به گزارش مفدا بم، فرسودگی شغلی یکی از مشکلات قابل توجه در کارکنان سازمان های بهداشت و درمان به ویژه پرستاران است که منجر به افزایش خطاهای بالینی، نارضایتی بیمار، ترک حرفه و پیامدهای منفی می شود و نهایتا کمبود نیروی انسانی را به دنبال دارد. با توجه به ماهیت حرفه پرستاری و نقش کلیدی آن در مراقبت مددجویان، برآن شدیم تا در این مقاله به بررسی ارتباط بین فرسودگی شغلی و عملکرد شغلی پرستاران شاغل در بیمارستان‌ها بپردازیم.

یکی از مهم‌ترین عناصر مراقبت سلامت، پرستاران هستند. در حال حاضر یکی از مهمترین عواملی که بر عملکرد شغلی کادر درمان اثر گذاشته و توان آن ها را برای انجام موثر وظایف تحت تأثیر قرار داده، ظهور ناگهانی بیماری کرونا (کووید ۱۹) می‌باشد.

در گذشته بیماری ها بیشتر مربوط به بعد جسمانی افراد بودند، امروزه شاهد شیوع بالای اختلالات روانی هستیم که روز به روز سلامتی افراد را بیشتر تهدید می کنند. بخش عمده ای از مشغله های ذهنی افراد مربوط به شغلی است که دارند. افراد در هر نوع شغلی که باشند، با عوامل خطر زیادی موسوم به عوامل زیان آور شغلی مواجه هستند. . دسته ای از این عوامل زیان آور مربوط به بعد روانی بوده و این بخش از سلامتی افراد را در معرض آسیب قرار می دهد. از این میان می توان به بارکاری زیاد، شیفت های طولانی اشاره کرد.

در پژوهش انجام شده که بر روی پرستاران انجام شد به این نتیجه رسیدند کـه پرستاران مقدار بالایی از استرس و فرسودگی شغلی را تجربه می کنند و مدیریت نادرست استرس باعث فرسودگی شغلی می شود. همچنین به این نتیجه رسیدند که وقوع فرسودگی شغلی را می توان با توانمندسازی روانی پرستاران کاهش داد. مساله مهم این است که امروزه درسراسر جهان پرستاران بزرگترین گروه کارکنان تیم بهداشتی را تشکیل می دهند. بنابرایـن کیفیت مراقبت های بهداشتی بـه میـزان زیادی بستگی به نحوه ارائه خدمات پرستاران خواهد داشت.

پرستاران اکنون به‌طور فعال در همه‌گیری کووید۱۹ نقش دارند و بازیکنان اصلی در متوقف کردن همه‌گیری هستند، در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری نقش کارکنان مراقبت‌های بهداشتی در جامعه مشخص ‌شده است. پرستاری از شغل های پرتنش محسوب می گردد چرا که پرستار فردی است که مسئول کنترل و پایش ۲۴ ساعته بیماران می باشد و طبعاً بطور مستمر در معرض عوامل متعدد تنش زا قرار می گیرد و شکی نیست که در دراز مدت این عوامل می تواند در وی ایجاد فرسودگی شغلی نموده و بر روی روند فعالیت حرفه ای او اثرات سوء بجا گذارد.

یکی از مشکلات فعلی در ارائه مطلوب مراقبت های پرستاری در سراسر دنیا فرسودگی شغلی است. عوامل متعددی در ایجاد فرسودگی شغلی مؤثر شناخته شده است کـه یکی از مهمترین آنها نبود رضایت یا رضایت شغلی پایین است. Frodenberger  برای نخستین بار اصطاح فرسودگی شغلی را برای توصیف تجارب نامناسب در مشاغل خدماتی و رسیدن به مرحله های که افراد قادر نیستند وظایفشان را بطور مؤثر انجام دهند بکار برد. Maslach و همکاران از اولین محققانی بودند که به توصیف این مفهـوم پرداختند آنها فرسودگی شـغلی را بعنوان سندرمی که شامل سه بعد خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش موفقیت فردی است شرح دادند. Lambert و همکاران فرسودگی شغلی را پاسخی منفی میدانند که به وسیله محیط کاری بوجود می آید. پرستاری از جمله مشاغلی است که به دلیل محیط پراسترس بطور ویژه مستعد فرسودگی شغلی می باشد.

کارکنان بیمارستان ها به طورمستقیم با سلامت آحاد جامعه ارتباط دارند و سلامتی مردم یک جامعه در گرو سلامتی این افراد و وابسته به عملکرد مطلوب و رضایتمندی بالای این افراد از شغل خود است تا بتوانند به بهترین شکل در تخصصی که دارند، به مردم خدمت کنند. در مقابل، هر گونه عارضه ای که سلامتی این افراد را تهدید کند، منجر به کاهش بازده کاری می شود.

یکی از عواملی که با سلامت روان ارتباط دارد فرسودگی شغلی است. امروزه تنش ها و فشارهای روانی مختلفی وجود دارد که بعضی از این تنش ها مختص محیط کار است. این تنش‌ها و فشار را ممکن است باعث ایجاد ناخرسندی و نارضایتی از کار افراد جود و منجر به فرسودگی شغلی شود. فرسودگی شغلی نه تنها آثار مطلوبی بر روی بهره وری و عملکرد شغلی کارکنان دارد، بلکه مشکلات متعددی از جمله خستگی مزمن، بی خوابی، مواجهه با مشکلات خانوادگی، بروز نگرش و رفتارهای منفی نسبت به خود، کار و مراجعین، غیبت از کار و عدم رضایت شغلی را نیز به همراه دارد. که در نهایت، کیفیت ارائه خدمات بهداشتی درمانی را در این افراد کاهش می دهد که این عوامل به نوبه خود سلامت جامعه را به خطر انداخته و اثرات نامطلوبی بر رضایت بیماران خواهد داشت.

نگرانی و اضطراب میتواند منجر به فرسودگی شغلی شود و این فرسودگی با تأثیر بر سلامت روان می تواند عوارض وخیم تری را به دنبال داشته باشد. این سلسله عوارض روانی مانند دومینو به دنبال یکدیگر ایجاد شده و هرکدام علاوه بر اینکه منجر به ایجاد عارضه دیگری می شوند، به خودی خود نیز تأثیرات قابل توجهی بر بهره وری افراد و کیفیت انجام وظایف شغلی خواهند داشت.

پدیدار شدن ناگهانی بیماری کرونا ( COVID-۱۹ ) وگسترش سریع آن یکی از دلایل افزایش نگرانی و اضطراب می باشد. کرونا، ویروس جدیدی است که اولین بار در شهر ووهان چین شناسایی شد. این ویروس جدیدترین آنها از خانواده ویروس های کرونا است. این ویروس که COVID-۱۹ نامگذاری شده است پس از ورود به دستگاه تنفسی و بخصوص ورود به ریه ها به داخل سلول های ریه وارد شده و در آنجا تکثیر می شود و موجب تخریب این سلول ها می شود. نسخه های قدیمی تر این ویروس مانند سارس SARS هم در چین و کشورهای دیگر از جمله ایران تا حدودی همه گیر شد. اضطراب ناشی از شیوع این بیماری بر آحاد جامعه تأثیرگذار است. در این میان، با توجه به اینکه کارکنان شاغل در بیمارستان ها از جمله پرستاران که نقش بسزایی در مقابله با این ویروس دارند، توجه به سلامتی این افراد که حافظان سلامتی دیگر اقشار جامعه هستند، مهم و ضروری می باشد.

با توجه به اینکه کارکنان مراقبت های بهداشتی و درمانی در خط اول مبارزه با بیماری‌های عفونی و بیماری کووید ۱۹ می باشند اولین کسانی هستند که در معرض آلودگی به این ویروس قرار می‌گیرند. در یک بررسی که بر روی پزشکان و پرستاران بیمارستانی در ووهان چین در طی انتشار بیماری کووید ۱۹ انجام شده نشان می‌دهد که کارکنان مراقبت های پزشکی درجه بالایی از علائم افسردگی، اضطراب، بی خوابی و دردمندی را تجربه می کنند، این نتایج خود حاکی از عملکرد شغلی پایین می باشد.

فرسودگی شغلی در پرستاران سبب کاهش از میزان کارآمدی و عملکرد شغلی آنان می شود و این شروع  بی‌انگیزگی آنها در توجه به مددجویان و انجام بهینه و مناسب وظیفه مهم و حیاتی خویش می باشد. به دنبال کاهش استرس و اضطراب و بار سنگین ناشی از کار فشار روانی و فرسودگی شغلی نیز کاهش می یابد.

سندروم فرسودگی شغلی مسری است و از یک پرستار به سایر همکاران سرایت می کند. لذا ضروری است که با انجام بررسی های دوره ای، وضعیت کارکنان را از نظر فرسودگی شغلی مشخص کرد و با جابجایی محل کار و انتقال به پست های با استرس و فشار کاری کمتر زمینه ایجاد این سندرم را در آنها کاهش داد. بنابراین می توان با فراهم آوردن زمینه های رضایتمندی در کارکنان از جمله بها دادن به نظرات آنها، تشویق مادی، مرخصی تشویقی و... از وقوع فرسودگی شغلی جلوگیری نموده و یا میزان آن را کاهش داد. که در نهایت رضایت بیماران از خدمات ارائه شده و افزایش کارایی نظام سلامت را به دنبال خواهد داشت.

نویسنده: شیما خسروی

انجمن علمی دانشکده پرستاری مامایی، دانشگاه علوم پزشکی بم

منابع

Saatchi M. [Mental health in work environment: with emphasis mentalpressure and job burnout.Tehran: Virayesh Publication; ۲۰۰۸

Prince M, Patel V, Saxena S, Maj M, Maselko J, Phillips MR,et al. No health without mental health. Lancet. ۲۰۰۷;۳۷۰(۹۵۹۰):۸۵۹-۷۷. PMID: ۱۷۸۰۴۰۶۳ DOI: ۱۰.۱۰۱۶/S۰۱۴۰-۶۷۳۶(۰۷)۶۱۲۳۸-۰

Rudkjoebing LA, Bungum AB, Flachs EM, Eller NH, Borritz M, Aust B, et al. Work-related exposure to violence or threats and risk of mental disorders and symptoms: a systematic review and meta-analysis. Scand J Work Environ Health. ۲۰۲۰;۴۶(۴):۳۳۹- ۴۹. PMID: ۳۱۹۰۹۸۱۶ DOI: ۱۰.۵۲۷۱/sjweh.۳۸۷۷

Wessells Jr D, Kutscher A, Seeland IB, Selder FE, Cherico DJ, Clark EJ. Professional burnout in medicine and the helping professions, ۳rd edition, Routledge publication, ۲۰۱۳.

Peiami M. The Survey of relationship of between job burnout of nurses and social support in critical care wards. Journal of Zanjan of medical sciences. ۲۰۰۰; ۳۳: ۵۲-۵۷ (Persian)

Moosavi Ts.Rahmani R.Sirati NM. Abbas ZZ.Influence factors in job satis faction of nurses in the selected military and civil hospital in Tehran :۲۰۱۳ (Persian)

Garcia CL, Abreu LC, Ramos JLS, Castro CFD, Smiderle FRN,Santos JA, et al. Influence of burnout on patient safety: systematic review and meta-analysis. Medicina. ۲۰۱۹; ۵۵(۹):۵۵۳. PMID: ۳۱۴۸۰۳۶۵ DOI: ۱۰.۳۳۹۰/medicina۵۵۰۹۰۵۵۳       

Dworkin AG, Saha LJ, Hill AN. Teacher burnout and perceptions of a democratic school environment. Int Educ J. ۲۰۰۳;۴(۲):۱۰۸-۲۰.

 Maslach C, Jackson SE. The measurement of experienced burnout. J Organ Behav. ۱۹۸۱;۲(۲):۹۹-۱۱۳. DOI: ۱۰.۱۰۰۲/job.۴۰۳۰۰۲۰۲۰۵

Darmankade. What is the Corona virus?