واژه "أضحی" جمع "ضحی" به معنای بلندای روز و گستره‌ روشنایی خورشید است؛ بخشی از روز که خورشید طلوع کرده و نور آن گسترش می‌یابد. به همین سبب، حاجیان بیت‌الله الحرام در همین زمان از روز، با طلوع خورشید، قربانی می‌کنند و آن را عید الأضحی می‌نامند.

در این روز متبرک، یاد و خاطره‌ی یکی از بزرگ‌ترین آزمون‌های الهی در ذهن و دل مسلمانان زنده می‌شود؛ آزمونی که حضرت ابراهیم (ع)، خلیل‌الله، مأمور شد تا عزیزترین دارایی خود، فرزندش حضرت اسماعیل (ع)، را در راه رضای خدا قربانی کند. او با ایمانی خلل‌ناپذیر، آماده‌ی اجرای فرمان پروردگار شد؛ اما خداوند، به پاس اخلاص او، قوچی را از جانب آسمان فرستاد تا به جای اسماعیل قربانی شود.

این رخداد، تنها یک روایت تاریخی نیست؛ بلکه پیامی ماندگار برای انسان معاصر است. عید قربان، جشن رهایی از تعلقات دنیوی، تمرین تسلیم در برابر حق و نماد عبور از خود به‌سوی خداوند متعال است. قربانی کردن در این روز، تنها به ذبح حیوان محدود نمی‌شود، بلکه تجلی بیرونی یک سلوک درونی و سفری است از "منِ محدود" به معبود مطلق؛ از خودخواهی به ایثار، و از تملک به تعالی.

در مناسک حج نیز، عید قربان پایان راهی است که حاجیان پس از عرفات (مرحله شناخت)، مشعر (آگاهی) و منا (محل آرزو و عشق) به آن می‌رسند؛ جایی که ابراهیم وجود خود را، یعنی هر آنچه بدان دلبستگی دنیوی یافته، در پیشگاه خداوند قربانی می‌کند تا سبک‌بال و آزاد گردد.

این آیین، در معنای ژرف خود، تجلی همدلی، عدالت اجتماعی و تقویت پیوندهای انسانی است؛ ارزش‌هایی که نه‌تنها در آموزه‌های دینی، بلکه در رسالت‌های فرهنگی و اجتماعی نهادهای علمی، از جمله دانشگاه‌ها، جایگاهی والا دارد.