اختلالات اسکلتی- عضلانی مرتبط با کار عمده ترین عامل از دست رفتن زمان کار، افزایش هزینه ها و آسیب های انسانی نیروی کار به شمار می آید و یکی از بزرگترین معضلات بهداشت حرفه ای در کشورهای صنعتی است. تحقیقات نشان داده اند که احساس درد و ناراحتی در قسمت های گوناگون دستگاه اسکلتی- عضلانی از مشکلات عمده در محیط های کار است به طوری که علت اصلی غیبت ها را تشکیل می دهند.

اختلالات اسکلتی- عضلانی از نظر اقتصادی بسیار هزینه بر هستند به طوری که از نظر بروز و درد و رنجی که گریبان گیر فرد می شود، این اختلالات دارای رتبه نخست هستند که از میان آنها کمردرد ها در جایگاه اول قرار دارد. اختلالات اسکلتی عضلانی شامل اختلالات در ماهیچه، زردپی، غلاف زردپی، اعصاب محیطی، مفاصل، تانـدون، استخوان رباط و رگ های خونی است، که یا در نتیجه وارد شدن استرس تکراری در طول زمان ایجاد می شوند و یا حاصل یک ترومای آنی یا حاد (مانند لغزیدن و سقوط) می باشند.

به طور کلی اختلالات اسکلتی- عضلانی(MSDs)، اختلالات چند علتی هستند. ریسک فاکتورهای فیزیکی و مکانیکی که باعث بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی یا پیشرفت آنها می گردند عبارت اند از: پوسچر نامناسب یا ثابت، اعمال نیروی زیاد، تکرار حرکت، حمل دستی بار، فشار تماسی، ارتعاش تمام بدن یا موضعی، دماهای پایین و سرانجام روشنایی نامطلوب که به پوسچر نامطلوب منجر می شود.

اختلالات اسکلتی- عضلانی با پوسچر کار رابطه ای نزدیک دارند. گردن، کمر، شانه، ساعد و زانو از جمله نواحی و اندام هایی هستند که در معرض بیشترین اثرات سوء ناشی از پوسچر نامطلوب قرار دارند. در بین عوامل و ریسک فاکتورهای اختلالات اسکلتی-عضلانی ناشی از کار، پوسچر نامطلوب از جمله مهم ترین آن ها محسوب می شود. افزون بر آن، همانگونه که بهبود پوسچر بر ارتقاء سلامت، کاهش استرس و کاهش ناراحتی هنگام کار مؤثر است، از نظر راندمان کار و عملکرد شغلی نیز عاملی پراهمیت دانسته می شود.

عوامل موثر در بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی مرتبط با کار

• فاکتورهای مربوط به کار

مشاغلی که در آن ها فعالیت هایی نظیر بلند کردن بار، کشیدن، هل دادن، خمش، پیچش، حفظ پوسچر ثابت، پوسچرهای ایستا، تکرار حرکت وجود دارد.

• فاکتورهای روانی

استرس های روانی شغلی و نارضایتی شغلی باعث افزایش ریسک ابتلا به  MSDs می شود.

• فاکتور های محیطی

عوامل فیزیکی نظیر صدا، ارتعاش، کمبود روشنایی، سرما و شرایط نامطلوب محیط کار از جمله متغیرهای مستقل بروز  MSDs دانسته می شود.

• فاکتورهای فردی

سن، جنس، آمادگی جسمانی

• فاکتور آموزش و تحصیل

آموزش کارگران در زمینه روش صحیح انجام کار و فعالیت های حمل دستی بار می تواند شیوع را کاهش دهد.

• آمادگی جسمانی

افزایش آمادگی بدنی و قدرت عضلانی کارگران

• فاکتورهای سازمانی

تقسیم کار، چرخش کار، ساعات کار، اضافه کاری، تعداد نیروی انسانی، آموزش کارگران، غنی سازی کار

علائم اختلالات اسکلتی - عضلانی

علائم این اختلالات عبارت هستند از مجموعه ای از ناراحتی، درد، مورمور کردن، سوزش، حساس شدن نسبت به لمس، التهاب، محدود شدن دامنه ی حرکت، از دست رفتن قدرت و توانایی و اختلالات حسی در بخشی از بدن. اختلالات اسکلتی- عضلانی بر بخش هایی از بدن اثر می گذارند که درگیر انجام کار هستند. بالا تنه و به ویژه ستون فقرات و دست ها حساس ترین اندام ها در برابر ریسک فاکتورهای اختلالات اسکلتی- عضلانی هستند.

شایع ترین عارضه های ناشی از اختلالات اسکلتی- عضلانی

Ø گانگلیون

 این عارضه عبارت است از التهاب غلاف تاندون یا تومور کیستی غلاف تاندون و یا غشای مفصلی، در این عارضه سطوحی که ملتهب می شوند در زیر پوست متورم می گردند. گانگلیون در اثر اعمال نیروی دست و حرکات چرخشی شدید ساعد بروز می کند.

Ø التهاب تاندون‌های شانه

 این عارضه مربوط به شانه بوده و در ناحیه عضلات چرخاننده بازو بروز می نماید. تحریک و التهاب این تاندون ها غالباً در اثر حمل بار بر روی شانه‌ها یا تلاش عضلانی ممتد برای بالا نگه داشتن بازوها بروز می نماید.

Ø تاندونیت

 التهاب تاندون را تاندونیت می گویند. تاندون ها در اثر التهاب ضخیم و متورم شده و سطح آن ها غیر طبیعی می شود. این عارضه در اثر حرکات مکرر و خم کردن تاندون ها و یا تماس با سطوح سخت یا مرتعش بروز می‌کند.

Ø سندروم تونل کارپال

  کانال کارپال در اثر حرکات شدید، خم شدن و حرکات انحرافی شدید به چپ و راست تنگ‌تر می‌شود.

Ø سندروم تونل کوبیتال

  این عارضه با قرار گرفتن بازوها بر سطوح سخت و مخصوص لبه دار، مرتبط می باشد.

Ø سندروم دکوئروین

 این عارضه غالباً در مواقعی که اعمال نیرو همراه با حرکات چرخشی دست ها انجام می گیرد، بروز می کند.

Ø آرنج تنیس بازان

 این عارضه غالباً در مواقعی که حرکت ناگهانی مچ دست، حرکات مکرر چرخشی ساعد و حرکات همراه با اعمال نیرو در مچ دست انجام بگیرد، رخ خواهد داد.

Ø سندروم رینود

 در اثر نرسیدن خون کافی به انگشتان دست این عارضه شکل می گیرد. در اثر این حالت انگشت متورم و بی حس می شود و کنترل حرکت انگشتان دچار مشکل می گردد.

Ø سندروم خروجی قفسه سینه

 این اختلال در نتیجه فشار بر اعصاب و رگ های خونی بین استخوان ترقوه و دنده های اول و دوم در شبکه گردنی ایجاد می شود. این حالت عموماً در اثر انجام کار در بالای سر، نگه داشتن مداوم بازو در بالای سر و حمل بار به نحوی که دست ها به سمت طرفین باز شده باشد ایجاد می شود.

Ø التهاب زردپی و غلاف آن

Ø انگشت ماشه ای(اشاره)

التهاب زردپی و غلاف آن در زردی های خم کننده انگشت است. این عارضه در اثر فعالیت های همراه با اعمال نیرو و حرکات چرخشی و همچنین فشار های وارده بر عضلات خم کننده انگشتان در استفاده از ابزارهایی با دسته لبه تیز یا سخت شکل می‌گیرد.

امروزه در دنیا با توجه به گستردگی زیاد  اختلالات اسکلتی- عضلانی  و هزینه های بالای آن ها مسئله پیشگیری و کنترل این اختلالات اهمیت زیادی یافته و توجه بسیاری از محققین را به خود جلب نموده است به طوری که OSHA اظهار می دارد: هدف از اجرای برنامه ارگونومی در محیط کار کنترل MSDs می باشد.

با  در نظر گرفتن برنامه زمانی کار و استراحت مناسب، انجام فعالیت های ورزشی، کششی و خمشی ارگونومیک و برگزاری کارگاه های آموزشی جهت افزایش آگاهی افراد از پوسچر کاری مناسب در محیط کار می توان به کاهش شیوع اختلالات اسکلتی _ عضلانی  کمک کرد.

محقق: شیما خسروی

انجمن علمی مهندسی بهداشت حرفه ای و ایمنی کار، دانشگاه علوم پزشکی بم

منابع

چوبینه، ع:راهنمای ارزیابی عوامل ارگونومیک محیط کار. مرکز سلامت محیط وکار، وزارت بهداشت و آموزش پزشکی، همدان: انتشارات دانشجو، ۱۳۹۵

زارع، س:ارگونومی کاربردی در صنعت. انتشارات فن آوران، ۱۳۹۳

ISNA.Work-related musculoskeletal disorders

ACGIH. Diseases caused by work-related musculoskeletal disorders