مفدا مازندران به مناسبت هفته جهانی واکسیناسیون با دکتر ابوالقاسم عجمی "مدیر گروه ایمنی شناسی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مازندران" گفتگویی ترتیب داده است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:
لطفاخودتان را معرفی بفرمایید.
دکتر ابوالقاسم عجمی متخصص ایمونولوژی پزشکی و "مدیر گروه ایمنی شناسی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مازندران" هستم.
اهمیت و لزوم نامگذاری این روز و توجه به امر واکسیناسیون از دیدگاه شما چیست؟
هر اتفاق تاثیرگذاری که در جهان رخ داده است یادآوری آن از طریق اختصاص یک روز و هر طریق دیگر می‌تواند حائز اهمیت باشد چرا که یادآوری یک رویداد در سطح جامعه و انجام فعالیت‌هایی برای شناساندن رویداد مورد نظر می‌تواند در برطرف کردن نقاط ضعف و افزایش نقاط قوت آن در جامعه کمک کننده باشد.
نقش واکسیناسیون در پیشرفت جهان امروز چیست؟
به جرأت می‌توان از واکسیناسیون به عنوان یک انقلاب در علم پزشکی نام برد. تحول بنیادین که از طریق انجام واکسیناسیون در مقابله و مبارزه با بیماری‌های عفونی رخ داده است و باعث کاهش مرگ و میر و افزایش سطح بهداشت جوامع انسانی گردیده؛ یکی از ارکان اصلی توسعه یعنی سلامت را متحول نموده به شکلی که سنجش سطح بهداشت و سلامت جامعه به عنوان یکی از شاخص‌های توسعه وابستگی زیادی به میزان واکسیناسیون و کاهش مرگ و میر از این طریق دارد.
پیشرفت ایران در عرصه تولید واکسن را چطور ارزیابی می‌کنید؟
ایران در زمینه ساخت واکسن یکی از با سابقه‌ترین کشورهای جهان است سابقه صدساله ساخت واکسن در ایران وجود دارد به شکلی که در سال‌های نه چندان دور ایران نه تنها واکسن‌های مورد نیاز خود را تامین کرده بلکه به کشورهای همسایه و سایر کشورها نیز صادرات واکسن انجام داد. در سال‌های اخیر صنعت تولید واکسن در ایران اندکی دچار عقب افتادگی گردید ولی با ظهور بیماری کرونا دانشمندان ایرانی مجدد تلاش‌های تحسین برانگیزی را در این حوزه شروع کرده‌اند و موفقیت‌های خوبی به دست آمده و امیدواریم که در آینده نزدیک بتوانیم مثل گذشته نه تنها واکسن‌های مورد نیاز خود را تامین کنیم بلکه به کشورهای دیگر نیز در تهیه واکسن کمک نماییم.
آیا ظهور کرونا ویروس می‌تواند نشانی از اهمیت و نیاز مستمر بشر به واکسنها در سال‌های پیش رو باشد؟
یقیناً همین‌طور است. با گذشت حدود ۶۰_۷۰ سال از پاندمی‌های بیماری آنفولانزا تصور بر این بود که بیماری‌های عفونی دیگر مشکل جوامع انسانی نیست و باید بیشتر به فکر کنترل و پیشگیری از بیماری‌های غیر واگیر مثل بیماری قلبی عروقی و سرطان‌ها باشیم ولی ظهور کرونا آن هم به شکل پاندمی نشان داد که انسان کماکان مثل گذشته در معرض ابتلا به بیماری عفونی نوپدید و بازپدید بوده و می‌بایست همیشه آمادگی داشته باشد تا بتواند به سرعت با اپیدمی‌ها و پاندمی‌های این نوع بیماری‌ها مقابله کند؛ چرا که تجربه نشان داده؛ هیچ بیماری عفونی خصوصا بیماری‌های عفونی تنفسی از طریق ابتلای جمعیت و ایجاد ایمنی گله‌ای نمی‌توان با آن مبارزه اصولی کرد و تنها راه مقابله منطقی؛ اساسی و مقرون به صرفه ایجاد ایمنی جمعی از طریق واکسیناسیون عمومی است.
لطفا درباره شیوه تاثیر گذاری واکسن‌هایی که درحال حاضر برای کووید ۱۹ موجود است توضیح دهید.
واکسن‌هایی که در حال حاضر برای ایجاد ایمنی بر علیه کرونا ویروس در دسترس می‌باشد ۴ گروه هستند:
۱_ واکسن‌هایی که ویروس عامل بیماری غیر فعال شده و نمی‌تواند ایجاد بیماری کند ولی می‌تواند ایجاد ایمنی کند واکسن‌هایsinovac چین ؛ sinopharm چین و covaxinهند از این گروه هستند.
واکسن برکت که در ایران مراحل کار آزمایش بالینی خود را می‌گذراند هم در این گروه قرار دارد.
۲_ واکسن‌هایی که بخشی از پروتئین های ویروس در آزمایشگاه تهیه و به همراه ادجونت به عنوان واکسن تزریق می‌شوند. واکسن Novavax از این گروه می باشد، واکسن covoparsکه موسسه رازی آن را تولید کرده نیز در این دسته قرار دارد.
۳_ واکسن‌های وکتور: در این واکسنها بخشی از DNA ویروس در ژنوم ویروس های غیر فعال دیگر(وکتور) قرار داده می‌شود و به بدن تزریق می‌شود تا با رونوشت برداری از DNA ویروس کرونا که در داخل وکتور قرار دارد؛ پروتئین مربوطه ساخته شود و نسبت به ویروس کرونا ایجاد ایمنی شود.
واکسن‌های Astrazeneca, Sputnik-V و Johnson & Johnson از این گروه هستند.
۴_ واکسن‌های mRNA: در این نوع واکسنها mRNA پروتئینی اسپایک ویروس کرونا در داخل لیپوزوم قرار داده شده و بعنوان واکسن استفاده می‌شود که بعد از ورود mRNA به داخل سلول‌های بدن با رونوشت برداری از آن و ساخت پروتئین اسپایک ویروس کرونا بر علیه ان ایجاد ایمنی می‌شود. از این گروه می‌توان به واکسن‌های Pfizer و Moderna اشاره کرد.
آیا محدودیتهایی برای تزریق واکسن کرونا وجود دارد؟
برای تزریق هر دارو و واکسن محدودیتهایی وجود دارد مثلاً واکسن سرخجه را نمی‌توان به خانمهای باردار تزریق کرد یا واکسن MMR را نمی‌توان به افراد دارای نقص ایمنی تزریق کرد. واکسن سیاه سرفه را به افراد بالای ۶ سال تزریق نمی‌کنند. درخصوص واکسن کرونا این محدودیت‌ها ناچیز است در حال حاضر به افراد زیر ۱۸ سال واکسن کرونا تزریق نمی‌شود ؛ همچنین افرادی که تب داشته و به بیماری‌های تب‌دار مبتلا باشند واکسن کرونا تزریق نمی‌شود. همچنین کسانی که در تزریق مرحله اول بیماری علائم حساسیت نشان داده باشند تزریق مرحله دوم انجام نمی‌شود و در مورد بعضی از واکسنها هم توصیه شده به خانمهای باردار و شیرده تزریق نشود.
درخصوص کسانی‌که داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی مثل کورتیکوستروئیدها مصرف می‌کنند و یا تحت درمان‌های ایمونولوژیک هستند برای تاثیر بهتر واکسن و با مشورت و نظر پزشک معالج خود مدتی مقدار داروی مصرفی خود را تغییر داده و یا قطع کنند.
توصیه شما به مردم در اپیدمی کووید ۱۹ چیست؟
در صورت فراهم شدن امکان انجام واکسیناسیون از انجام ان امتناع نکنند و حتی بعد از واکسینایون خصوصا تا یک هفته بعد از تزریق نوبت دوم توصیه ها و نکات بهداشتی را رعایت کرده، از ماسک استفاده کنند. همچنین دست‌ها را شسته، از برگزاری دورهمی‌های خانوادگی و برگزاری مراسم و تجمع در مکان‌های سرپوشیده و طولانی خودداری کرده ، مسافرت‌های غیر ضروری را انجام ندهند، و تغذیه سالم داشته و ورزش کنند.
کلام آخر...
تجربه نشان داده که ایمنی ناشی از ابتلا به بیماری راه حل مناسبی برای غلبه بر بیماری نمی‌باشد چرا که کسانی که مدتی از ابتلای آن‌ها گذشته باشد ممکن است دوباره کاندید ابتلای مجدد به بیماری باشند. در رسیدن به سطح ۷۰ درصد ایمنی در جمعیت از این طریق امکان پذیر نمی‌باشد. تنها راه رسیدن به ایمنی جمعیت انجام واکسیناسیون می‌باشد که می توان با انجام آن در کل جمعیت در یک فاصله زمانی کوتاه بسرعت به سطح ایمنی ۷۰ درصد در جمعیت دسترسی پیدا کرده در صورت نیاز با تکرار واکسیناسیون دوره‌ای از گردش ویروس در جمعیت جلوگیری نمود.
خبرنگار: فاطمه امیری