به گزارش مفدا به نقل از ایکنا آیت‌الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه ذیل آیات ابتدایی سوره مبارکه «الرحمن» به بیان نعمت‌های خداوند و اهمیت تعلیم حتی پیش از خلقت انسان اشاره کرده است که در ادامه متن آن را می‌خوانیم؛
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِیمِ الرَّحْمَٰنُ
«الرَّحْمَٰنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ؛ خداوند رحمان، قرآن را تعلیم فرمود» (الرحمن/ ۱ و ۲)
از آنجا که این سوره ـ همان گونه که گفتیم ـ بیانگر انواع نعمت‌ها و مواهب بزرگ الهی است، با نام مقدس «رحمان» که رمزی از رحمت واسعه او است آغاز می‌شود چرا که اگر صفت «رحمانیت» او نبود، این چنین خوان نعمت را برای دوست و دشمن نمی‌گستراند.
لذا می فرماید: «خداوند رحمان» (اَلرَّحْمنُ)، «قرآن را تعلیم فرمود» (عَلَّمَ الْقُرْآنَ).
و به این ترتیب، نخستین و مهم‌ترین نعمت را، همان «تعلیم قرآن» بیان می‌کند، چه تعبیر جالب و پرمحتوایی؟ چرا که اگر درست بیندیشیم این قرآن مجید، سرچشمه همه مواهب و وسیله وصول به هر نعمت و بهره‌گیری از تمام نعمت‌های معنوی و مادی است، و جالب این که، بیان نعمت «تعلیم قرآن» را حتی قبل از مسأله «خلقت» انسان و «تعلیم بیان» ذکر کرده، در حالی که از نظر ترتیب طبیعی باید نخست اشاره به مسأله آفرینش انسان، و بعد نعمت تعلیم بیان، و سپس نعمت تعلیم قرآن شود، اما عظمت قرآن ایجاب کرده که بر خلاف این ترتیب طبیعی، نخست از آن سخن گوید.
این آیه، در ضمن پاسخی است به مشرکان عرب که، وقتی پیامبر(صلی الله علیه وآله) نام «رحمان» را بیان کرد، و آنها را دعوت به سجده برای خداوند رحمان نمود، آنها به عنوان بهانه جویی گفتند: وَ مَا الرَّحْمنُ: «رحمن چیست»؟
قرآن می گوید: خداوند رحمن کسی است که قرآن را تعلیم فرموده، انسان را آفریده، و تعلیم بیان به او کرده است.
به هر حال، نام «رحمان» بعد از نام «اللّه»، گسترده‌ترین مفهوم را در میان نام‌های پروردگار دارد، زیرا می‌دانیم خداوند دارای دو رحمت است: «رحمت عام» و «رحمت خاص»، نام «رحمان» اشاره به «رحمت عام» او است که همگان را شامل می‌شود و نام «رحیم» اشاره به «رحمت خاص» او که مخصوص اهل ایمان و طاعت است، و شاید به همین دلیل، نام «رحمان» بر غیر خدا هرگز اطلاق نمی‌شود (مگر این که با کلمه «عبد» همراه باشد) ولی وصف «رحیم» به دیگران نیز گفته می‌شود چرا که هیچ کس دارای رحمت عام جز او نیست، اما رحمت خاص، هر چند به صورت ضعیف، در میان انسان‌ها و موجودات دیگر نیز وجود دارد.
در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم: الرَّحْمنُ إِسْمٌ خاصٌّ بِصِفَة عامَّةوَ الرَّحِیْمُ إِسْمٌ عامٌ بِصِفَة خاصَّة: «رحمن اسم خاص است اما صفت عام دارد» (یعنی نامی است مخصوص خدا که رحمتش همگان را شامل می‌شود) ولی «رحیم اسمی است عام به صفت خاص» (یعنی توصیفی است که برای خدا و خلق هر دو به کار می‌رود همان گونه که قرآن مجید پیغمبر اسلام را به عنوان رئوف رحیم معرفی کرده است. اما مفهوم آن، رحمت ویژه و معینی است).
در این که: خداوند قرآن را به چه کسی تعلیم کرده؟ مفسران تفسیرهای گوناگونی ذکر کرده‌اند: گاه گفته‌اند: به جبرئیل و فرشتگان، و گاه به شخص پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) و گاه، به همه انسان‌ها و حتی جنّ.
و از آنجا که این سوره، بیانگر رحمت‌های الهی به «جنّ و انس» است و لذا ۳۱ بار بعد از ذکر بحث‌هایی از این نعمت‌ها از آنها سؤال می‌کند «کدام یک از نعمت‌های پروردگارتان را انکار می‌کنید»؟ مناسب همان تفسیر آخر است که خدا این قرآن را به وسیله پیامبر بزرگش محمّد(ص)، به جن و انس تعلیم فرمود.