به گزارش مفدا – گناباد، از آنجایی که فعل و انفعالات شیمیایی مغز بر رفتار انسان تأثیر می‌گذارد، به صورت کلی هدف داروهای روانپزشکی تغییر دادن شیمی مغز است و تمام این داروها برای کنترل ناهنجاری‌ها، اختلالات و کژکاری‌های مغزی تجویز می‌شوند. به دلیل تأثیرات این داروها بر مغز و رفتار انسان، برخی افراد داروهای روانپزشکی را مورد سوءمصرف قرار می‌دهند. متیل فنیدات یا ریتالین یکی از این داروها است.
ریتالین با اثر بر قشر مغز و تالاموس باعث افزایش ماده‌ای به نام دوپامین می‌شود .ریتالین را به نام قرص‌های شب امتحان یا قرص‌هایی که باعث افزایش تمرکز می‌شود نیز شناخته می‌شود. معمولا دانشجوها و دانش آموزانی که با امتحانات سخت نظیر کنکور یا امتحانات پایان ترم دست به گریبان هستند، به مصرف خودسرانه این دارو دست می‌زنند. افرادی که این دارو را استفاده می‌کنند ادعا دارند که توانایی بیدار ماندن و تمرکز بیشتری پیدا می‌کنند؛ درحالیکه این دارو فقط در مواردی که فرد دچار اختلالاتی نظیر بیش فعالی و حمله‌های خواب است باید مصرف شود و در موارد غیر از آن به تدریج عوارض این دارو از فواید آن بیشتر شده و منجر به اعتیاد می‌شود.
عوامل گرایش به مصرف این داروها
از عواملی که افراد گرایش به مصرف این داروها دارند الگوبرداری و نقش پذیری از گروه دوستان است، تقویت حافظه، افزایش تمرکز و دقت دانشجویان در هنگام درس خواندن به ویژه شب های امتحان از علت‌های دیگر است.
با توجه به پایه و ساختار قرص ریتالین می‌توان گفت که این دارو اعتیاد آور است اما اعتیاد آن شبیه به تریاک یا سایر مواد مخدر نیست و به جای جسم بیشتر ذهن و روان فرد را درگیر خود می‌کند. مهم‌ترین ویژگی که نشان می‌دهد فرد به ریتالین معتاد شده پیدایش تحمل دارویی است. تحمل به این معناست که فرد بعد از مدتی مصرف برای رسیدن به حالت اولیه نیاز دارد دوز دارو را افزایش دهد و یا فاصله بین مدت مصرف را کم کند. ساده بگوییم، اگر کسی با اولین تجربه مصرف بتواند برای مثال هفت ساعت بدون وقفه مطالعه کند، برای رسیدن به همین هفت ساعت در نوبت بعدی یا باید تعداد بیشتری قرص مصرف کند و یا نیاز دارد در طی هفت ساعت دو یا چند بار مصرف داشته باشد.
ریتالین باعث می‌شود فرد پس از قطع مصرف، حالت‌های هیجانی و جسمانی ناخوشایندی را تجربه کرده و علاوه بر ترک اعتیاد به مصرف ریتالین نیاز به درمان استرس و اضطراب و افسردگی خود نیز دارد.اعتیاد به ریتالین باعث می‌شود که در صورت عدم مصرف علائم ناخوشایندی را تجربه کند. این دارو باعث می‌شود فرد پس از قطع مصرف، حالت‌های هیجانی و جسمانی ناخوشایندی را تجربه کرده و علاوه بر ترک اعتیاد به مصرف ریتالین نیاز به درمان استرس و اضطراب و افسردگی خود نیز دارد.
وابستگی به ریتالین و عدم موفقیت در امتحان
در درجه اول باید بگوییم که این دارو خود می‌تواند اضطراب را افزایش دهد. اگر قبول کنیم که اضطراب می‌تواند باعث کاهش عملکرد ما در امتحان شود، در نتیجه خوب است بدانیم که وابستگی به ریتالین در نهایت می‌تواند نتیجه عکس دهد و باعث عدم موفقیت فرد در امتحان یا مسائل مختلف می‌شود.
توجه کنیم که ما با مصرف در مرتبه اول و دوم شاید نیاز به خوابمان را کاهش دهیم؛ اما بدون شک مکانیزم‌های مغزی راهی برای کنترل و جبران بی خوابی پیدا خواهند کرد. علاوه بر این کاهش خواب و افزایش تمرکز برای شما بهای سنگینی خواهد داشت؛ چراکه مصرف ریتالین عوارض بسیار زیادی دارد فارغ از میزان خواب و کیفیت توجه عملکرد شما را در امتحان با اختلال مواجه خواهند کرد
بیشتر بخوانید
ریتالین و تأثیر آن بر تقویت تمرکز و حافظه؛ واقعیت یا تبلیغات؟
شایع‌ترین عوارض مصرف خود سرانه مواد روان‌گردان
در ادامه به شایع‌ترین عوارض مصرف خود سرانه مواد روان‌گردان می‌پردازیم:
- عصبی‌شدن و بی‌خوابی
- حالت تهوع و استفراغ
- احساس سرگیجه و سردرد
- تغییرات ضربان قلب و فشار خون، که معمولا به صورت افزایش است ولی در مواردی به شکل کاهش دیده می‌شود.
- خارش و جوش‌های پوست
- دردهای شکمی، کاهش وزن و مشکلات معده
- مصرف دائمی و اعتیاد (وابستگی)
- بروز حالت‌های روان پریشی (جنون) و علایم وابستگی به ریتالین
- بروز افسردگی پس از قطع مصرف
عوارض مصرف مقادیر زیاد ریتالین
- از دست دادن اشتها و سوء تغذیه
- لرزش و پرش عضلات
- تب، تشنج و سردرد
- نامنظم شدن ضربان قلب و تنفس که در مواردی می‌تواند به شکل خطرناکی ادامه پیدا کند
- تکرار حرکات و اعمال بی‌هدف
- بروز حالت‌های پارانویید (سوء ظن)، توهم و هذیان
- احساس حرکت و جنبش حشرات در زیر پوست
- مرگ (سوءمصرف ریتالین منجر به مرگ نیز شده است)
چگونه دوپامین را به صورت طبیعی افزایش دهیم؟
دانشجویان عزیز برای این که به صورت طبیعی انرژی و توانایی خود را افزایش دهید، توصیه می‌کنیم با روش‌های زیر، سطح دوپامین طبیعی خود را بالا ببرید:
- ورزش و پیاده روی
- استخر و شنا
- کوهنوردی
- استفاده از مکمل‌های غذایی مانند مولتی ویتامین + مینرال و …
- مصرف میوه و سبزیجات تازه
- مصرف پروتئین بیشتر
- مصرف پروبیوتیک‌ها
- آفتاب گرفتن
- خوردن باقلا
- خواب منظم و به اندازه در شب
به طور کلی به جای استفاده از همه مواردی که در بالا اشاره شد، برای تقویت توجه و تمرکز بهتر است از روش‌ها و تکنیک‌های مطالعه برای یادگیری استفاده کنید تا به نتیجه دلخواه خود در امتحانات پایان ترم برسید.
خواستن توانستن است
نویسنده: یلدا دولتشاهی ، همتایار اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی گناباد