براساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت، دخانیات سالانه ۶ میلیون قربانی می گیرد که بیش از ۶۰۰ هزار نفر از این قربانیان، افراد غیر سیگاری هستند که به دلیل قرار گرفتن در معرض دود سیگار سایرین جان خود را از دست می دهند. اگر راهکارهای جدی و موثرتری برای کاهش استعمال دخانیات صورت نگیرد، تا سال ۲۰۳۰ میلادی، سالانه تعداد مرگ و میر ناشی از استفاده از دخانیات به بیش از ۸ میلیون نفر می رسد که حدود ۸۰ درصد از این تعداد مرگ و میرهای قابل پیشگیری در کشور های با درآمد کم و متوسط رخ می دهد.در کشور عزیزمان ایران نیز همگام با دیگر کشورهای جهان روز جهانی بدون دخانیات برگزار می گردد. در این روز موضوعاتی مانند حمایت های سیاسی و اجتماعی و قانون جامع کنترل دخانیات، محیط های آموزشی عاری از دخانیات، خانه و خانواده عاری از دخانیات، اماکن عمومی عاری از دخانیات، سازمانهای مردم نهاد، روز جهانی محیط های عاری از دخانیات و محیط های ورزشی عاری از دخانیات با اجرای قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات بررسی خواهد شد.

مصرف دخانیات و تاریخچه سیگار

مصرف دخانیات سالانه میلیون‌ها نفر از مردم جهان را به کام مرگ می‌کشد و مایه رنج بسیار و تحمیل هزینه‌های بی‌شمار اقتصادی و اجتماعی می‌شود. با توجه به اینکه هر نُه ثانیه، یک نفر به دلیل مصرف دخانیات می‌میرد، آثار مصرف دخانیات به یک همه‌گیری جهانی تشبیه شده است. دخانیات مهم‌ترین عامل قابل پیش‌گیری مرگ زودرس در بسیاری از کشورهاست، ولی در بیشتر موارد، حتی خطرهای بهداشتی آن کمتر تخمین زده می‌شود. در آلمان نخستین کارخانه سیگارسازی در سال ۱۸۶۲ به کار افتاد. در کشورهای انگلستان و امریکا صنعت سیگارسازی در سال ۱۸۶۶ به وجود آمد. البته مصرف سیگار از اوایل قرن بیستم به شدت رو به گسترش نهاد. امروزه در جهان سالیانه صدها میلیارد سیگار تهیه و مصرف می‌شود.

در کشور ایران نزدیک به ۱۰ میلیون سیگاری، روزانه بیش از سه میلیارد تومان! خرج سیگار می‌کنند . (یعنی در هر سال بیش از یک هزار میلیارد تومان!)

- به طور متوسط دولت ها بیش از دوبرابر مبلغ مصرف سیگار صرف «هزینه بیماریها و درمان عوارض ناشی از سیگار» می‌نمایند; یعنی رقمی نزدیک به ۶ میلیارد تومان در ایران در هر روز (و در سال بیش از دو هزار میلیارد تومان) .

- سالیانه ۵۴ میلیارد نخ سیگار در ایران مصرف می‌شود که نزدیک به ۱۲ میلیارد نخ آن تولید داخل و بقیه عمدتا از طریق قاچاق وارد و توزیع می‌شود . (یعنی بیش از ۷۵ درصد پول سیگار به خارج می‌رود).

-دود سیگار حاوی ۴۰۰۰ ماده شیمیایی است که سرطان زا بودن ۵۰ نوع از آن ها به اثبات رسیده است.

-در سراسر جهان روزانه بیش از ۳۲۰۰ نوجوان در سن زیر ۱۸ سال شروع به سیگار کشیدن می کنند که برای حدود ۲۱۰۰ نفر از آن ها تبدیل به عادت روزانه می شود.

-بطور متوسط طول عمر افراد سیگاری در مقایسه با افراد غیر سیگاری ۱۳ تا ۱۵ سال کمتر است.

-وابستگی به مصرف سیگار، جزء طبقه بندی بین المللی بیماری ها قرار دارد.

-در سراسر جهان از هر ۱۰ نفر بزرگسال، کشیدن سیگار باعث مرگ یک نفر می شود و این نسبت تا سال ۲۰۳۰ میلادی به یک نفر از هر ۶ نفر بزرگسال تغییر می کند.

نقش استعمال دخانیات در بروز بیماری های قلبی – عروقی

مصرف سیگار، خطر بروز بیماری های قلبی – عروقی و سکته مغزی را ۲ تا ۴ برابر افزایش می دهد.

قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران، احتمال گرفتگی قلبی – عروقی را ۲۵ تا ۳۰ درصد و احتمال بروز سکته مغزی را ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش می دهد.

استعمال سیگار و دخانیات سبب آسیب به پوشش دیواره رگ های خون رسانی کننده قلب و مغز و سایر اعضای بدن می شود. در نتیجه ضربان قلب و فشار خون بالا می رود. همچنین استعمال سیگار باعث می شود که خون آسان تر لخته شود. لخته در صورت انسداد رگ ها می تواند منجر به بروز حمله قلبی، سکته مغزی و .. شود.

استنشاق تحمیلی دود سیگار در افرادی که سابقه بیماری های قلبی دارند می تواند زمینه ساز حمله گردد و نباید حتی به مقدار کم در معرض دود سیگار قرار بگیرند.

 نقش استعمال دخانیات در بروز انواع سرطان

سیگار عامل حداقل ۱۴ سرطان مختلف در بدن انسان می شود که از جمله آن ها می توان به انواع سرطان ریه، گلو، دهان، حلق، بینی، مری، معده، لوزالمعده، کلیه، مثانه و... اشاره کرد.

بیماران مبتلا به پروستات که سیگار می کشند، با افزایش خطر مرگ ناشی از سرطان پروستات نسبت به غیرسیگاری ها روبرو هستند.

نقش استعمال دخانیات در بروز دیابت

مصرف سیگار باعث افزایش شیوع دیابت نوع ۲ می شود و کنترل آن را سخت تر می کند. احتمال بروز دیابت در افراد سیگاری ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر نسبت به افراد غیرسیگاری است.

 نقش استعمال دخانیات در بروز آرتریت روماتوئید

سیگار کشیدن می تواند افراد را مستعد ابتلا به آرتریت روماتوئید کند یا موجب پیشرفت سریعتر و بیشتر این بیماری گردد. روزانه از هر ۵ نفری که به بیماری آرتریت روماتوئید مبتلا می شوند. سیگار کشیدن مسئول بروز این بیماری در یک نفر از آن هاست.

 نقش استعمال دخانیات بر سن یائسگی

زنان سیگاری دو سال زودتر از سایر زنان دچار قطع قاعدگی می‌شوند.

نقش استعمال دخانیات بر قدرت باروری

استعمال دخانیات باعث ناتوانی جنسی و عقیمی در مردان و همچنین نازایی در زنان می شود. سیگار احتمال خطر سقط جنین را نیز افزایش می دهد.

باید بدانید چرا می‌خواهید سیگار را ترک کنید

برای داشتن انگیزه‌ای جهت ترک سیگار، باید دلیل شخصی و محکمی وجود داشته باشد. دلیلی را که برمی گزینید باید آنقدر قوی باشد که شما را به ترک مصرانه سیگار تشویق کند.

درمان با جایگزین های نیکوتین را امتحان کنید

تحقیقات اخیر حاکی از آن است که استفاده از آدامس، چسب(patch)  و قرص‌های نیکوتین دار زمانی که با رفتاردرمانی همراه باشد، احتمال ترک موفقیت‌آمیز سیگار را تا دو برابر افزایش می دهد.

برای ترک سیگار از دیگران کمک بخواهید

به دوستان، اقوام و همکاران خود بگویید که می‌خواهید سیگار را ترک کنید. دلگرمی و تشویق اطرافیان برای ترک می تواند موثر واقع شود. ممکن است نیاز داشته باشید که به یک گروه ترک‌کنندگان سیگار بپیوندید و یا با مشاور صحبت کنید.

استرس خود را کنترل کنید

سعی کنید با انجام کارهایی مانند ماساژ منظم، گوش دادن به موسیقی آرامش‌بخش و یا فراگیری یوگا، استرس را از کارهای روزمره خود کم کنید. بهتر است در چند هفته‌ اول ترک سیگار، از موقعیت‌های استرس‌ زا دوری کنید.

عادت‌های خود را تغییر دهید و از عوامل وسوسه انگیز دوری کنید

ممکن است فعالیت‌هایی خاص، میل یا نیاز شدید شما به کشیدن سیگار را افزایش دهند. اگر نوشیدن قهوه شما را به کشیدن سیگار وا می‌دارد، مصرف آن را محدود کنید و تا چند هفته بجای آن چای بنوشید.

به فعالیت بدنی بپردازید

فعالیت ورزشی به کاهش اعتیاد به نیکوتین و کاهش علایم ترک آن کمک می‌کند. در مواقعی که ذهن تان به سیگار کشیدن معطوف می شود، با انجام ورزش مانند پیاده روی، دویدن و ... احساس بهتری داشته باشید. با انجام ورزش در طول ترک سیگار، به دلیل مصرف کالری مازاد، از افزایش وزنتان هم جلوگیری می‌شود.

سبزیجات و میوه بخورید

در طول مدتی که تلاش می‌کنید سیگار را ترک کنید، سعی نمایید مقدار بیشتری میوه، سبزیجات و لبنیات کم کالری مصرف کنید. تحقیقات نشان داده است که مصرف کردن این غذاها، باعت عدم تمایل به کشیدن سیگار می‌شوند.