پدافند غیرعامل چیست؟
هر اقدام غیر مسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی، ساختمان ها، تاسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن گردد، پدافند غیرعامل (Passive Defense)خوانده می شود.
به بیان ساده‌تر پدافند غیرعامل، مجموعه اقداماتی است که انجام می‌شود تا در صورت بروز جنگ، خسارات احتمالی به حداقل میزان خود برسد.
هدف از اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل کاستن از آسیب‌پذیری نیروی انسانی و تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور علی رغم حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیت‌ها و خدمات زیر بنایی و تامین نیازهای حیاتی و تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ است.
در پدافند عامل فقط نیروهای مسلح مسئولیت دارند. در حالی که در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می توانند نقش مؤثری بر عهده گیرند.
اهداف پدافند غیر عامل
· ایمنی سازی مراکز حیاتی، حساس و مهم
· توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی متخصص
· ارتقاء قابلیت بقا و حفظ کشور در شرایط بحران
· افزایش آستانه مقاومت ملی و تقویت مولفه‌های مقاومت در مقابل تهدیدات
· فرهنگ سازی و ایجاد باور عمومی در مورد تاثیر پدافند غیر عامل در کاهش آسیب پذیری
· کسب امنیت پایدار در توسعه و پایدار سازی زیرساخت‌های حیاتی کشور
· تحقیق و پژوهش، تولید علم و فناوری و فرهنگ سازی و تبدیل آن به معارف عمومی
· تکمیل چرخه دفاعی کشور و تعامل مثبت با دفاع عامل و پدافند غیر عامل
· نهادینه کردن رعایت اصول و ضوابط پدافند غیر عامل در طرح های توسعه منتهی به ایجاد مراکز طبقه بندی
· کاهش مجموعه آسیب پذیری‌های کشور و نمایان نمودن اقتدار ملی ناشی از آن به عنوان یکی از مولفه‌های بازدارندگی
· به حداقل رسانیدن تاثیر تهدیدات نظامی دشمن بر زیرساخت‌های حیاتی، حساس و مهم.
· توسعه کمی و کیفی ظرفیت و توان اجرایی پدافند غیر عامل در بدنه مهندسی کشور (مشاوره و اجرا)
گستره پدافند غیرعامل :
محورهای‌های کلان تأثیرگذار بر پدافند غیرعامل در سطح ملی بر اساس نمودار ارائه شده شامل موارد ذیل می‌باشد:
ـ حوزه عمرانی ( زیربنائی)
ـ حوزه حمل و نقل و ارتباطات
ـ حوزه دارو، غذا، آّب و بازیابی نیروی انسانی
ـ حوزه انرژی
ـ حوزه رسانه ها و تبلیغات روانی
ـ حوزه مخابرات
ـ حوزه صنایع
ـ حوزه مالی و اقتصادی
ـ حوزه دیپلماسی و امنیت
ـ حوزه دفاع
نمونه هایی از مصداق پدافند غیر عامل:
ایجاد رخنه در اتحاد مردم و حاکمیت، یک آفند غیر عامل است که عموما دشمن به کار می برد.
اصول پدافند غیرعامل
در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول مهم پدافند غیرعامل در قالب موارد زیر ذکر شده‌است.
1 - اختفا
2 - استتار
3 - پوشش
4 - فریب
5 - تفرقه و پراکندگی
6 - مقاوم‌سازی و استحکامات
7 - اعلام خبر
وضعیت پدافند غیرعامل در جمهوری اسلامی ایران
اگر شرایط کشور خودمان را با ضریب تهدیدی که دارد مقایسه کنیم متوجه شرایط نامناسب پدافند غیرعامل خواهیم شد. جمهوری اسلامی بعد از پیروزی انقلاب همواره با تهدید مواجه بوده و خواهد بود. در دنیا بیشترین تهدید نظامی علیه ایران بوده است، در حال حاضر به دلیل پرونده هسته‌ای، همه روزه شاهد انواع و اقسام تهدیدها هستیم. با توجه به شرایط موجود، برای توسعه کشور می‌بایست به این تهدیدات توجه لازم را داشته باشیم. اگر این گونه نباشد، دیگر نمی‌توان نام کم توجهی بر آن نهاد، یا غفلت است که اگر آگاهانه باشد خطرناک است و باید دستگاه اطلاعاتی با آن برخورد کند و اگر غیرآگاهانه بوده که باید جبران شود.
چه میزان کار باید کرد تا این کم توجهی‌ها جبران شود؟
ریشه مشکلات در زمینه پدافند غیرعامل، فرهنگی است. وقتی با مدیران درباره پدافند غیرعامل به بحث می‌نشینیم، با سه دسته از مدیران طرف هستیم. وقتی می‌گوییم باید پدافند غیرعامل اجرا شود می‌گویند پدافند غیرعامل یعنی چه؟ پس از توضیح ، در جواب ما می‌گویند: توان دشمن فراتر از قدرت ماست و توان خودمان را به شدت ضعیف تصور می‌کنند. این نشان از عملیات روانی موثر دشمن دارد که به خوبی در توانمندی‌های خودش اغراق کرده است، متاسفانه در بخشی از مدیران کشور این نگرش وجود دارد.
برخی از مدیران، از پدافند غیرعامل برداشت نظامی دارند، یکی از مدیران بلند پایه دولتی می‌گفت: شما می‌خواهید پل‌های کشور را رنگ و استتار کنید تا از دید دشمن پنهان بماند و از سیستم‌های لیزری پیشرفته دشمن صحبت می‌کرد. در جواب باید گفت : این حرف‌ها متعلق به ۵۰ سال پیش است. الآن در دانشگاه‌های نظامی کشورمان با دقت تحولات نظامی دشمن را مطالعه کرده و توانمندی‌ها و ضعف‌های آن‌ها را بررسی می‌کنند و بر همین مبنا از نقاط ضعف دشمن اطلاع کامل دارند. امروز جنگ‌ها پیشرفته شده و نسل جدیدی از جنگ‌ها در حال وقوع است. این کم اطلاعی باعث می‌شود، مدیران فکر کنند که انجام چنین اقدامات ولخرجی است! هر چند اکثر از مدیران هم درک مناسبی از پدافند غیرعامل دارند.
باید بپذیریم که دشمن مطلق نیست و آسیب‌پذیری‌های فراوانی دارد و از طرفی توان ما بالاست. این جملات اعتقاد ماست و هرکس به این موارد اعتقاد ندارد، بهتر است به پدافند غیرعامل فکر نکند. باید باور فرهنگی ایجاد شود تا بتوانیم بر مشکلات فائق شویم. باید از سطح مدرسه نسبت به فرهنگ‌سازی و آموزش پدافند غیرعامل اقدام کنیم. در پدافند غیرعامل به شدت جای کار وجود دارد. در پدافند غیرعامل به دنبال کاهش نسبی خسارت هستیم.
مهمترین مشکلات و چالش‌های فراروی پدافند غیرعامل
مشکل باورهای فرهنگی یکی از مهمترین مشکلات است،باید مردم و مسئولان به این باور برسند که «ما می‌توانیم» در برابر دشمن بایستیم.«سون تزو» استراتژیست مشهور چینی می‌گوید: اگر طالب صلح هستی باید آماده جنگ باشی.
اگر آرامش و صلح را می‌خواهیم باید خود را برای شرایط جنگی هم آماده کنیم باید آسیب‌پذیری‌هایمان را کاهش دهیم به طوری که بتوانیم در برابر تهدید پایداری کنیم. دشمن باید بفهمد که با اعمال تهدید نمی‌تواند سیستم را به هم بریزد و اگر به این نتیجه برسد موجب بازدارندگی می‌شود.
دومین مشکل، نبود دانش فنی پدافند غیرعامل است به دلیل طبقه‌بندی بودن این بحث با مشکلاتی مواجه هستیم ،البته با تلاش زیاد می‌توان به نتایجی دست یافت.
وخلاصه اینکه به نظر می‌رسد همه مردم باید در این زمینه فعال شوند در عین حال بسیج بهترین و مناسب ترین بخش برای اجرای ماموریت پدافند غیر عامل است./ انتهای پیام
خبرنگار: سارا زارعی