به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مفدا کرمانشاه، انجمن علمی، دانشجویی نورولوژی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در یادداشتی یکی از مهم‌ترین کشفیات علوم اعصاب در سال‌های اخیر را شناسایی سیستم گلیمفاتیک (Glymphatic System) دانسته که شبکه‌ای در زمان خواب، به‌ویژه خواب عمیق، مواد زائد متابولیک را از مغز پاکسازی می‌کند.

اختلال در عملکرد این سیستم با تجمع پروتئین‌هایی مانند بتا آمیلوئید و تاو مرتبط دانسته شده و به همین دلیل توجه بسیاری از پژوهشگران حوزه بیماری‌های نورودژنراتیو از جمله آلزایمر را به خود جلب کرده است.

اما یک چالش مهم وجود داشت که بررسی عملکرد سیستم گلیمفاتیک در انسان معمولاً به روش‌های تصویربرداری پیچیده مانند MRI وابسته بود، روش‌هایی که هزینه‌بر هستند و امکان پایش مداوم افراد را فراهم نمی‌کنند.

در مطالعه‌ای که به‌تازگی در ژورنال Nature Biomedical Engineering منتشر شده، پژوهشگران از یک دستگاه بی‌سیم و غیرتهاجمی رونمایی کرده‌اند که می‌تواند تغییرات مرتبط با عملکرد سیستم گلیمفاتیک را به‌صورت پیوسته ثبت کند.

این فناوری با استفاده از Electrical Impedance Spectroscopy (EIS)، تغییرات مقاومت الکتریکی بافت مغز را اندازه‌گیری می‌کند.

در زمان خواب عمیق، با افزایش ورود مایع مغزی، نخاعی به فضای بین‌سلولی، ویژگی‌های الکتریکی بافت مغز تغییر می‌کند و دستگاه قادر به ثبت این تغییرات است.

پژوهشگران نشان دادند داده‌های به‌دست‌آمده از این ابزار همبستگی قابل‌توجهی با یافته‌های MRI دارد؛ موضوعی که دقت این روش را تقویت می‌کند.

در صورت تأیید نتایج این فناوری در مطالعات بزرگ‌تر، ارزیابی عملکرد سیستم گلیمفاتیک در طول خواب، تشخیص زودهنگام اختلالات مرتبط با آلزایمر و سایر بیماری‌های نورودژنراتیو، پایش روند درمان یا تغییرات سبک زندگی بدون نیاز به تصویربرداری‌های پرهزینه و همچنین توسعه ابزارهای پوشیدنی برای ارزیابی سلامت مغز، از مهم‌ترین کاربردهای آن خواهد بود.

این مطالعه نشان می‌دهد آینده علوم اعصاب، علاوه بر کشف ساختارها و مسیرهای جدید، به توسعه فناوری‌های ساده، ایمن و قابل‌استفاده برای پایش مداوم عملکرد مغز نیز وابسته خواهد بود.

منبع:

https://doi.org/10.1038/s41551-025-01394-9