خیام در ریاضیات به‌ویژه در زمینه جبر و معادلات سهم بسزایی داشته و کتاب «الجبروالمقابله» او یکی از مهم‌ترین آثار ریاضی دوران اسلامی به‌شمار می‌آید. او برای نخستین بار معادلات درجه سوم را طبقه‌بندی کرد و برای برخی از آن‌ها روش‌های هندسی ارائه داد که در آن زمان نوآورانه و بی‌سابقه بود. در حوزه نجوم نیز خیام از پیشگامان تنظیم تقویم جلالی بود که دقت آن از تقویم میلادی نیز بیشتر است.

با این حال، بخش مهمی از شهرت خیام در زمان معاصر مدیون رباعیات اوست؛ اشعاری که سرشار از تأملات فلسفی، تفکر درباره مرگ، ناپایداری دنیا و لذت از لحظه حال‌اند. رباعیات خیام نه‌تنها در ایران، بلکه با ترجمهٔ ادوارد فیتزجرالد به زبان انگلیسی، در دنیای غرب نیز شهرت فراوانی یافتند. نگاه خیام به زندگی، آمیخته با شک‌گرایی، خردورزی و نوعی عرفان زمینی است که هنوز هم مخاطبان زیادی را مجذوب خود می‌کند.

نکته قابل توجه در شخصیت خیام، هماهنگی نادر میان عقلانیت علمی و شاعرانگی لطیف است. او از یک سو با اعداد و معادلات سر و کار دارد و از سوی دیگر با واژه‌ها و مفاهیم انسانی عمیق می‌آمیزد. این جامعیت و چندبُعدی بودن، خیام را به نمادی از خردورزی، علم‌دوستی و ژرف‌اندیشی بدل کرده است.

بزرگداشت خیام، تنها پاسداشت یک شاعر یا دانشمند نیست؛ بلکه ادای دین به فرهنگ و تمدنی است که پرورش‌دهندهٔ اندیشمندی چنین والا بوده است. امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند بازخوانی اندیشه‌ها و پیام‌های خیام هستیم؛ اندیشه‌هایی که ما را به پرسشگری، تردید خردمندانه، و زندگی آگاهانه دعوت می‌کنند.