به گزارش مفدا بم، موکورمایکوزیس که به نام «قارچ سیاه» نیز شناخته می‌شود، عفونتی نادر اما بسیار خطرناک است که عموماً در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف تری داشته و توان مبارزه کمتری با عفونت دارند بروز می‌کند این شرایط به واسطه گروهی از قارچ ها به نام موکورمایسیت ها ایجاد می شود و اغلب سینوس ها، ریه ها، پوست و مغز را تحت تاثیر قرار می دهد و منجر به آبریزش بینی، تورم و درد یک طرفه صورت، سردرد، تب و بافت‌مردگی می‌شود. قارچ سیاه در بین بیماران مبتلا به کرونا رو به افزایش است. به نظر می رسد مهم‌ترین دلیل این عفونت در بدن بیماران کرونایی، استفاده بی رویه از داروهای استروئیدی و سطح قند خون بالا باشد.
موکورمایکوزیس عفونـت حـاد قـارچی اسـت کـه توسط اعضـای خـانواده موکـور (Mucoraccae)ایجـاد مـی شـود. اعضـای ایـن خـانواده عبارتنـد از Absidia و Mucor و .Rhizopus از موارد ذکر شده مهاجم تـرین و شایع ترین گونه Rhizopusoryzae می باشد. این قارچ هـا به طور کلی انتشـار وسـیعی در طبیعـت داشـته و بر روی مواد آلی درحال فساد، خاک، فضولات و مواد قندی رشد میکنند و اسپور آن هــا در هوا پراکنده شــده و بــا تــنفس وارد حفره بینی می شود. اگرچه به علت مقاومت طبیعـی میزبان سالم به نـدرت باعـث بیمـاری مـی شـوند ولـی در صورت وجود بیماری زمینه ای می توانند حالت تهـاجمی به خود گیرند.
به‌طور کلی، موکورمایکوزیس با توجه به بخشی از بدن آسیب دیده به پنج نوع طبقه‌بندی می‌شود:
سینوس‌ها و مغز (رینوس مغزی)؛ بیشتر در افرادی که دیابت دارند و در افرادی که پیوند کلیه انجام داده‌اند شایع است.
شش (ریوی) شایعترین نوع موکورمایکوزیس در افراد مبتلا به سرطان و در افرادی که پیوند عضو یا پیوند مغز استخوان انجام داده‌اند.
معده و روده (دستگاه گوارش) این شیوع بیشتر در بین نوزادان نارس و کم وزن است که آنتی‌بیوتیک، جراحی یا داروهایی داشته‌اند که توانایی بدن در مبارزه با عفونت را کاهش می‌دهد.
پوست (پوستی)؛ پس از سوختگی، یا آسیب دیدگی پوست، در افراد مبتلا به سرطان خون، دیابت کنترل نشده، بیماری پیوند در برابر میزبان، اچ آی وی و استفاده از داروهای وریدی.
گسترده (پخش) وقتی عفونت از طریق خون به اندام‌های دیگر سرایت می‌کند.
چه کسی در معرض خطر است؟
عفونت موکورمایکوزیس می تواند برای هر فردی در هر سنی رخ دهد. بیشتر افراد در برهه ای از زندگی خود با قارچ ها در تماس خواهند بود. اما اگر به دلیل دارویی که مصرف می کنید یا به دلیل شرایط سلامت مانند مواردی که در ادامه به آن ها اشاره شده است از سیستم ایمنی ضعیفی برخوردار باشید، احتمال این که بیمار شوید نیز بیشتر می شود:
- دیابت به ویژه زمانی که این بیماری زیر کنترل نباشد
- اچ‌آی‌وی یا ایدز
- سرطان
- پیوند عضو
- پیوند سلول های بنیادی
- نوتروپنیا (تعداد کم گلبول های سفید خون)
- استفاده بلندمدت از استروئید
- استفاده از مواد مخدر تزریقی
- سطوح بالای آهن در بدن (هموکروماتوز)
- وضعیت بد سلامت ناشی از تغذیه نامناسب
- سطوح نامتعادل اسید در بدن (اسیدوز متابولیک)
- تولد زودرس یا وزن کم هنگام تولد
همچنین، اگر پوست دارای آسیب دیدگی مانند سوختگی، بریدگی یا زخم باشد، احتمال ابتلا به موکورمایکوزیس بیشتر می شود. همانگونه که قبلا نیز اشاره شد مواردی از ابتلا به این عفونت قارچی بین بیماران مبتلا به کرونا نیز گزارش شده است.
موکورمایکوزیس شرایطی واگیردار نیست.
علائم
علائم موکورمایکوزیس به قسمتی از بدن که قارچ در آن رشد می کند، بستگی دارد. از جمله علائم این عفونت قارچی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تب
- سرفه
- سینه درد
- تنگی نفس
- تورم در یک سمت صورت
- سردرد
- گرفتگی سینوس
- ضایعات سیاه رنگ روی پل بینی یا درون دهان
- شکم درد
- حالت تهوع و استفراغ
- خونریزی گوارشی
- خون در مدفوع
- اسهال
اگر پوست آلوده شده باشد، بخش تحت تاثیر قرار گرفته می تواند تاول زده، قرمز، یا متورم دیده شود. همچنین، ممکن است این بخش سیاه رنگ شده یا گرما یا درد احساس شود.
عفونت می تواند از طریق خون به بخش های دیگر بدن گسترش یابد. این شرایط به نام موکورمایکوزیس منتشر شناخته می شود. زمانی که این اتفاق رخ می دهد، قارچ می تواند اندام هایی مانند طحال و قلب را تحت تاثیر قرار دهد. در موارد شدید، فرد ممکن است تغییراتی در وضعیت روانی خود را تجربه کرده یا وارد کما شود. این شرایط حتی می تواند مرگبار باشد.
تشخیص و درمان
چهار عامل حیاتی در ریشه کنی موکورمـایکوزیس شامل تشخیص به موقع، درمان و کنترل بیماری زمینـه ای در صـورت وجـود، دبریـدمان کامـل جراحـی و درمـان مناسب با داروهای ضد قارچ می باشد، درمان باید بلافاصله با داروهای ضد قارچ تجویزی آغاز شود. دارو رشد قارچ را متوقف کرده، آن را نابود می کند و عفونت را کنترل می کند. داروهای زیر ممکن است تجویز شوند:
- آمفوتریسین B
- ایزاوکونازول
- پوزاکونازول
اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خطر ابتلا به قارچ سیاه چیست؟
راهی برای پیشگیری از تنفس هاگ های قارچ وجود ندارد. در حال حاضر واکسنی برای توقف این بیماری نیست و مردمی که دارای سیستم ایمنی ضعیف هستند، باید موارد زیر را رعایت کنند:
رعایت بهداشت فردی
از مناطقی با گرد و غبار یا خاک زیاد، مانند سایت های ساختمان سازی یا حفاری دور بمانید. اگر باید در این مناطق حضور داشته باشید، از یک ماسک مانند ماسک N۹۵ استفاده کنید.
از آب آلوده پرهیز کنید. این می تواند شامل سیلاب یا آب ساختمان های آسیب دیده، به ویژه پس از بالایای طبیعی مانند سیل و توفان شود.
از انجام فعالیت‌هایی که با غبار و خاک ارتباط مستقیم دارند، خودداری کنید. در هنگام انجام فعالیت‌های مرتبط با خاک حتما از دستکش و کفش‌های بلند استفاده کنید.
جراحات پوستی را با آب گرم و مایع ضدعفونی‌کننده تمیز کنید تا از ایجاد عفونت پوستی جلوگیری شود.
در نهایت می توان نتیجه گیری کرد که تشخیص سریع و از سوی دیگر اقدامات درمانی سریع و همچنین دبریـدمان منطقه سبب افزایش احتمال بقاء بیماران می شود.
شباهت قارچ سیاه به ویروس کرونا
نقص سیستم ایمنی بدنی راه را برای ورود کرونا و عفونت قارچ سیاه آسان‌تر می‌کند. بنا به گفته‌های متخصصان ویروس کرونا نیز با ورود به بدن موجب ضعیف‌تر شدن سیستم ایمنی می‌شود و در نتیجه محل مناسبی برای عفونت قارچ سیاه مهیا می‌شود.
عفونت قارچ سیاه مسری نیست به این معنی که امکان ابتلای گسترده در مورد این بیماری و جود ندارد. این عفونت تنها با هدف قرار دادن افراد با نقص سیستم ایمنی، دیابت و یا فشار خون بالا وارد بدن میزبان می‌شود. بیماری قارچ سیاه قابل درمان است و با تشخیص سریع می‌توان از پیشرفت آن در بدن بیمار جلوگیری کرد.
نویسنده: شیما خسروی
انجمن علمی دانشکده پرستاری مامایی، دانشگاه علوم پزشکی بم
منابع
Ferguson BJ,Chakrabarti A, Denning DW, Ponikau J, Buzina W, Kita H, et al.
Fungal rhinosinusitis: A Categorization and definitional Schema Addressing Current Controversies. Laryngoscope ۲۰۰۹; ۱۱۹(۹): ۱۸۰۹-۱۸۱۸
Mucormycosis. NORD (National Organization for Rare Disorders). Retrieved ۲۵ May ۲۰۲۱.
Hernández, JL; Buckley, CJ (January ۲۰۲۱). "Mucormycosis". PMID ۳۱۳۳۵۰۸۴.
About Mucormycosis. www.cdc.gov. ۲۵ May ۲۰۲۱."About Mucormycosis". www.cdc.gov.
Black mushroom and facts about it . www.isna.ir