به گزارش مفدا بم، پنجم دی، سال روز زلزله غم انگیز بم است؛ زلزله ای که با وقوعش، قلب تک تک مردم ایران را جریحه دار کرد و تا به امروز که 18 سال از این واقعه دردناک میگذرد، هیچ یک از خاطره‌ها محو نشده است. بامداد پنجم دی ۱۳۸۲ ساعت ۵ و ۲۶ دقیقه و ۲۶ ثانیه، زمین لرزه ای به قدرت ۶.۶ ریشتر به مدت ۱۲ ثانیه بم را با چنان شدتی تکان داد که امواج آن تا ۲۰۰ کیلومتری نیز محسوس بود. زمین‌لرزه بم در ذهن مردم ایران به عنوان یکی از فاجعه‌بارترین حوادث طبیعی معاصر کشور، یادآور خاطرات تلخی است.
طبق آخرین آمار رسمی، زمین‌لرزه بم ۴۲ هزار قربانی، ۵۰ هزار مجروح و بیش از یک صد هزار بی‌خانمان به جای گذاشت. این درحالیست که تعداد واقعی قربانیان به مراتب بیش از میزان اعلام شده بود. در اثر این حادثه ۹۰ درصد از سازه‌های شهر بم به کلی تخریب شدند. ارگ بم که با ۲۵۰۰ سال قدمت بزرگترین سازه‌ی گلی جهان بود و میراث گرانبهای تاریخی به شمار می‌رفت، به کلی ویران شد. ساختمان‌های شهر بم از استحکام کافی برخوردار نبودند و این خود سبب شد که بسیاری از کارشناسان دلیل افزایش تلفات این زمین‌لرزه را عامل انسانی بدانند.
وقایع پیش از رخداد زمین لرزه
اولین پیش‌لرزه‌های این زلزله بزرگ از خرداد ماه ۸۲ آغاز گردید. سپس در مرداد ماه دو زمین‌لرزه نسبتاً شدید با بزرگای ۵ ریشتر در منطقه روی داد. همچنین، از مدت‌ها قبل بوی نامطبوعی به مشام و صداهایی از چاه‌های منطقه به گوش می‌رسید؛ آب چاه‌ها و قنات‌ها گرم‌تر شده بود؛ برخی از چاه‌ها پرآب‌تر و برخی کم‌آب‌تر شده بود و همه این‌ها نشانه‌هایی بر فعالیت‌های غیرعادی زمین بود.
شب قبل از زلزله بم
همه چیز به شب قبل از زلزله ختم می‌شود. پیش‌لرزه‌های آخر در بم در حدود ساعت‌های ۲۲:۰۰ و ۲۲:۳۰ شب قبل از زلزله اصلی و همچنین ساعت ۴:۴۰ بامداد یعنی حدود ۴۵ دقیقه قبل از رخداد لرزه اصلی باقدرت کم آخرین هشدارها را می‌دهند، ولی عده بسیار کمی از مردم این هشدارها را جدی می‌گیرند و به بیرون خانه‌های خود می‌روند. سرمای هوا حدود منفی ۹ درجه است و البته خواب بودن افراد نیز تأثیرگذار بوده است.
ارگ تاریخی بم
بنای تاریخی ارگ بم بر روی تپه ای از ماسه سنگی در کنار جاده ابریشم قرار گرفته است. مساحت ارگ بم ۶ کیلومتر مربع است؛ اطلاعات دقیقی از زمان ساخت ارگ بم در دسترس نیست ولی بر اساس متون تاریخی قدمت آن به بیش از ۲۰۰۰ سال قبل می رسد. به رغم اینکه این بنا چندین بار در طی تاریخ به صورت موضعی تعمیرات جزئی شده است، ولی این نخستین بار بود که در اثر یک زمین لرزه به این صورت ویران شد. ارگ تاریخی بم تا حدود ۱۵۰ سال قبل مسکونی بوده است. در زلزله بم ارگی با چنین قدمت ویران شد. شهر به طور کامل درهم ریخت، همه چیز به جز خاطره‌ها، به جز ارزش‌ها و به جز خوبی‌ها نابود شد.
شاید آن روزها کسی باور نمی‌کرد که از زیر ویرانه‌های بم شهری دیگر جوانه بزند و ققنوسی از خاکستر بم سر برآورد. اما مردم بم ایستادند؛ محکم و با صلابت، چنان نخل‌های استوارش؛ با زخمی بر دل و اندوه فراموش ناشدنی تا همیشه تاریخ. تلاش کردند تا شهر خود را از نو بسازند؛ این بار اما محکم‌تر و مقاوم‌تر از قبل. آوارها از شهر خارج شدند. نخلستان‌ها دوباره جان گرفتند. دانش آموزان به مدرسه رفتند. مسجد، بیمارستان و ورزشگاه و بوستان‌ها بنا شدند. بازار و مغازه‌ها رونق گرفته جوان‌ها زندگی‌های تازه را از سر گرفتند. نوزادان به بم بعد از زلزله چشم‌گشودند و خیابان‌های شهر دوباره به عابران و مسافران سلام کردند و ارگ تاریخی ۲ هزار و ۸۰۰ ساله بم، بار دیگر استوار شد اما مردم بم فراموش نکردند و نمی‌کنند که در سحرگاه تلخ و زمستانی پنجم دی ماه بر این شهر چه گذشت.
این فاجعه بزرگ صحنه‌هایی از همدلی و هماهنگی مردمی را در پی داشت و سیل کمک‌های دولتی، مردمی و خارجی به سوی این شهر سرازیر شد.
اما به رغم همه جریان خوشایند زندگی بعد از زلزله دهشتناک بم در سال ۸۲ اکنون در رگ‌های سرشار از حیات بم هنوز هم آثار و پیامدهای روانی اجتماعی این زلزله بر روی گروه های ویژه از جمله کودکان، زنان، سالمندان و معلولین به جای مانده از آن زلزله ویرانگر در میان ساکنان دارالصابرین کاملا مشهود و هویداست.
امروز و پس از گذشت هجده سال از آن زلزله ویرانگر تبعات ناگوار آن همچنان هزاران هزار نفر از بازماندگان آن فاجعه را آزار می دهد و این زلزله یکی از تلخ ترین سوانح تاریخ معاصر ما و روزی فراموش ناشدنی در خاطره مشترک ایرانیان است.
روز پنجم دی ماه مصادف با واقعه زلزله بم در تقویم رسمی کشور روز ملی ایمنی در برابر زلزله نام گذاری شده‌است
پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله با توجه به ضرورت آگاه سازی و ارتقای فرهنگ عمومی در برابر زلزله با پیشنهاد نامگذاری این روز به عنوان «روز ملی ایمنی در برابر زلزله» فرصتی را فراهم کرد تا هر ساله با برگزاری برنامه ها و فعالیت های آموزشی و ترویجی متنوع در این روز، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره چند ده هزار قربانی این فاجعه تلخ، زمینه ارتقای آگاهی عمومی و شاخص های ایمنی در برابر زمین لرزه در کشور فراهم شود.
روایت آن روزهای بم روایت مادرانی بود که با زجه و ناله، فرزندانشان را با دست خالی در میان آوار جستجو می‌کردند؛ روایت پدرانی بود که اشک چشمانشان خشک، پشتشان شکسته و کمرشان خم شد بود؛ روایت آن روزهای بم روایت انسان‌هایی بود که با دستان خالی آوار را زیر رو می‌کردند به امید شنیدن ناله‌ای یا یافتن گرمای دستی.
روح همه عزیزانی که در این حادثه جان خود را از دست دادند، شاد و یادشان گرامی
محقق: شیما خسروی
انجمن علمی دانشکده پرستاری مامایی، دانشگاه علوم پزشکی بم
منابع:
Irna
Wikipedia
Ndmo
Tasnimnews
Iribnews