حضرت علی بن موسی الرضا علیه‌السلام (۱۴۸ - ۲۰۳ ه.ق) فرزند امام کاظم (علیه السلام)، هشتمین امام شیعیان اثنی عشری است. مدت امامت ایشان ۲۰ سال است که همزمان بود با خلافت هارون الرشید، امین و مأمون عباسی.[۱] آن حضرت در سال ۲۰۰ هجری به اصرار و اجبار مأمون از مدینه راهی شهر «مرو» در خراسان محل خلافت این خلیفه عباسی شدند. مأمون حضرت رضا را مجبور به پذیرش عنوان ولایتعهدی کرد و سرانجام در سال ۲۰۳ هجری ایشان را با زهر مسموم نمود و به شهادت رساند. محل دفن بدن مطهر ایشان بعدا به «مشهد الرضا» معروف شد که امروزه زیارتگاه بزرگ شیعیان جهان است.
امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام)، فرزند امام کاظم (علیه السلام)، بنا به قول بسیاری از مورّخان، در سال ۱۴۸ قمری[۲] و بنا به قول اندکی دیگر از آنان، در سال ۱۵۳ قمری[۳] در ۱۱ ذی القعده یا ذی الحجه و یا ربیع الاول در شهر مدینه به دنیا آمد.
مادر:
مادر گرامی آن حضرت «ام ولد» (کنیز) بوده است. نام او در برخی روایات نجمه[۴] و در برخی تُکتَم[۵] ذکر شده است و اسامی دیگری نیز برای ایشان ذکر کرده اند.[۶]
حمیده خاتون می‌گوید: وقتی که نجمه به خانه ما راه یافت، پیامبر اسلام را در عالم خواب دیدم که به من فرمود: «ای حمیده! نجمه را به پسرت موسی (علیه‌السلام) ببخش» و همسر او کن و فرمود: «فانه سیولد منها خیر اهل الارض؛ همانا بزودی بهترین فرد روی زمین، از او متولد می‌شود.» من به این دستور عمل کردم، و نجمه را همسر فرزندم کاظم نمودم و از او حضرت رضا به دنیا آمد.[۷]
کنیه و القاب:
امام کاظم علیه السّلام کنیه «ابوالحسن» را به ایشان عنایت فرمودند[۸] و به علی بن یقطین گفتند: ای علی، این پسرم (با اشاره به امام رضا علیه السّلام) آقای فرزندان من است و من کنیه خویش را به او داده ام.[۹] بدین جهت امام کاظم علیه السّلام را «ابوالحسن اوّل» و امام رضا علیه السّلام را «ابوالحسن دوم» می نامند.
امام رضا (علیه اسلام) دارای القاب متعددی می باشند. برخی از القاب آن حضرت عبارتند از:
- رضا
- صابر[۱۰]
- زکی[۱۱]
- وافی[۱۲]
- سراج اللّه[۱۳]
- قرّة عین المؤمنین[۱۴]
- مکیدات الملحدین[۱۵]
- صدیق[۱۶]
- فاضل[۱۷]
نقش انگشتری:
بر انگشتر حضرت حک شده بوده است «ولی اللّه»[۱۸] و انگشتر دیگری داشته اند که بر آن نوشته شده: «العزّة للّه»[۱۹]. برخی نیز نقش انگشتر ایشان را «ما شاء الله و لا حول و لا قوّة الّا بالله» نوشته اند.[۲۰]