چگونه فیلم بردارِ موفقی شویم؟

فیلمبرداری اصلی‌ترین بخشِ تولیدِ یک فیلم است و مدیرِ فیلمبرداری، شخصی کلیدی در تولید یک فیلم است. فیلمبردار، شخصی است که مسئولیتِ دپارتمان و عوامل فیلمبرداری و نورپردازی را به عهده دارد. او با دانش، هنر و تصمیمات فنی که اتخاذ می‌کند، سناریو را به شکلی خلاقانه به زبان تصویر ترجمه می‌نماید.

هدف مدیر فیلمبرداری، تبدیل خلاقانه چشم‌اندازِ کارگردان به زبان تصویر است.

برای اشناییِ بیشتر با این حرفه، مصاحبه زیر را با "علی رضا امیدخدا" دنبال کنید.

از آثارِ ایشان می توان به تهیه کنندگی، کارگردانی و تصویربرداریِ مجموعه مستندِ "گلگشت" در ۲۴ قسمت با موضوعِ جاذبه های گردشگریِ استان خوزستان، مجموعه مستندِ "برفراز" با موضوع سه منطقه بکر در استان خوزستان و به عنوان مدیرِ نور و تصویرِ سریال داستانی هیله (بومی) با موضوع خانواده در دوران جنگ تحمیلی و... و. اشاره کرد.

"علیرضا امید خدا" برنده جایزه بهترین تصوبردارِ مستند از جشنواره ی چهاردهم، برنده بهترین فیلم مستند در جشنواره سینمای جوان  و برنده جایزه بهترین مجموعه فرهنگی هنری در کشور برای مجموعه ی هفت رنگ در سال ۱۳۹۷ می باشد.

آنچه که در ادامه می آید، حاصل گفتگوی نشریه دانشجویی "شهر فرنگ" از مجموعه نشریات دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با این هنرمند خوزستانی می باشد:

لطفا خودتان را معرفی کنید

بنده علیرضا امیدخدا هستم متولد اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۰ در اهواز که از سال ها پیش به عنوان تهیه کننده، کارگردان، تصویر بردار و برنامه ساز تلویزیونی در صدا و سیمای مرکز خوزستان فعالیت می کنم.

چگونه واردِ این حرفه شدید؟

بنده از سال ۱۳۷۲ فعالیت هنری خود را در رشته عکاسی آغاز کردم و حد فاصل سال های ۷۴ تا ۷۵ دوره فیلمسازی را در انجمن سینمای جوان دفتر اهواز گذراندم و به طور همزمان، فعالیتِ خود را در واحدِ تولیدِ صداوسیمای مرکز خوزستان آغاز کردم. اما به طور کلی، بنده به صورت تجربی در رشته های عکاسی، تصویربرداری، نورپردازی و کارگردانی فعالیت داشته ام.

شما به غیر از تصویربرداری در رشته های دیگری همچون عکاسی هم فعالیت داشته اید. آیا برای شما ترجیحی برای فعالیت در هریک از رشته ها وجود دارد؟

من به واسطه فراگیری و تمرین جدی در حرفه و هنر عکاسی توانستم تصویربرداری را به لطف خدا بیاموزم، من همیشه در کلاس ها و کارگاه ها اکیدا توصیه می کنم که هنرجوی تصویربرداری باید هنر عکاسی را به درستی بشناسد و در آن تجربه اندوزی کند، در واقع عکاسی چراِغ راه هدایت تکنیکیِ تصویربرداریست زیرا بدلیل نوع ابزار و تکنولوژی، در تصویربرداری امور ویژه ای است که مضاف بر عکاسی می بایست طی آموزش های گوناگون آنها را فرا گرفت.

به نظر شما برای موفقیت در  حرفه تصویر برداری تحصیلاتِ اکادمیک کمک کننده تر هست یا تجربیات؟

به نظر بنده هر شخصی که بخواهد در این زمینه فعالیت داشته باشد و آن را هنرمندانه ادامه دهد، می بایست موارد زیر را بطور جدی مدنظر قرار دهد:

نخست شناسایی هنر و حرفه تصویربرداری، سپس بررسی و انطباق آن با روحیه و خواست خود و در مرحله بعد کسب تجربه که این مرحله از اساسی ترین بخش هاست زیرا با کسب تجربه در خصوص تکنیک های تصویربرداری و منطبق ساختن آن با هنر تصویربرداری، راه موفقیت برای او هموارتر خواهد بود. پس از مرحله تجربه اندوزی، فرد می تواند برای تکمیل تجربه هایش تحصیلات آکادمیک را پیگیری نماید. یعنی به تجربه ثابت شده است که اگر فردی در گروه ها و پروژه های عملی، تجربی کار کرده باشد می تواند با تلاش و کوشش در این حرفه موفق شود. اما وقتی فرد تنها به تحصیلات آکادمیک، بدون کسب تجربه کاری اکتفا کند به نظر من فاقد توانایی های لازم جهت تولید اثری فاخر خواهد بود. بیش از نود درصد امور فنی، تکنیکی و هنریِ حرفه تصویربرداری؛ بصورت عملی، تجربه ای و اجرایی در پروژه ها بدست می اید.

بنابراین باید برای به ثبت رساندن یک اثر ماندگار تجربه با تحصیلات آکادمیک همراه باشد، اگر شناخت، همراه با تکنیک، تمرینِ عملی و هنر وجود داشته باشد، تبدیل به اثری قابل توجه و ماندگار خواهد شد

ایا از درامد حاصل از این حرفه راضی هستید؟

راجع به درآمد آن یک نکته اساسی وجود دارد و آن هم این است که در این حرفه می بایست فرصت ها عادلانه تقسیم شوند. از آنجایی که در حرفه تصویربرداری سندیکایی یا اتحادیه ای وجود ندارد؛ متاسفانه حتی اگر فرد، هنرمند با سابقه قابل قبول و تجربه ی کافی در خصوص هنر تصویربرداری باشد؛ اما در حزب و گروه خاصی نباشد، نمی تواند به طور مستمر در پروژه ها فعالیت کند. به بنظر بنده "می بایست تصویربرداران حرفه ای یک اتحادیه و سندیکای منسجم داشته باشند تا فرصت کار عادلانه تقسیم شود و نیز افراد غیر حرفه ای در آن نفوذی نداشته باشند. " اگر اینچنین شد درآمد آن بسیار خوب است، متاسفانه فعلا  که  اینطور نیست.

از بین آثاری که در آنها مشارکت داشتید  از کدام اثار خود به عنوان چالشی ترین و بهترین کارتان یاد می کنید؟

در زمینه تولید برنامه های روتین، ویژه برنامه فرهنگی هنری تحت عنوان "هفت رنگ" که تولید آن واقعا سخت بود؛ اما به لطف خدا و همکاری غالب هنرمندان، نتیجه خوبی به همراه داشت، از این منظر که در سه فصل متوالی به جشنواره تولیدات مراکز صدا و سیما راه یافت.

 به عنوان بهترین کار؛ تله تئاتری  تحت عنوان "آتش در نیستان" به کارگردانی آقای مرتضی مطوری و با مدیریتِ نور و تصویرِ بنده، که اخیرا در جشنواره ی فجر کاندید نور و تصویر شد.

به طور کلی از روند مدیریت سازمان صدا و سیمای استان خوزستان راضی هستید؟

بنده یکی از بزرگترین منتقدین صدا و سیمای مرکز خوزستان بوده و هستم و همواره با مدیریت غیرهنری و غیر تکنیکی آن مشکل داشتم، در کمال تاسف در سالهای اخیر نحوه مدیریت صدا و سیما در مرکز خوزستان، با نگاه خبری بوده و واحد اصلی صدا و سیما تحت عنوان واحد تولید سیما به یک واحد خبر بزرگ تبدیل شده است و اصلی ترین مشکل آن قضیه ای گنگ و نامشخص  بنام "برون سپاری" است؛ یعنی امر تولید، به افراد خارج از سازمان واگذار شود که به نظر بنده این یک مصیبت است برای یک سازمان پهناوری چون صدا و سیما، پروژه برون سپاری به نظر بنده شکست خورده است و تنها خاصیتی که داشته فقیر و فقیر تر کردن کارمندان فنی و هنری در صداوسیماست.

در حوزه سینما، کار کدام تصویر برداران را تحسین می کنید؟

در حوزه سینما جناب استاد "محمود کلاری" الگوی بی همتای بنده هستند، البته اساتید زیادی هستند. من آثار استاد "داریوش خونجی" را نیز همواره پیگیری می کنم؛ کارهای این عزیزان را دیده و از آنها درس می آموزم.

اگر بخواهید نقاط ضعف و نقاط قوت یک تصویربردار را نام ببرید چه مواردی را ذکر می کنید؟

در کل حرفه تصویربرداری دارای نقاط قوت بسیاری است چرا که در جایگاه نخست وقتی که تصویربردار، صاحب تجربه شود، به مقوله تکنیک وهنر به طور همزمان در نور و تصویر اشراف کامل پیدا می کند، سپس با تبحر در نور و تصویر، مسئله کارگردانی را هم یاد       می گیرد که به شکل قابل توجهی در پیشبرد آن پروژه موثر است. در شکل ایده آل یک تصویربردار حرفه ای  همیشه دیدگاه تدوینی را هم مدنظر دارد، بنابراین تصویربردار وقتی بطور عمیق و دقیق  مشغول کار است، در سر صحنه همراه با مدیریت نور و تصویر، کارگردانی و تدوین را نیز انجام می دهد و با داشتن این خصوصیات، همه تهیه کنندگان و کارگردان ها همواره دوست دارند با او پروژه انجام دهند، اما این نکته را هم مد نظر داشته باشید که برای رسیدن به خصوصیاتی که خدمت شما عرض کردم راه طولانی و سختی در پیش است.   مسیر تصویربرداری حرفه ای،  هیچگاه ساده و هموار نیست؛ در اغلب اوقات، کار هنری و حرفه ایِ تصویربرداری به درستی دیده نمی شود و تلاش های او در بهبود کمی و کیفی پروژه ممکن است به پای شخص دیگری نوشته شود، در این راه اگر فرد علاقه مند کم بیاورد ممکن است انگیزه هنری خود را به سادگی از دست داده و به یک کارمند تبدیل شود. یادمان باشد درشکل حرفه ای، نهادی مانند صدا و سیما به کارمند نیاز ندارد بلکه به کسی نیاز دارد که شرایط زیر را داشته باشد:

انگیزه داشته باشد،

دارای پیش زمینه باشد،

تجربه اولیه را پشت سرگذاشته باشد،

تکنیک و مسائل فنی کار را بداند،

توان ادغام تکنیک و هنر را داشته باشد،

سپس در دوره های تخصصی شرکت کند،

و در نهایت تولید محتوا، کار عملی و... کند.

شما در دانشگاه هنر هم مشغول تدریس به هنرجوهای تصویر برداری و کارگردانی هستید، از محاسن و معایب این تجربه صحبت کنید.

در کل حرفه معلمی برایم بسیار مفید بود، زیرا علاوه بر تبادل اطلاعات مابین من و دانشجویان علاقه مند، باعث شده بود تا با کتاب و مطالعه آشتی کنم. اما در آموزش عکاسی و تصویربرداری نکته بسیار مهمی وجود دارد و آن هم وجود ابزار و تجهیزات آموزشی است، هر چه آموزش، با ابزار مورد نیاز همراه باشد میزان فراگیری آن بیشتر است؛ یعنی هنرجویان ببینند که چگونه باید از ابزار استفاده کنند. این نوع فراگیری _همراه با تجهیزات _ صرفا نباید در محیط آموزشی باشد. می بایست آموزش را در حین انجام یک پروژه طرح ریزی کرد و آن را مطابق با روند آموزشی و تجربه عملی مربی به دانشجوی هنر ارائه نمود. بطور معمول محیط آموزشی ما برای آموزش های عملی تصویربرداری مناسب نیست.

به عنوان سخن پایانی برای دانشجویان علاقمند چه توصیه ای دارید؟

دانشجویان عزیزی که تازه این حرفه را پیش گرفته اند، بدانند هیچ کس از بدو تولد دارای هیچ هنری نیست. هر فردی در دوره ای از زندگی و از نقطه ای کارخودرا اغاز کرده است. اساتید هم از روز اول استاد نبوده اند. برای رسیدن به ۲۰ باید از اعداد تک رقمی عبور کرد. بنابراین کسانی که تازه وارد این حرفه می شوند، بیشتر شایسته عزت و احترام هستند زیرا آنها برای نسل بعدی ما آفریده شده اند؛ بنابراین من و امثال من وظیفه داریم پس از ادای احترام به آنها، تجربه خود را در اختیارشان قرار دهیم، تا انشالله در این راه موفق شوند.

با ارزوی سلامتی و موفقیت برای جناب علی رضا امیدخدا

نشریه دانشجویی "شهر فرنگ" دانشگاه علوم پزشکی شیراز