دوشنبه ۱ مهر ۱۳۹۸ - ۱۰:۲۱

به مناسبت تولد محمدرضا شجریان؛

صدای شجریان مثل شعر حافظ است

شجریان

محمدرضا شجریان چند سال است با اعلام بیماری سرطان خود تمام فعالیت‌های حرفه‌ای خود را قطع کرده و به درمان بیماری می‌پردازد و این روزها دیگر دل آوازخواندن ندارد اما صدای روح‌افزای استاد محمدرضا شجریان از سال ۱۳۳۸ به گوش جان مردم ایران نشست و از دهه ۶۰ جانی جهانی یافت. امروز استادان موسیقی از صدای اصیل او همچون جزیی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ ایرانی مانند شعر حافظ یاد می‌کنند.

به گزارش مفدا، محمدرضا شجریان عصاره موسیقی اصیل ایرانی است. او را می‌توان از زمره مفاخر موسیقی سنتی ایران نامید که علاوه به تسلط به شیوه‌های آوازی گذشتگان و انتقال آن به نسل‌های بعدی نقش بسزایی در شکوفایی و زنده نگهداشتن این هنر ماندگار داشته است اما این نگین تابناک موسیقی ایران در جهان هم طرفدارانی دارد و افتخاراتی بزرگ.

تولد یک کودک در نخستین روز پاییز ۱۳۱۹ در مشهد مقدس، چه با نام "محمد رضا شجریان" و چه "سیاوش بیدگانی" لطف الهی برای دوستداران هنر آواز اصیل ایران زمین بوده است.

هرگز در مخلیه انسان‌های نیم قرن گذشته نمی‌گنجید که کسب عنوان برتر در مسابقات قرآن کریم و سایر رقابت‌های فرهنگی هنری و حتی ورزشی توسط یک نوجوان منجر به ظهور هنرمندی شود که امروزه روز از او به عنوان استاد و گل سرسبد آواز ایرانی یاد می‌کنند.

آواز ایرانی که پیشینه‌ای درخشان و طلایی را در تاریخ موسیقی ایران به ثبت رسانده، اکنون با گذشت زمان و از دست دادن استادان بزرگ و تغییر و تحولات اجتماعی، دوران بی‌مهری را سپری می‌کند.

براستی اگر نبودند بزرگانی چون ابوالحسن اقبال آذر، جلال تاج اصفهانی، اسماعیل ادیب خوانساری، محمود محمودی خوانساری، غلامحسین بنان، حسین قوامی، محمد رضا شجریان و... شاید امروزه دیگر اثری از آواز ایرانی نمی‌ماند.

شهرت شجریان و استقبال عمومی از هنر او نشانگر بازتاب خواسته‌ها و کنش‌های درونی مخاطبان است و این موقعیت را در طول سال‌های پس از انقلاب به رغم همه فراز و فرودها حفظ کرده است. طیف مخاطبان وی از یک گروه و طبقه اجتماعی فراتر است و نظیر او را تنها می‌توان در چند هنرمند انگشت شمار مشاهده کرد.

ناگفته پیدا است که تاثیر حضور شجریان در موسیقی سنتی ایرانی به افزایش مخاطبان این ژانر از هنر منجر شد ، چرا که بسیاری از جوانان کشورمان این موسیقی را مغایر با شور جوانی دانسته و از آن فاصله می گرفتند و بعضی نیز این موسیقی را غمگین و حتی گوش دادن به آن را عامل ابتلا به خطر افسرگی می دانستند.اما اچنانکه مشاهده می‌شود اغلب مخاطبان و شرکت کنندگان در کنسرت‌های استاد شجریان، جوانند و برای رسیدن به این برنامه‌ها از نیروی جوانی مایه می‌گذارند.

شجریان آن هنگام که سخن از موسیقی، معنا و شعر به میان می‌آید، فضای احساسی و عاطفی خود را خلق می کند و با انتخاب شعر مناسب ، از موسیقی مدد می‌گیرد و تصویری ذهنی، مطابق با منظور و اندیشه خاص خود برای شنونده ترسیم می کند، صدایی که علاوه بر رعایت ردیف‌های آوازی و نوآوری‌ها و بدعت‌ها، به اصول اخلاقی شایسته منزلت هنرمند متعهد پای‌بند و میراث‌دار تبار بزرگان تاریخ موسیقی و آواز ایرانی است.

موسیقی، سنبل غیر قابل انکار تاریخ، تمدن و فرهنگ ملت‌ها است و هر قوم هرچقدر هم از بیان گذشته خود پرهیز کند چون به این عرصه پای می نهد ، دیگر قادر به پرده پوشی نیست و نا خواسته بخشی از گذشته های خود را در قالب این هنر بیان می کند.

استاد شجریان اعتقاد دارد «موسیقی زبان مردم است و همواره باید در خدمت مردم باشد». او نخستین هنرمندی بود که برای خواندن آواز ایرانی از قالب های گذشته پافراتر نهاد و بجز استفاده از غزل‌های شاعرانی چون حافظ، سعدی،مولوی،عراقی، صائب تبریزی، عطار نیشابوری و ... ، از شعر نو شاعرانی چون نیما یوشیج ، اخوان ثالث  و فریدون مشیری بهره برد که داروگ ،  زمستان  و پرکن پیاله را  از آن جمله هستند.

مردمی بودن از ویژگی‌های غیر قابل انکار این هنرمند و یکی از عوامل مهم در محبوبیت وی است و خود در این باره می گوید: من "استاد شجریان" را نمی‌شناسم و قبول ندارم و خودم را فقط به عنوان یک انسان معمولی و جزیی از مردم و شریک غم، رنج و شادی های آنان می‌شناسم.

شجریان در سال ۱۳۷۸ موفق به دریافت جایزه پیکاسو و دیپلم افتخار از طرف سازمان یونسکو در پاریس شد. این جایزه هر پنج سال به هنرمندی که برای شناساندن فرهنگ و هنر کشورش می کوشد اهدا می شود. پیش از وی، این جایزه را نصرت فاتح علی خان خواننده قوالی از پاکستان دریافت کرده بود. محمدرضا شجریان در سال ۲۰۰۶ میلادی نشان موتزارت را از سازمان یونسکو دریافت کردند. محمدرضا شجریان در دهه ۸۰ و در دو دوره به خاطر آلبوم های «فریاد» و «بی تو به سر نمی‌شود»، نامزد جایزه گرمی شد. جایزه گرمی معتبرترین جایزه موسیقی در آمریکا است.

۲۸ آبان سال ۱۳۸۹ مراسمی با نام «سومین سال بزرگداشت ادب و هنر پارسی» در دانشگاه استنفورد آمریکا برگزار شد که طی آن جایزه بیتا به دست بنیانگذار آن که یکی از مدیران ارشد شرکت گوگل است به استاد محمدرضا شجریان اهدا شد.این جایزه به پاس برگزاری کنسرت های متعدد و اشاعه موسیقی ایرانی در داخل ایران و کشورهای اروپایی و آمریکا و کانادا اهدا شد.نشان شوالیه ملی یا لیاقت در آیینی رسمی، دوم تیر سال ۱۳۹۳ (۲۳ ژوئن ۲۰۱۴) در سفارت فرانسه در تهران به شجریان اهدا شد. در این آیین، شجریان نشان عالی وزارت فرهنگ و هنر دولت فرانسه را از برونو فوشه سفیر فرانسه در تهران دریافت کرد و نامش در رتبه کسانی که این نشان را از دولت فرانسه دریافت کرده، ثبت شد.

«رادیوی عمومی ملی» (National Public Radio) مشهور به (ان پی آر) یک نظرسنجی مردمی را برای انتخاب ۵۰ صدای برتر جهان برگزار کرده بود که در میان اسامی نامزدان این عنوان جهانی نام محمدرضا شجریان، استاد آواز ایران قرار داشت.

امید که سال‌ها این معجون موسیقی ایرانی، این صدای بی‌بدیل، همچنان رامشگر روح و جان همه دلشدگان وطنی و جهانی باشد.