دوران کودکی در رشد و سلامت کودکان وشکل‌گیری شخصیت آنان از اهمیت فراوانی برخوردار است و توجه به نیازها و حقوق اساسی آنان در این سال‌های حساس، نقش مهمی در پرورش کودکانی توانمند و شایسته برای خود وجامعه‌ای که سازندگان آینده آن هستند، ایفا می‌کند. وجود آسیب‌ها و مشکلات اجتماعی در هرجامعه‌ای، کودکان را بیشتر از گروه‌های دیگر در معرض خطر قرار می‌دهد و به رشد و سلامت آنان آسیب می‌رساند.در کشور ما نیز، کودکان به دلایل مختلف (اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و…) با آسیب‌ها و مشکلات متعددی روبه‌رو هستند. کودکان کار و خیابان ازجمله کودکان در معرض آسیب هستند که عمدتاً به دلایل اقتصادی، بیشترین وقت خود را در محیط‌های ناامن و پرمخاطره خیابان می‌گذرانند. این کودکان، به‌ویژه دختران، بیشتر در معرض خطرات گوناگون قرار می‌گیرند.
براساس پژوهش‌های انجام شده در مورد وضعیت این کودکان در کشور ما، آن‌ها از حقوق اولیه خود مثل آموزش، بهداشت، تغذیه مناسب و…م حرومند و در همه زمینه‌های رشد (جسمی، ذهنی، روانی و اجتماعی) با مشکلات فراوانی مواجه هستند و از نارسایی‌های زیادی رنج می‌برند. کودکان کار و خیابان باوجود مشکلات متعددی که آنان را در معرض خطر قرار می‌دهد، از حمایت‌های آموزشی، بهداشتی، روانی و اجتماعی لازم برخودار نیستند و حتی بسیاری از این بچه‌ها که دور از خانواده یا بدون خانواده یا بدسرپرست‌اند، از حمایت‌های خانوادگی نیز محرومند؛ در نتیجه بیشتر دچار مشکلاتو آسیب‌ها می‌شوند.
به طور تقریبی از هر ۱۰ کودک در جهان، یک نفر کودک کار است. در حالی که تعداد کودکان کار از سال ۲۰۰۰، ۹۴ درصد کاهش یافته است، میزان سرعت این نزول، در سال‌های اخیر به میزان دو سوم کاهش یافته است. بر اساس اهداف توسعه پایدار سازمان ملل، تا سال ۲۰۲۵ کار کودک در هر شکل و فرمی خاتمه می یابد.
امروز از سوی سازمان ملل به عنوان روز جهانی مقابله با کودکان کار تعیین شده است. گرچه برای نماندن حتی یک کودک کار در کشورمان نیاز به حمایت دولت و سازمان‌های مختلف است اما ما به نوبه خود چگونه می‌توانیم از کودکان کار حمایت و به آن‌ها کمک کنیم؟
با کودکان کار مثل متکدی برخورد نکنید
هرگز با کودکان کار به صورتی برخورد نکنید که احساس کنند به آن‌ها ترحم می‌کنید. فکر کنید که در حال خرید از یک فروشنده واقعی هستید. جنسی که می‌خواهید بخرید را خوب بررسی کنید و حتی گاهی با آن‌ها برای رسیدن به قیمت کمتر چانه بزنید. از دادن مبلغ اضافی به کودکان پرهیز کنید. از بچه‌ها سوالات شخصی نپرسید، به خصوص پرسیدن سوال «بچه من می‌شی؟» باعث آزار روحی و روانی آن‌ها می‌شود. این بچه‌ها همگی دارای خانواده هستن که از بدروزگار در شرایط مالی و اقتصادی پایینی به سر می‌برند. شما با این کار فقط ذهنیت بچه‌ها را نسبت به خانواده‌شان خراب می‌کنید.
برای کودکان کار غذاهای گرم و خانگی ببرید
اگر می‌خواهید به کودکان کار کمک کنید، برایشان خوراکی‌ها و غذاهای مفید و مقوی بخرید. این کودکان در فصل‌های مختلف ساعت‌ها در معرض سرما و گرما و در کلان شهرها در هوای آلوده قرار دارند. اکثر این کودکان از سوء تغذیه رنج می‌برند، پس می‌توانید برایشان غذاهای خوشمزه و سنتی بخرید. از خرید فست فود و خوراکی‌های مضر این چنینی جدا خودداری کنید. اگر فرصت دارید برای بچه‌ها در خانه غذا درست کنید و بینشان پخش کنید، حتی می‌توانید از غذاهای دست نخورده مهمانی‌تان برایشان ببرید. مطمئنا خوردن یک وعده غذای گرم و خانگی آن‌ها را بسیار خوشحال خواهد کرد.
کودکان کار را سوژه شبکه‌های اجتماعی نکنید!
یکی از رفتارهای زشتی که اخیرا در شبکه‌های اجتماعی زیاد دیده می‌شود، عکس گرفتن از کودکان کار و به اشتراک گذاشتن آن در اینستاگرام و توییتر برای جلب ترحم و گرفتن لایک بیشتر است. یادتان باشد که مثل هر کس دیگری باید از کودکار کار هم برای عکس گرفتن اجازه بگیرید. بهتر است به جای عکس‌های ناراحت کننده، با آن‌ها سلفی یا عکس‌های یادگاری بگیرید. در هنگام عکس گرفتن می‌توانید از فیلترهای مختلف اینستاگرام استفاده کنید یا با ادا و شکلک‌های بامزه برای چند دقیقه هم که شده شادشان کنید.
اگر نمی‌خواهید از آن‌ها خرید کنید، پس غر نزنید
به هر حال در بسیاری مواقع شما نیازی به خرید وسایلی که این کودکان ارائه می‌دهند، ندارید. پس محکم و قاطع به آن‌ها جواب منفی بدهید. مردد بودن شما باعث می‌شود که به فروش جنس‌شان امیدوار شوند. اگر تصمیم گرفتید که با وجود نیاز نداشتن آن وسیله آن را خریداری کنید، مدام غر نزنید و منت نگذارید. به این شکل خرید کردن از کودکان کار باعث توهین و ضربه‌های روحی به آنان می‌شود.
کودکان کار مجرم نیستند
برخی به اشتباه تصور می‌کنند که کودکان کار مجرم هستند. بله! ممکن است که درصدی از آنان به راه‌های خلاف کشیده شده باشند ولی اکثر آنان نان آوران کوچک خانواده‌شان هستند. بنابراین برای صحبت با آنان از کلمات زشت و توهین آمیز استفاده نکنید. اگر نمی‌خواهید از آن‌ها خرید کنید، خشونت کلامی و رفتاری نداشته باشید. شما با این کارها فقط اعتمادشان به جامعه و مردم را سلب می‌کنید. آن‌ها مسبب شرایط بدی که در آن قرار گرفته‌اند، نیستند. گاهی خرید یک فال یا وسیله کوچک می‌تواند لبخند بزرگی بر لب این کودکان بنشاند. پس بد به دلتان راه ندهید و آن‌ها را به همین سادگی شاد کنید.
خشونت یا سوء استفاده جنسی از کودکان کار را گزارش کنید
اگر با مواردی برخورد کردید که کودک دچار بدسرپرستی، خشونت یا سوء استفاده جنسی قرار گرفته بود حتما به پلیس ۱۱۰ یا ۱۲۳ اطلاع دهید. طبق قوانین بهزیستی امکان نگهداری از کودکان بدسرپرست را دارد ولی به نتیجه رسیدن این کار طولانی و زمان بر است. البته اگر شک داشتید که این کودکان مهاجر غیرقانونی هستند، توصیه ما به شما این است که از این کار صرف‌نظر کنید؛ چرا که دردسرهای زیادی برایتان درست خواهد شد. اگر برایتان انجام این کارها مقدور نیست می‌توانید بچه‌ها را برای تحصیل و حمایت مالی به سازمان‌های مربوطه راهنمایی کنید.
فرصت کودکی کردن به آن‌ها بدهید
کودکان کار خیلی زود در شرایط کار و خشونت‌های جامعه قرار می‌گیرند، اما یادتان نرود که آن‌ها هم مثل بچه‌های دیگر نیاز به کودکی کردن دارند. می‌توانید برای آن‌ها دفتر نقاشی، پازل یا خمیر بازی بخرید یا می‌توانید برایشان درنا یا قایق کاغذی درست کنید. اگر حوصله و توانش را دارید، چند نفر از آن‌ها را به شهر بازی ببرید. بگذارید لذت خوب بازی کردن را دوباره تجربه کنند و یک خاطره خوب در ذهنشان ثبت شود.