به گزارش مفدا، این سازمان بین‌المللی که با هدف تخفیف آلام انسانی و حفظ و پیشرفت بهداشت عمومی تشکیل شد، بر اساس موافقتنامه ژنو در سال ۱۸۶۴ میلادی و به‌خصوص به علت تلاش شخصی به‌نام ژن هنری دونان (Jean Henry Dunant) سوئیسی، "صلیب سرخ" نام گرفت.
در سال ۱۸۶۲ ، دونان کتاب "خاطره ای از سولفرینو Solferino " را شرح داد و خواستار تشکیل جمعیت‌های امدادی داوطلب برای تسکین آلام این‌گونه آسیب‌دیدگان از جنگ شد.
او چنین بیان داشت که: «آیا نباید امکاناتی در زمان صلح و آرامش وجود داشته باشد و جمعیت‌هایی امدادی با داوطلبانی ایثارگر و کاملاً صالح تشکیل شوند که هدف‌شان مراقبت از زخمی‌ها در زمان جنگ باشد؟»
وی پیشنهاد کرد که خدمت به زخمی‌های نظامی، فعالیتی بی‌طرف محسوب شود و "انجمن ژنو امور عام‌المنفعه" با علاقه وافر از پیشنهاد وی استقبال کرد. در نتیجه، یک کنفرانس بین‌المللی با شرکت نمایندگان ۱۶ کشور در ژنو تشکیل شد و موافقتنامه ۱۸۶۴ میلادی برای بهبود وضع مجروحان جنگ، تدوین شد و به امضای نمایندگان دوازده دولت از کشورهای شرکت‌کننده رسید.
مواردی که در این موافقتنامه پیش‌بینی شد، شامل موارد زیر بود:
- بی‌طرف شمردن متصدیان خدمات پزشکی نیروهای مسلح
- رفتار انسانی با زخمی‌ها
- بی‌طرفی غیرنظامیانی که داوطلبانه به کمک مجروحان جنگ می‌شتابند
- علامتی بین‌المللی به‌منظور مشخص ساختن اعضا و وسایلی که در این راه به‌کار می‌روند که براساس ملیت دونان و به تقلید از پرچم سوئیس، به شکل صلیبی سرخ بر زمینه‌ای سفید انتخاب شد.
در سال ۱۹۶۳ میلادی، در ۸۸ کشور جهان، جمعیت‌های ملی صلیب سرخ پدید آمد. همچنین دو گروه بین‌المللی دیگر که مرکز آن‌ها نیز در ژنو بود، دایر شد؛ یکی کمیته بین‌المللی صلیب سرخ که در سال ۱۸۶۳ میلادی تأسیس شد و از ۲۵۵ نفر از بزرگان سوئیسی تشکیل شده بود که هنگام جنگ به‌عنوان میانجی بی‌طرف خدمت کنند.
دوم "اتحادیه جمعیت‌های صلیب سرخ" بود که در سال ۱۹۱۹ میلادی تأسیس شد و هدفش کمک‌های متقابل و همکاری و توسعه فعالیت‌های مربوطه در زمان صلح بود. فعالیت صلیب سرخ بین‌المللی از پایان جنگ جهانی دوم توسعه فراوانی یافت.
هلال احمر
در سال ۱۸۷۶ میلادی، دولت عثمانی (ترکیه) به‌جای استفاده از نشان صلیب سرخ از معکوس رنگ‌های پرچم خود، یعنی هلال ماه قرمز رنگ (هلال احمر) در زمینه سفید برای جمعیت ملی خود استفاده کرد. از آن به بعد در کشورهای اسلامی به‌جای صلیب سرخ، هلال احمر به‌عنوان نماد این سازمان به‌کار گرفته شد.
جایگاه جمعیت هلال‌احمر از نظر عرف بین‌المللی نیز بسیار حائزاهمیت است. در حال حاضر صلیب سرخ و هلال‌احمر بین‌المللی بزرگ‌ترین شبکه بشردوستانه غیرسیاسی و امدادرسانی جهانی را تشکیل می‌دهد.
امروزه در سطح بین‌المللی یکی از معیارهای سنجش میزان فعالیت‌های بشردوستانه و غیرسیاسی در هر کشور، وضعیت جمعیت ملی صلیب سرخ یا هلال احمر و عدم‌وابستگی و غیرسیاسی بودن آن است.
کمیته بین‌المللی صلیب سرخ(ICRC )، که مقر آن در ژنو (سوئیس) قرار دارد، سازمانی است بی‌طرف، بی‌غرض و مستقل که وظیفه منحصراً بشردوستانه آن عبارت است از:
حفاظت از زندگی و کرامت قربانیان جنگ و نیز خشونت داخلی، و یاری رساندن به آن‌ها. فعالیت‌های کمیته بین‌المللی بر پایه مقررات حقوق‌بشردوستانه استوار است و در موارد سیاسی، دینی و عقیدتی بی‌طرف است.
هلال احمر در ایران
دولت ایران در سال ۱۳۰۱ جمعیت ملی هلال احمر خود را تأسیس نمود، ولی به‌جای استفاده از نشان صلیب سرخ یا هلال‌احمر، علامت شیر و خورشید سرخ را به‌عنوان نشان جمعیت خود انتخاب کرد و با تلاش‌ها و پیگیری متمادی دولت و جمعیت ایران، سرانجام علامت شیر و خورشید در کنفرانس ژنو در سال ۱۹۲۹ به‌عنوان نشان سوم موردحمایت بین‌المللی، به تصویب رسید.
از آن پس سه نشان صلیب سرخ، هلال‌احمر و شیر و خورشید سرخ به‌عنوان نشانه‌های رسمی بین‌المللی شناخته شدند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۵۹ ، دولت ایران با ارسال نامه‌ای به دولت سوئیس به‌عنوان امین و نگاهدارنده قراردادهای چهارگانه ژنو، اعلام نمود که استفاده از شیر و خورشید سرخ را به تعلیق درآورده و به‌جای آن از علامت هلال‌احمر استفاده خواهد نمود.
از آن پس جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران به جمعیت "هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران" تغییر نام داد.