به گزارش مفدا، پنجمین دوره انتخابات خانه نشریات دانشجویی وزارت بهداشت در حال برگزاری است. امسال انتخابات خانه نشریات برخلاف سال‌های گذشته در ۱۰ منطقه جغرافیایی به طور مجزا برگزار شده است و از هر منطقه ۳ نفر به عنوان نمایندگان مدیران مسؤول نشریات دانشجویی به عضویت خانه نشریات دانشجویی وزارت بهداشت، در می‌آیند. بدین ترتیب شورای عمومی خانه نشریات متشکل از ۳۰ نماینده (از هر قطب کشور۳ نفر) است که در میان خود انتخاباتی برگزار کرده و یا اعضای شورای مرکزی را انتخاب می‌کنند. در ادامه کسی که بیشترین رأی را در بین اعضا شورای مرکزی به‌دست آورد به عنوان «دبیر خانه نشریات دانشجویی وزارت بهداشت» انتخاب می‌شود. خانه نشریات دانشجویی یک نهاد صنفی است که فعالیت‌هایی چون برگزاری دوره‌های آموزشی و نشست‌های منطقه‌ای، پیگیری حقوق صنفی دانشجویان، ایجاد شبکه ارتباطی بین نشریات دانشجویی سراسر کشور و... را بر عهده دارد. در همین رابطه با حجت حجازی‌زاده؛ رئیس اداره نشریات و تشکل‌های اسلامی معاونت فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت به گفت‌وگو نشستیم.
امسال «انتخابات خانه نشریات دانشجویی» بر خلاف سال‌های گذشته که به صورت متمرکز برگزار می‌شد، به صورت منطقه‌ای برگزار شد. این تجربه تا چه‌اندازه موفقیت‌آمیز بوده است و چرا در پنجمین دوره انتخابات خانه نشریات چنین تصمیمی گرفتید؟
مهمترین دلیل ما برای برگزاری نشست‌ها و انتخابات خانه نشریات در مناطق ده‌گانه، تفویض اختیار امور به خود دانشجویان و خارج کردن این فعالیت‌ها از حالت ستادی است. زمانی که نشست‌ها به صورت سراسری برگزار می‌شود، ستاد وزارتخانه تصمیم به برگزاری نشست در یک زمان مشخص گرفته و از مدیران مسؤول و فعالان نشریات دانشجویی دعوت به عمل می‌آورد. این شیوه برگزاری منوط به تصمیمات ستادی و کلان وزارتخانه بود، اما احساس کردیم باید این موضوع را به عهده خود دانشجویان بگذاریم تا به هر دلیلی مانع اخذ تصمیمات نابجا و اراده افراد به عدم برگزاری این انتخابات شویم. از آنجا که نمی‌خواستیم این دستاورد بزرگ در حوزه نشریات در سال‌های آتی از بین برود، این نشست‌ها را به شکل منطقه‌ای برگزار کرده و کل امور را به دانشجویان تفویض کردیم.
انتخابات منطقه‌ای امسال در دانشگاه‌هایی برگزار شد که تجربه برگزاری چنین برنامه‌ای را نداشتند.
بله. تأکید ما در نشست‌های ده‌گانه این است که دانشگاه‌هایی میزبانی این نشست‌ها را قبول کنند که کمتر زحمت میزبانی به آن‌ها را داده بودیم. به طور مثال در منطقه شمال‌شرق تا به حال دانشگاه بزرگی مثل مشهد برگزاری این نشست‌ها را متقبل می‌شد اما این دوره انتخابات و نشست‌های شمال‌شرق در بجنورد برگزار شد. یا مثلا در منطقه جنوب‌شرق همیشه کرمان میزبان برنامه‌های منطقه‌ای می‌شد اما ما زاهدان را مدنظر قرار دادیم و آبادان هم جایگزین اهواز در منطقه جنوب‌غرب شد.
هدف شما از برگزاری انتخابات منطقه‌ای، تمرکز زدایی بود؟
درست است، کاملا مبتنی بر تمرکززدایی بود. اصل تمرکززدایی به تفویض اختیارات کمک بیشتری می‌کند. چرا که وقتی اختیارات را تقسیم کنید راحت‌تر می‌توانید آن را به افراد مختلف تفویض کنید. اصرار داشتیم دانشگاه‌هایی که کمتر این میزبانی را برعهده گرفته‌اند، نقش فعال‌تری داشته باشند تا چرخشی بودن این فعالیت نمود بیشتری پیدا کند و با گذشت زمان اتفاق به صورتی در بیاید که دانشگاه‌ها بین خودشان نظم نانوشته‌ای را برای قبول میزبانی نشست‌ها رعایت کنند و حرکت قطار خانه نشریات تداوم داشته باشد.
امسال تغییراتی در انتخابات خانه نشریات دانشجویی اعمال شد. چرا تعداد نمایندگان هر منطقه از دو نفر به سه‌نفر افزایش پیدا کرد؟
از امسال قرار شد که شورای سه‌نفره برای انتخاب «دبیر خانه نشریات دانشجویی وزارت بهداشت» اقدام کند. ما در هر منطقه سه نامزد خواهیم داشت. یکی از تفاوت‌های برگزاری انتخابات خانه نشریات‌دانشجویی در این دوره با سال‌های پیشین این است که انتخابات را در هر منطقه به طور مجزا برگزار می‌کنیم. قبلا نشست خانه نشریات‌دانشجویی در یک برنامه سراسری اجرا می‌شد که آخرین بار در مرداد ۹۷ در تبریز برگزار شد. با توجه به کمبود زمانی که برای برگزاری انتخابات سراسری وجود داشت، شناخت و ارتباط مؤثر بین دانشجویان شکل نمی‌گرفت. برای همین تصمیم گرفتیم تا این نشست‌ها را در ده منطقه به طور مجزا انجام دهیم و انتخابات را هم در دل این نشست‌ها برگزار کنیم.
افزایش تعداد نمایندگان هم به دلیل پوشش بیشتر مسائل نشریات‌دانشجویی در مناطق مورد نظر بود. معمولا در بسیاری از انتخاب‌ها دو نماینده عموما از یک دانشگاه انتخاب می‌شدند. مثلا در منطقه شمال‌غرب دو نماینده از تبریز داشتیم، در منطقه جنوب شرق دو نماینده از کرمان، در جنوب غرب نیز دو نماینده از اهواز داشتیم. بدین ترتیب پراکندگی نمایندگان در مناطق مختلف که مدنظر ما بود، با دو نماینده محقق نشده و مشکلات و مسائل بسیاری از دانشگاه‌ها منعکس نمی‌شد. دلیل آن هم این بود که دانشگاه‌هایی که تعداد نشریه بیشتری داشتند به نمایندگان دانشگاه‌های خودشان رای می‌دادند و عموما نمایندگان آن دانشگاه انتخاب می‌شدند.
آیا این پراکندگی در دانشگاه‌های مختلف در یک منطقه با انتخاب سه نماینده به شکل مطلوب خود رسید؟ یعنی حضور سه نماینده باعث گسترش نمایندگان در شهرهای مختلف شد؟
معمولا مدیران مسؤول برای انتخاب سه نفر مجبور هستند با دانشگاه‌های دیگر وارد تعامل شوند. در انتخابات پنج منطقه‌ای که تاکنون برگزار شده است هر سه نمایندگان از سه دانشگاه مختلف انتخاب شده‌اند و این پراکندگی صورت گرفته است. مثلاً در منطقه مرکزی سه نماینده از دانشگاه‌های کاشان، اصفهان و یزد انتخاب شدند درحالی که در سال گذشته در منطقه مرکزی دو نماینده از دانشگاه علوم پزشکی اصفهان داشتیم. علاوه بر این، نشست‌ها و انتخابات امسال به صورت دو روزه برگزار می‌شود و افراد فرصت شناخت بیشتری از یکدیگر دارند. آن‌ها فرصت دارند تا با همدیگر گفت‌وگو و تعامل کرده و برنامه‌های خودشان را بیان کنند. به همین دلیل انتخاب‌های افراد، باکیفیت‌تر و توأم با شناخت بیشتر است.
پس تجربه شما در برگزاری انتخابات مناطق نشان از رشد کیفیت انتخابات دارد. اینطور نیست؟
بازخوردهایی که از مناطق مختلف داشتم نشان می‌دهد که خروجی نشست‌ها و انتخابات مناطق نسبت به نشست سراسری بهتر بوده است. این افزایش هم به لحاظ کیفی و هم به لحاظ کمی صورت گرفته است. از یک سو حضور افراد حاضر در نشست‌های آموزشی بیشتر شده و از طرف دیگر بهره‌گیری کیفی از آموزش‌ها بهتر بوده است. از بابت منابع مالی هم هزینه کمتری به دانشگاه‌ها تحمیل شده است. چون هر دانشگاه برای اعزام دانشجویان در منطقه خودش راحت‌تر است، چون بعد مسافت کمتری طی می‌شود. نهایتا دانشجویان می‌توانند با گذشت سه- چهار ساعت به دانشگاه موردنظر برسند و در نشست‌ها شرکت کنند. یکی دیگر از محسنات این برنامه بهره‌گیری از ظرفیت بومی مناطق است. ما در مناطقی که این ظرفیت وجود دارد حتما از اساتید مجرب همان منطقه برای تدریس در کارگاه‌ها استفاده می‌کنیم.
استفاده از اساتید بومی در برگزاری کارگاه‌ها همیشه محقق نمی‌شود. اگر در منطقه‌ای استاد بومی خوبی در حوزه تدریس نشریات وجود نداشته باشد، چه کاری انجام می‌دهید؟
سطح آموزش به فعالان نشریات دانشجویی به گونه‌ای است که در تمام مناطق اساتید قابل اعتماد و مجرب پیدا می‌شود. اساتید بومی می‌توانند این کارگاه‌ها را به خوبی پوشش دهند و حداقل‌های لازم را دارند. اگر ما احساس کنیم در مناطقی این ظرفیت وجود ندارد از اساتید پروازی تهران استفاده می‌کنیم.
برگزاری هم‌زمان انتخابات خانه نشریات و کارگاه‌های آموزشی مهارت‌افزایی ایده موفقی بوده است؟
انتخابات پیوست کارگاه‌ها و نشست‌های آموزشی شده چون برای ما نشست آموزشی از اهمیت زیادی برخوردار است. ارتقاء سطح کیفی نشریات از مسیر آموزش موثر و نظام‌مند می‌گذرد. اگر چه ممکن است کیفیت آموزش در مناطق مختلف یکسان نباشد اما فکر می‌کنم در مجموع رضایت بالاتر و آموزش بهتری شکل گرفته است. میزان حضور دانشجویان هم در کارگاه‌های آموزشی رشد چشمگیری داشته است. الان تعداد غائبان در کلاس‌های آموزشی به یک چهارم نشست سراسری رسیده است.
این استقبال نشانگر این است که فعالان خانه نشریات به دنبال افزایش آگاهی خود در زمینه نشریات و شیوه‌های خبرنویسی هستند یا این موضوع دلایل دیگری دارد؟ مثلا بهره‌گیری از افراد شناخته شده‌تر عامل استقبال از کارگاه‌ها شده است؟
مهمترین دلیل این استقبال آن است که نمایندگان خانه نشریات هر منطقه مسؤول برگزاری نشست‌ها هستند. دانشجویان معمولا اساتیدی را انتخاب می‌کنند که بتوانند ارتباط بیشتری با آن‌ها برقرار کنند. علاوه بر این با کم شدن تعداد افراد حاضر به نسبت نشست سراسری خانه نشریات (حدود یک دهم نشست کشوری در یک منطقه حاضر می‌شود) میزان مشارکت در کلاس‌های آموزشی را افزایش می‌دهد. بدین ترتیب ارتباط بهتری بین افراد یک منطقه شکل گرفته و آن‌ها در مجموع از نشست‌های منطقه‌ای رضایت بیشتری دارند. این فعالیت مشترک و ارتباط بیشتر کمک می‌کند که مسائل و موضوعات مدیران مسئول منعکس شده و بهتر حل وفصل شود.
به نظر شما در انتخابات خانه نشریات‌دانشجویی معمولاً مسؤولان باکیفیت‌ترین نشریات دانشجویی انتخاب می‌شوند؟
خانه نشریات یک نهاد صنفی است که پیگیری حقوق نشریات را برعهده دارد. الزاما کسی که نشریه فعال یا با کیفیت‌تری منتشر می‌کند، نمی‌تواند پیگیری صنفی و حقوقی بهتری انجام دهد. ممکن است شخصی درونگرا باشد اما قلم بسیار خوبی هم داشته باشد. برای همین او بهترین فردی که قدرت پیگیری و چانه‌زنی لازم برای نمایندگی داشته باشد، محسوب نمی‌شود. شاید او سخنران خوبی نباشد تا بتواند اعتماد افراد را جلب کند، بدین ترتیب چنین فردی انتخاب نمی‌شود. بنابراین توانایی انتشار نشریه و حضور در خانه نشریات لزوما منطبق برهم نیستند. از آنجایی که نمایندگان با رای مستقیم مدیران مسوول انتخاب می‌شوند افراد سعی می‌کنند به کسانی که کارنامه خوبی در زمینه نشریات دارند یا توان پیگیری لازم را دارند، رای بدهند.
ما برای کسانی که خودشان را در معرض رای قرار می‌دهند شرایطی در نظر گرفته‌ایم. به عنوان مثال فرد باید در سال منتهی به انتخابات تعداد قابل توجهی نشریه منتشر کرده باشد که نشان بدهد دغدغه کار در حوزه نشریات را دارد.
نشریات یک شبه یا یک بار مصرف در کمیته ناظر بر نشریات دانشگاهی موضوعی بسیار آزاردهنده است. این نشریات برای گرفتن حق رای تولید می‌شوند و گاهی اوقات مدیران مسوول آن می‌توانند کاندیدا شده و عضو کمیته ناظر بر نشریات دانشگاه یا حتی عضو شورای مرکزی ناظر بر نشریات شوند. بدین ترتیب افرادی که هیچ دغدغه مطبوعاتی ندارند، ناگهان با یک لشکرکشی یک شبه چندین نشریه ثبت می‌کنند تا اسم خودشان را به عنوان منتخب از صندوق بیرون بیاورند. این موضوع برای ما قابل قبول نبود و سعی کردیم در خانه نشریات این ضعف را بپوشانیم. ما شرایطی را برای رای‌دهندگان و کاندیداها در نظرگرفتیم. طبق اعلام ما نشریاتی که رای بیاورند حتما باید نشریات فعال باشند و نیم سال منتهی به انتخابات هم جزو زمان‌های فعالیت محسوب نمی‌شود. یعنی نشریاتی که از اول مهرماه تا امروز ثبت شده‌اند حق شرکت در انتخابات را ندارند. برای کاندیدا این شرایط سخت‌تر است. چون علاوه بر این موارد باید طبق جدول انتشار، نشریات خودشان را منتشر کرده باشند.
آیا فعالیت این نمایندگان بعدا رصد می‌شوند؟ چه بسا نشریه فعالی پس از انتخابات خانه نشریات غیرفعال شود.
افراد برگزیده نماینده جمعی از اعضای خانه نشریات هستند و باید فعالیت آن‌ها توسط خود مدیران مسؤول پیگیری و رصد شود. یکی از دلایل برگزاری منطقه‌ای نشست‌ها تفویض امور به خود دانشجویان است و در این شرایط نظارت هم برعهده خود دانشجویان است. ممکن است در سال‌های اول نقش ما کمی بیشتر باشد اما مسیر و چشم‌انداز ما به سمت واگذاری بیشتر این اختیارات به دانشجویان است تا مدیران مسوول متولی انجام این کار شوند و نقش ما درستاد وزارت بهداشت نقش حمایتی و نظارتی باشد.
در حال حاضر نقش ستاد در برگزاری کارگاه‌های آموزشی تاچه اندازه است؟
ما در انتخاب اساتید نقش مشورتی داریم و توصیه‌هایی مانند استفاده از ظرفیت‌های بومی برعهده ماست. عموماً انتخاب اساتید با خود فعالان نشریات است و ما سیاست‌گذار هستیم. ممکن است در مواردی از اساتید ناشناخته یا کمتر اثربخشی در این دوره استفاده شده است اما باتوجه به نوپا بودن این قضیه در دوره‌های بعد انتخاب‌های کیفی بهتری صورت می‌گیرد.
پس از انتخابات چه برنامه‌ای برای برگزیدگان می‌افتد و چه برنامه‌ای دارید؟
در هفته‌های آتی احکام نمایندگان را صادر می‌کنیم تا کارشان را شروع کنند. در اولین فرصت اعضا یا نمایندگان شوراهای منطقه‌ای جمع می‌شوند تا «دبیر خانه نشریات دانشجویی وزارت بهداشت» را انتخاب کنند. در سال‌های گذشته مشکلاتی در زمینه کارهای اجرایی داشتیم و از بین ۲۰ نماینده یک شورای مرکزی هفت نفره انتخاب می‌شد. اما کسانی که در این شورا نماینده‌ای نداشتند عملا فعالیت‌های مطبوعاتی‌شان به محاق می‌رفت. پیشنهاد ما این است که در شورای مرکزی و انتخاب دبیر حتما تمام مناطق نماینده داشته باشند. ما دقیقا مشاهده کرده‌ایم که معمولا کسانی که نماینده‌ای در شورای مرکزی سال گذشته نداشتند رغبت چندانی برای برگزاری نشست‌ها نشان ندادند. تلاش ما این است که ساختار خانه نشریات قوام لازم خودش را پیدا کند و بتواند فعالیت‌های جمعی مدیران مسؤول دانشجویی را نمایندگی کند و پیگیر حقوق آن‌ها باشد. اولویت ما این است که خانه نشریات برخاسته از اراده نشریات دانشجویی بوده و یک ساختار حاکمیتی نباشد. نمایندگان و اعضای شورای مرکزی نیز باید پا را یک مرحله فراتر بگذارند تا بتوانند با تسلط و اشراف بیشتری به مسائل نشریات ورود کنند و نقش جدی‌تری برای پیگیری مشکلات فعالان نشریات داشته باشند./