به گزارش مفدا بم، داروشناسی یا فارماکولوژی Pharmacologie شاخه ای از داروسازی و زیست‌شانسی است که به مطالعه واکنش متقابل داروها یا مواد شیمیایی بر موجودات زنده که منجر به ایجاد اثرات زیست‌شناسی این ترکیبات می‌گردد، می‌پردازد

با شروع پاندمی کووید۱۹، فارماکولوژی یا داروشناسی با بررسی داروهای موجود، عوارض و تداخلات دارویی، همچنین شناسایی ترکیبات موثر بر کرونا، در کنار علم داروسازی برای شناخت داروهای موثر در بهبود وضعیت بیماران قدم نهاده است.  

به این بهانه، مصاحبه‌ای با دکتر لیلا کنعانی، رژیم شناس و دستیار تخصصی فارماکولوژی، عضو انجمن تغذیه آمریکا و انجمن فارماکولوژی ایران، ترتیب داده ایم که در ادامه می‌خوانیم:

استامینوفن برای کاهش تب، لرز و دردهای خفیف تا متوسط ناشی از ابتلا به ویروس کرونا به همراه ناپروکسن می تواند اثربخشی در کنترل تب و لرز و بدن درد ناشی از کرونا داشته باشد. ناپروکسن در دسته داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID) قرار دارد. آیا این دو دارو با یک دیگر تداخل دارند؟ چه عوارضی برای این دو دارو مشاهده شده است؟

مصرف استامینوفن در مقادیر درمانی باعث افزایش خفیف و برگشت پذیر در آنزیم های کبدی می‌شود و در مقادیر زیاد می‌تواند باعث گیجی و تحریک پذیری در کنار عدم آگاهی از زمان و مکان شود، سایر عوارض شامل راش rash، سرگیجه، سندرم استیونس جانسون Stevens–Johnson Syndrom، انژیوادم Angioedema و مشکلات گوارشی، عوارض کلیوی و به ندرت انمی همولیتیک و مت هموگولوبینمیا Methemoglobinemia (MetHb) می‌تواند باشد.

در خصوص عوارض ناپروکسن می‌تواند شامل درد شکمی و مشکلات گوارشی و حتی احتمال بروز سردرد، سرگیجه و خون ریزی های گوارشی، دیس پنه (dyspnea / shortness of breath) و در موارد نادر باعث پنومونی الرژیک Pneumonia و پرفوری کاذب می‌تواند باشد.

ناپروکسن و استامینوفن باهم تداخل ندارد اما به دلیل احتمال بروز مشکلات گوارشی بهتر است که با یکدیگر مصرف نشوند.

هنگام درگیری های گوارشی ویروسی نظیر کووید ۱۹، هنگام diarrehoea یا اسهال، داروی دیفنوکسیلات Diphenoxylate و هنگام nausea یا تهوع داروی متوکلوپرامید تجویز میگردد،  این دو دارو را از نظر عوارض و ترکیب بررسی کوتاه بفرمایید؟

دیفنوکسیلات از فنیل پپریدین Phenylpyridine هاست که در دسته داروهای اپیوئیدی قرار میگیرد. این دارو اگرچه در دسته داروهای اپیوئیدی است ولی به عنوان ضد درد کاربردی ندارد و در درمان اسهال استفاده میشود. عموما به همراه اتروپین Atropine به کار برده می‌شود (دلیل استفاده از اتروپین که البته به مقادیر بسیارناچیز در فرمول دیفنوکسیلات به کار می‌رود کاهش احتمال ابیوس abuse یا سومصرف دارو است) البته احتمال اعتیاد به دیفنوکسیلات بسیار کم است. در مورد عوارض این دارو اگر بخواهیم صحبت کنیم، اگرچه که دیفنوکسیلات در دوزهای استاندارد فاقد خواص ضد درد است اما در دوز های بالا می‌تواند اثرات سیستم عصبی مرکزی داشته باشد و در دراز مدت احتمال وابستگی اپیوئیدی را هم به همراه داشته باشد.

داروی متوکلوپرامید Metoclopramide از بنزامید های استخلاف شده می‌باشد که آنتاگونیست گیرنده D۲ دوپامین است، عوارض جانبی اصلی این دارو شامل عوارض جانبی اکستراپیرامیدال یا خارج هرمی EPS می‌باشد نظیر بی قراری، دیستونی (انقباض غیرارادی مکرر و طولانی در یک عضله) یا علائم پارکینسونیسم parkinsonism می‌باشد.

 پژوهش پزشکی که از سوی محققان دانشگاه جورج واشینگتن انجام شد، نشان داد مصرف آسپرین aspirin ممکن است از ریه فرد مبتلا به کوید ۱۹ محافظت کرده و استفاده از آسپرین باعث کاهش ۴۴ درصدی نیاز بیماران به استفاده از ونتیلاتور می‌شود، کدام ویژگی در ترکیب اسپرین باعث این عملکرد میشود؟

به دلیل مشکلات انعقادی و پروترومبین که در کرونا ایجاد میشود، ضد انعقادهای سیستمیک می‌توانند باعث کاهش نیاز به ونتیلاتور medical ventilator و مورتالیتی mortality یا مرگ و میر در بیماران شود، اسپرین هم به دلیل خواص ضد پلاکتی و ضد التهابی که دارد به عنوان مهار کننده انزیم آنزیم سیکلواکسیژناز (COX) ۱ و همچنین کاهش سنتز ترومبوکسان Thromboxane ۲ a و در نتیجه کاهش تجمع پلاکت ها و کاهش ریسک ترومبوز تاثیرات مشابهی داشته باشد، این گونه تصور میشود که مزایای بالقوه اسپرین در آسیب ریه مربوط به کاهش تجمع پلاکت نوتروفیل در ریه ها و کاهش التهاب و افزایش تشکیل لیپوکسین Lipoxin است و عملکرد سلول های اندوتلیال ریه را بازیابی می‌کند.

 با توجه به اینکه فاویپیراویر Favipiravir به عنوان آنتی وایرال تجویز می‌شود، و در گذشته نیز برای آنفولانزا موثر بوده است، چه عوارض کوتاه مدتی در بیماران مصرف کننده مشاهده شده و احتمال بروز چه عوارض بلندمدتی را در آینده دارد؟

داروی فاویپیراویر یک سوبسترا یا پیش ماده برای آنزیم آران‌ای پلی‌مراز (انگلیسی: RNA polymerase‌) وابسته به RNA  هست که توسط آنزیم به عنوان یک نوکلئوتید پورین اشتباه گرفته می‌شود. عوارض این دارو شامل هایپراوریسمی (Hyperuricemia افزایش اسیداوریک خون) افزایش ALT . AST  آنزیم های کبدی، اسهال که در بیشتر از  ۱ درصد موارد دیده می‌شود. در ۰.۵ تا کمتر از ۱ درصد بیماران عوارضی مانند راش، تهوع و استفراغ و درد های شکمی، مشاهده گلوکز در ادرار urine-glucose را می‌توان مشاهده کرد و در کمتر از ۰.۵ درصد موارد اگزما و خارش و مشکلات گوارشی از جمله اکسترا دئودنال و افزایش WBC و افزایش منوسیت ها در کنار کاهش رتیکلوسیت ها Reticulocytes و کاهش پتاسیم خون، آسم و همین طور نازوفرنژیت nasopharyngitis ، افزایش CPK، خون در ادرار، سرگیجه و گاهی درد چشم را می‌توان بدهد

باید در نظر داشت که فاویپیراویر یک دارو تراتوژن (آﺳﯿﺐ زا بر رﺷﺪ روﯾـﺎن ﯾـﺎ ﺟﻨـﯿﻦ در دوره. ی ﺑـﺎرداری) می‌باشد که در دوران بارداری منع منصرف دارد.

 رمدسیویر Remdesivir؛ در سراسر دنیا به عنوان دارو موثر انتی ویروس کاربرد دارد، اما با توجه به ترکیبات و نیاز به پایش بیمار، فقط تزریق بیمارستانی دارد، علت عدم تزریق رمدسیویر در منزل توسط پرسنل هوم کر چیست؟

تزریق رمدسیویر ممکن است باعث واکنش‌های جدی در حین تزریق و بعد از اون شود و به همین دلیل باید در مراکز درمانی و زیر نظر کادر پزشکی و پرستاری انجام شود. ری‌اکشن‌هایی مانند افزایش یا کاهش ضربان قلب و فشار خون، تب، تهوع و استفراغ، تعریق و لرز در اثر تزریق رمدسیویر ممکن است ایجاد شود. سرعت تزریق نیز می‌تواند تحریک کننده این علائم باشد و اگر واکنش الرژی به دارو زیاد باشد ممکن است علائمی مانند بثورات، خارش، تورم (به ویژه در صورت، زبان و گلو)، سرگیجه شدید و مشکلات تنفسی ایجاد شود.

اکتمرا Actemra در کنار سایر داروها به‌عنوان درمانی موثر برای درمان و کنترل علائم کرونا استفاده می‌شود. این دارو با درمان التهابات شدید ریه ناشی از آسیب ویروس کووید-۱۹ به بافت‌ها، باعث بهبود شرایط تنفسی بیمار طی چند ساعت بعد از تزریق می‌شود. عملکرد این دارو به چه صورت است؟

داروی اکتمرا (تمزیوا یا توسیلیزومب) از آنتی‌بادی مونوکلونال (پادتن تک‌دودمانی) که از دستکاری ژن های ایمنوگلوبین ها به دست می‌آید این دارو ایمنوگلوبین G۱ انسانی نوترکیب هست که به گیرنده های اینترلوکین ۶Interleukin متصل به غشا وصل می‌شود و سیگنال دهی مرتبط با اینترلوکین ۶ بر لنفوسیت هارو مهار می‌کند.

اینترلوکین ۶ یک سایکوتاین پیش التهابی Inflammatory cytokine‌ هست که توسط سلول های مختلف از جمله B . T، منوسیت ها و فیبروبلاست ها تولید می‌شود و در پروسه‌های مختلفی از جمله فعال کردن سلول های T سنتز پروتئین فاز حاد کبدی و برخی پروسه‌های التهابی دیگر شرکت می‌کند.

خبرنگار مفدا بم: معصومه سدری زاده