به گزارش مفدا، بیست و پنجمین دوره نمایشگاه بین‌المللی قرآن جمعه ۲۶ خردادماه به کار خود پایان داد.تاکنون ربع قرن از برگزاری اولین دوره نمایشگاه بین المللی قرآن که در کانون پرورش فکری کودک و نوجوان بود می‌گذرد و در طول این ۲۵ سال نمایشگاه تغییر و تحولات بسیاری داشته است.
از لحاظ گسترش فضا و وسعت بخشیدن به آن نمایشگاه قرآن سرعت بسیار خوبی داشته است به طوری که از یک فضای کوچک در کانون پرورش فکری کودک و نوجوان به اماکن بزرگتری چون باغ موزه دفاع مقدس و مصلای تهران منتقل شد. اما فارغ از این گسترش کمی باید دید که در کیفیت هم اینگونه بوده است یا نه.
مصلای تهران، انتخاب درست یا غلط؟
نمایشگاه قرآن در هردوره‌ای با توجه مدیریت آن دوره و بالطبع دولت حاکم ویژگی‌های مختلفی داشته است ولی یکسری ویژگی‌ها در همه دوره ها فارغ از اینکه چه کسی رئیس آن بوده مشترک بوده و هست. به عنوان نمونه محل برگزاری این نمایشگاه در سال‌های اخیر همواره مورد بحث بوده است. چیزی شبیه نمایشگاه بین‌المللی کتاب که هرساله برسر برگزاری آن در مصلا یا جای دیگر بحث و اما و اگر بوده است. برگزاری نمایشگاه قرآن در مصلای تهران از جهت دسترسی و اینکه مصلا خود یک فضای دینی- فرهنگی است مناسب است، اما محدودیت‌های این فضا گاهی به کیفیت برگزاری نمایشگاه لطمه می‌زند.
به عنوان نمونه اینکه نمایشگاه قرآن به دلیل تداخل برنامه مصلا با برگزاری نماز عید فطر نمی‌تواند تا روزهای پایانی ماه رمضان ادامه داشته باشد و نتیجه اینکه هرساله این نمایشگاه در طول ۱۸ تا ۲۰ روز برگزار می‌شود و بسیاری از بازدیدکنندگان تهرانی و شهرستانی موفق به بازدید از نمایشگاه نمی‌شوند.
علاوه براین با وجود اینکه نمایشگاه قرآن این پتانسیل را دارد که در شب‌های قدر تبدیل به مکانی شود که خانواده‌های بسیاری در آن مراسم احیاء برگزار کنند، در شب های قدر زودتر از زمان مقرر به کار خود پایان می‌دهد و برنامه شب قدر در قالب برنامه ای مجزا برگزار می‌شود. در حالی که می‌توان این مراسم را در درون خود مجموعه نمایشگاه با یک برنامه‌ریزی دقیق و منسجم برگزار کرد، خصوصا که در آیات و روایات بسیاری تاکید شده که این شب را خانواده ها به همراه فرزندان خود احیا بدارند و به بهانه‌های مختلف بیدار بمانند و نمایشگاه قرآن از این جهت می‌تواند کارکرد مناسبی داشته باشد، لذا می‌توان به جای کم کردن و تغییر ساعت در شب های قدر اتفاقا ساعت کار نمایشگاه را در این شب ها اضافه کرد تا خانواده‌های بسیاری برای برگزاری شب های قدر به نمایشگاه بیایند و در مراسم احیاء حاضر شوند.
نکته دیگر اینکه، چون نمایشگاه قرآن به دلیل آماده سازی برای عید فطر و مراسم شب قدر باید زودتر به کار خود پایان دهد، بسیاری از غرفه‌های نهادهای غیردولتی حتی زودتر از پایان برگزاری نمایشگاه (طی روزهای ۲۲ و ۲۳ خرداد) به کار خود پایان دادند و غرفه های خود را جمع کردند و به این ترتیب بسیاری از شرکت کنندگان در این دوره از نمایشگاه تنها ۱۳-۱۴ روز در نمایشگاه حضور داشتند، که به نظر می‌رسد این موضوع عاقلانه و عادلانه نباشد. بنابراین لازم است که مسئولان و برگزارکنندگان نمایشگاه برای دوره های بعد فکری به حال این موضوعات بکنند تا همه افراد، هم شرکت کنندگان و هم بازدیدکنندگان شانس حضور در نمایشگاه را داشته باشند.
بخش بین الملل نمایشگاه چه شد؟
مورد دیگر اینکه عنوان بین‌المللی داشتن نمایشگاه قرآن کمی سوال برانگیز است، چرا که در دوره‌های قبلی هم حضور شرکت‌کنندگان بین المللی با موضوعات و مسائلی همراه بود به طوری که در یکی از دوره‌های قبلی رئیس نمایشگاه خود به این موضوع اذعان کرد که برگزاری بخش بین الملل نمایشگاه خیلی ضعیف بوده است. اما امسال ماجرا به شکل دیگری بود. نمایشگاه بین‌المللی قرآن امسال در حالی به کار خود پایان داد که اساسا بین‌المللی نبود و خبری از شرکت کنندگان خارجی در آن یافت نمی‌شد و این موضوع در سکوت خبری و رسانه ای ماند.
این در حالی است که حجت الاسلام حشمتی، رئیس بیست و پنجمین نمایشگاه بین المللی قرآن در نشست خبری این نمایشگاه گفت: «بخش بین الملل این دوره از نمایشگاه دچار تغییراتی شده است. در حوزه آثار هنری کشور ایران با سایر کشورها قابل مقایسه و قابل رقابت نیست. لذا ما در بخش بین‌الملل میزبان بخشی از رسانه‌های حوزه بین‌الملل و شخصیت‌های معروف خواهیم بود که حدود ۲۰ کشور در این دوره از نمایشگاه حاضر هستند ولی بنده لیست کشورها را ندارم.»
شنیده ها حاکی از این است که به دلایلی بسیاری از مهمانان از حضور در نمایشگاه صرف نظر کرده اند ولی هیچکدام از مسئولان و برگزار کنندگان نمایشگاه توضیحی در این باره ندادند و ترجیح دادند این دوره از نمایشگاه بدون حاشیه ای دراین باره به کار خود پایان دهد.
یکی دیگر از نکاتی که حشمتی که در نشست خبری این دوره از نمایشگاه قرآن به آن اشاره کرد حضور پررنگ تر هنر در نمایشگاه بود که الحق و الانصاف همین طور هم بود و فعالیت‌های هنری در این دوره از نمایشگاه به نسبت سایر دوره ها پررونق تر بود.
اجرای هرشب تئاتر محیطی در فضای باز یکی از نمونه‌های فعالیت‌های هنری نمایشگاه بود که با استقبال بسیار خوب مخاطبان مواجه شد و خانواده‌های بسیاری که اندکی برای استراحت روی پله‌های شبستان می نشستند می‌توانستند همزمان نمایش محیطی که اجرا می شد را تماشا کنند.
اختصاص دادن سالنی بزرگ در همان بدو ورود به شبستان برای فعالیت‌های هنری خود گواه بر تاکید بیشتر برروی حضور هنر در نمایشگاه بود. در این سالن بزرگ نمایشگاه آثار هنری متعددی به نمایش گذاشته شده بود که بازدید کنندگان در ابتدای بازدید خود می توانستند از این آثار دیدن کنند و به ادامه بازدید خود در شبستان بپردازند.
یکی دیگر از بخش های پررونق نمایشگاه قسمت مشاوره‌های دینی بود که در اغلب ساعات نمایشگاه صندلی های آن پُر بود و خانواده‌های بسیاری مشغول مشاوره و گفتگو با مشاوران این قسمت بودند. به نظر می‌رسد مخاطبان از این بخش رضایت زیادی داشتند و نمایشگاه در این بخش موفق بوده است.
نمایشگاه یا فروشگاه؛ مسئله این است
مسئله چشمگیری که در این دوره از نمایشگاه همانند سال های گذشته وجود داشت اینکه این نمایشگاه بیشتر از اینکه یک نمایشگاه قرآن باشد، فروشگاه قرآن است. این موضوع را با یک بازدید سرسری هم می‌توان متوجه شد.
ساختار نمایشگاه به این صورت بود که ابتدا نمایشگاه آثار هنری، سالن مشاوره، بخش کودک و نوجوان و غرفه های نهاد ها و موسسات دولتی و غیردولتی بود و پس از آن بخش فروش محصولات فرهنگی و عفاف و حجاب قرار داشت. در گذر از این بخش‌ها تفاوت جمعیت در بخش ها کاملا محسوس بود، طوری که انگار که همه بازدیدکنندگان بیشتر به قصد خرید محصولات عفاف و حجاب آمده بودند تا نمایشگاه قرآن. اینکه این بخش هم بیش از اینکه محصولات و لباس‌های اسلامی داشته باشد پارچه فروشی بود و مانتوهای اسلامی هم قیمت های عجیب و غریب داشت، خود موضوع گزارش دیگری می تواند باشد.
متاسفانه نکته آزاردهنده یک نمایشگاه قرآن با ربع قرن سابقه می تواند این باشد که در نمایشگاهی به وسعت مصلای تهران شلوغ‌ترین غرفه ها، غرفه تعویض قرآن های کهنه و غرفه تعویض چادر مشکی باشد. این به معنای آن است که بازدیدکنندگان به آن نمایشگاه به چشم فروشگاه نگاه کرده اند، فروشگاهی که در هر ایام دیگری از سال در هرجایی می تواند برگزار شود.
برگزاری نمایشگاه قرآن در ایام ماه رمضان فرصت بسیار خوبی است که جمعیت زیادی را با مفاهیم قرآنی آشنا کرد. یکی از اتفاقات خوب نمایشگاه این است که به قشر خاصی تعلق ندارد و خانواده های بسیاری از اقشار مختلف در شب های ماه رمضان به این نمایشگاه می‌روند و به نوعی تفریح هم برای خانواده ها محسوب می‌شود که این از پتانسیل‌های خوب نمایشگاه است به شرطی که از این فرصت و موقعیت استفاده درست شود. اینکه نشست‌ها و کارگاه‌های مختلف و یا جلسات رونمایی برای اهالی رسانه یا دست‌اندرکاران نمایشگاه برگزار شود، نمی تواند اتفاق خوبی برای بازدیدکنندگان به شمار بیاید. نمایشگاه باید از این فرصت حضور مردم به شکل بهتری استفاده و در جهت تحقق شعارهایی که هرساله برای نمایشگاه انتخاب می‌کند استفاده حداکثری کند.
به عنوان مثال شعار این دوره از نمایشگاه، قرآن، اخلاق و زندگی بود ولی برنامه عمومی با این عنوان و یا سخنرانی عمومی برای بازدیدکنندگان در این حوزه اتفاق نیفتاد با اینکه موضوع شعار بسیار خوب و به جا بود. در عوض هرروز نشست های مختلف خبری، سخنرانی و رونمایی در این دوره رخ داد که جز به جا ماندن تعدادی گزارش و خبر فایده دیگری نداشت. حشمتی در سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه گفت: نمایشگاه قرآن بستری را آماده می‌کند تا از بسیاری محصولات فرهنگی و قرآنی رونمایی شود ولی آیا کارکرد نمایشگاه قرآن این است و با این هدف راه اندازی شده است؟!
امید است که مسئولان و دست اندرکاران این نمایشگاه در دوره های بعدی تغییرات مفید ومحسوس در سیاستگذاری ها خود اعمال کنند تا شاهد نمایشگاهی به معنای واقعی باشیم نه نمایشگاهی که بیشتر جنبه فروشگاهی دارد و سنخیتی با اهداف برپایی آن ندارد. البته این به معنای ضعف عملکرد در همه حوزه های نمایشگاه قرآن نیست و باید گفت که در همین دوره و دوره های قبلی اتفاقات خوبی هم در برگزاری آن رخ داده ولی به نظر می رسد هنوز فاصله بسیاری با یک نمایشگاه قرآن واقعی در خور و شان کشور اسلامی مانند جمهوری اسلامی ایران دارد.