وجود شنوایی موثر و برقراری ارتباط مناسب در تمام مراحل زندگی افراد از اهمیت بالایی برخوردار است. محروم بودن از حس شنوایی فقط به مفهوم نشنیدن صدا نیست، بلکه ماحصل این محرومیت، موجب عدم ارتباط با هم‌نوعان و عدم دستیابی به بسیاری از تجربیات مفید و امیدبخش زندگی فردی و اجتماعی می‌شود تا جایی که ممکن است فرد را از مسیر موفقیت دور نماید. توجه به این مسئله که صحبت کردن امری اکتسابی است و انسان از راه شنیدن، زبان محیط اطراف خود را فرا گرفته و سپس قادر به تکلم می‌شود، اهمیت ویژه این حس را نشان می‌دهد. لذا بدون شنیدن، گفتار به وجود نخواهد آمد و به همین علت، کودکان و افراد ناشنوا قادر به تکلم نیستند. اما نکته قابل تأمل این است که چطور می‌توانیم از ایجاد کم شنوایی و به دنبال آن عدم تکلم، پیشگیری کنیم.

حدود ۳ تا ۵ درصد جمعیت کشور ایران دارای اختلالات شنوایی می‌باشند. اختالالت شنوایی، شایع‌ترین نقص مادرزادی در بدو تولد است. متأسفانه سن تشخیص ناشنوایی در کشور بین ۵/۲ تا ۳ سالگی است و در این سن اقدامات طبی و توانبخشی نتایج چندان مثبتی به همراه ندارد. تشخیص کاهش شنوایی در شیرخواران و نوزادان به کمک روش های رایج بالینی دشوار است و از آنجائیکه که محرومیت از شنوایی روی رشد تکلم، زبان و رشد اجتماعی – شناختی کودکان اثر سویی داشته و ممکن است تا دوران دبستان تشخیص داده نشوند لذا غربالگری شنوایی کلیه نوزادان در بدو تولد توصیه شده است. غربالگری شنوایی نوزادان و شیرخواران برنامه‌ای عمومی برای کلیه نوزادان تازه متولد شده می‌باشد که در ۳ بخش کلی طراحی گردیده است: ۱ -مرحله غربالگری ۲ -مرحله تشخیص ۳ -مرحله مداخله که هر بخش می‌بایست به ترتیب تا یک ماهگی، سه ماهگی و شش ماهگی شیرخوار به انجام رسیده باشد.

آگاهی والدین از انجام به موقع غربالگری در شناسایی زودهنگام مشکلات شنوایی مهم و مثمر ثمر خواهد بود. غربالگری شنوایی جهت کلیه نوزادان می‌بایست زیر یک ماهگی انجام شده و در صورت نیاز، تست‌های تشخیصی پیش از ۳ ماهگی و در مداخله درمانی حداکثر تا پیش از ۶ ماهگی انجام گیرد.

اهمیت بهداشتی سلامت گوش و شنوایی:   

پیشگیری، در جهت ارتقاء سلامت عمومی جامعه و کاهش هزینه‌های بهداشتی نقش عمده‌ای دارد. یکی از ابعاد مهم این مسئله که در طی سال‌های اخیر روز به روز توجه بیشتری به آن معطوف گردیده، غربالگری در دوره نوزادی می‌باشد که از موارد مهم آن، غربالگری شنوایی است. بیماریابی یا غربالگری شنوایی یک برنامه بهداشت عمومی پیشگیرانه است و هدف آن تشخیص زودهنگام مواردی از کم‌شنوایی و یا ناشنوایی است که مداخله یا درمان سریع را ایجاب می‌نماید تا از بروز نقایص و معلولیت‌های بعدی جلوگیری شود.

غربالگری شنوایی نوزادان به عنوان یکی از بهترین روش‌های شناخت زود هنگام اختلال شنوایی و در پی آن اقدام به موقع برای پیشگیری از عوارض آن و در صورت امکان و نیاز، انجام توانبخشی مناسب می‌باشد.

برای ارتقای سلامت گوش و شنوایی لازم است از طریق افزایش آگاهی جامعه در مورد تمام جنبه‌های بیماری گوش و کاهش شنوایی، فعالیت‌های مبتنی بر جامعه شامل آموزش و ارتقای رفتارهای شنوایی و گوش سالم، شناسایی نیازها و ابزار تشخیص زودهنگام افت شنوایی، تشخیص علایم و شناسایی کاهش شنوایی نوزادان، کودکان و بزرگسالان، ارجاع موارد مشکوک، افزایش آگاهی در مورد علل قابل پیشگیری بیماری گوش و کاهش شنوایی و...  اقدام نماییم.

از جمله علل کم شنوایی در بزرگسالان، پیرگوشی، بعضی داروها، عوامل ژنتیکی، عفونت‌ها و توده‌ها، صدمات صوتی محیط ، ضربه به سر و تصادف بوده اما شایع ترین علل کم شنوایی و ناشنوایی کودکان می‌تواند شامل وراثت و ازدواج‌های فامیلی، صدمات و عفونت‌های دوران بارداری، عفونت‌ها و صدمات دوران کودکی، وزن کم و تولد نارس،مصرف داروهایی که به شنوایی آسیب می‌زنند باشد.

با توجه به وجود علل گسترده کم شنوایی این وضعیت می‌تواند عوارض ناخوشایندی در فرد داشته باشد از جمله کاهش سطح ارتباط اجتماعی، افسردگی و استرس، از دست دادن شغل، کم شدن توجه و تمرکز و مفهوم کلمات افت تحصیلی،تاثیر منفی در حافظه و احتمال آلزایمر بزرگسالان، وز وز گوش. لذا با آگاهی از این مسائل باید با اقدامات پیشگیرانه مناسب مانند: محافظت شنوایی در برابر اصوات بلند، اجرای اقدامات مراقبتی از سلامت گوش و شنوایی و ایمن سازی افراد در برابر بیماری‌های عفونی از ابتلا به کم شنوایی و بیماری‌های مرتبط به آن جلوگیری کرد. کم شنوایی و بیماری‌های گوشی مربوط به آن وقتی به موقع شناسایی شده و مراقبت‌های به موقع را دریافت نمایند می‌توانند به خوبی کنترل شده و از عوارض مربوط به آن جلوگیری کرد. از آنجا که اقدامات به موقع پیشگیرانه برای جلوگیری و رفع کم شنوایی و یا ناشنوایی در طول زندگی یک ضرورت است، افرادی که در معرض خطر کم شنوایی هستند باید شنوایی خود را به طور مرتب و منظم بررسی کنند.

پیام های کلیدی:

حفظ و تامین مراقبت از گوش و سلامت شنوایی، راه‌های ارتباطی ما را در ابعاد مختلف زندگی با افراد جامعه خودمان و جوامع مختلف و در سطوح جهانی میسر می‌سازد.

ارزیابی و شناسایی عوامل خطر بروز کم شنوایی و تلاش در جهت کاستن علل ایجادکننده آن‌ها، نقش بسزایی در جلوگیری از روند افزایش موارد جدید کم شنوایی دارد.

برای افرادی که به نوعی دچار کم شنوایی هستند، انجام مداخلات مناسب و به موقع مراقبتی می‌تواند دسترسی به آموزش، اشتغال و ارتباطات موثر را در جامعه تسهیل نماید.

عدم دسترسی افراد کم شنوا به مداخلات به موقع و مناسب مراقبتی نظیر استفاده از سمعک‌ها و پروتزهای کاشت حلزون شنوایی آثار بسیار سوئی را در جامعه به ارمغان خواهد آورد.

پیشگیری از کم‌شنوایی فقط از طریق ادغام کامل برنامه سلامت گوش و مراقبت از شنوایی در نظام مراقبت‌های اولیه سلامت کشورها میسر می‌شود.

گردآورنده: سیده مریم خادمی

گرافیست: مریم خالقی نیا