

عینک یا لنز تماسی: در بیماران با عیوب انکساری اصلاح نشده، استفاده می‌شود. با استفاده از لنزهای اصلاحی، چشم‌ها به تمرکز کمتری نیاز دارند و ممکن است مستقیم بمانند.

لنزهای منشوری: لنزهای ویژه‌ای که می‌توانند نور وارد شده به چشم را خم کرده و میزان چرخش چشم را کاهش دهند، باید برای مشاهده اجسام انجام شوند.

ارتوپتیک (تمرینات چشمی): ممکن است بر روی برخی از انواع انحراف چشم، به ویژه نارسایی همگرایی (نوعی اگزوتروپی) اثر بگذارد.

داروها: قطره یا پماد چشم. همچنین تزریق سم بوتولینوم نوع A (مانند بوتاکس) می‌تواند عضله چشم بیش فعال را تضعیف کند. بسته به وضعیت بیمار، ممکن است از این درمان‌ها، همراه یا در محل جراحی استفاده شود.

بستن چشم: برای درمان آمبلیوپی (تنبلی چشم)، اگر بیمار همزمان با انحراف چشم داشته باشد. بهبود بینایی همچنین ممکن است کنترل ناهنجاری چشم را بهبود بخشد.

جراحی ماهیچه چشم: جراحی طول یا موقعیت ماهیچه‌های چشم را تغییر می‌دهد، به‌طوری که چشم‌ها به درستی تراز می‌شوند. این عمل تحت بیهوشی عمومی با بخیه‌های محلول انجام می‌شود. گاهی به بزرگسالان جراحی انحراف چشم قابل تنظیم پیشنهاد می‌شود

چه مراقبت هایی پس از انجام جراحی استرابیسم باید انجام شود؟

بلافاصله روز بعد از عمل باید ویزیت انجام شود تا وضعیت قرارگیری عضلات اطراف چشم برروی کره چشم بررسی گردد زیرا ممکن است این عضلات گاهی از محل خود خارج شوند ، و انحراف مجددی در جهت مخالف ایجاد گردد، گاهی ممکن است التهاباتی در سطح سگمان یا اتاقک قدامی چشم ایجاد شود که به علت دستکاری عضلات بیشتر از دو عضله در چشم است.

بعد از عمل اصلاح انحراف چشم، چشم ها سرخ می‌شوند و نواحی اطراف چشم‌ها تا حدودی کبود هستند و ممکن است بیمار احساس درد خفیفی داشته باشد. علاوه بر این شاید خونریزی خفیفی در ناحیه جراحی دیده شود. خونریزی معمولاً به سمت داخل یا خارج گوشه چشم است. همچنین ممکن است اشک‌های بیمار به رنگ قرمز یا صورتی متمایل شود و همراه با ترشحات باشد که البته این عوارض تا چند روز بعد از عمل ناپدید می‌شوند. معمولاً ظرف 2 تا 3 هفته عروق خونی پاره شده در چشم بهبود می‌یابد و همچنین قرمزی چشم‌ها نیز برطرف می‌شوند. گاهی بیمار در چشمان خود احساس ناراحتی می‌کند و تصور می‌کند که چیزی در چشم‌های او است که این حس نیز به مرور زمان از بین خواهد رفت. بیمار معمولاً ظرف چند روز می‌تواند به فعالیت‌های عادی خود ادامه دهد. هر چند جراحی انحراف چشم در اغلب موارد با موفقیت انجام می‌شود اما ناتوانی خفیف یا کامل در بهبود وضعیت و دوبینی از عوارض جانبی احتمالی بعد از عمل انحراف چشم است. سایر خطرات و مشکلات جراحی چشم ها مثل جداشدن شبکیه، کاهش بینایی، خونریزی، عفونت در عمل انحراف چشم به ندرت پیش می‌آید و بسته به سلامت عمومی بیمار و نحوه مراقبت پس از عمل، عوارض جانبی احتمالی در افراد متغیر است.

در پایان چه توصیه ای برای والدینی که کودکشان دچار این اختلال است دارید؟

والدین محترم باید توجه داشته باشند که اگر علت انحراف ضعیفی چشم باشد (کودک عینکی باشد) و با تجویز عینک انحراف اصلاح شود و یا این که علاوه بر عینک نیاز به عمل جراحی هم باشد، چون کودک به علت کاهش بینایی ناشی از ضعیفی چشم باید عینک خود را بزند تا زمانی که نمره عینک از بین نرفته به محض اینکه عینک برداشته شود انحراف ظاهر میگردد، و والدین نباید آن را بعنوان عدم موفقیت در درمان محسوب نمایند. والدین نباید وجود عینک را برای کودک یک نقص تلقی کنند و نگرانی خود را به کودک منتقل کنند زیرا نتیجه مستقیم آن مقاومت کودک در مقابل درمان خواهد بود./ انتهای پیام

خبرنگار مفدا بم: معصومه سدری زاده