روز ۱۳ آبان که در تقویم نظام جمهوری اسلامی ایران به عنوان روز مبارزه با استکبار جهانی نام‌گذاری شده، یادآور سه واقعه مهم در تاریخ معاصر ایران است که در سه دوره مختلف رخ داده و به همین دلیل این روز را در تاریخ کشور به عنوان روزی به یادماندنی به ثبت رسانده است. این وقایع مهم عبارتند از:

۱. تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳ به ترکیه در پی اعتراض به سیاست‌های حکومت پهلوی و از جمله تـصویب لایحه کاپیتولاسیون؛

۲. شهادت دانش آموزانی که برای تظاهرات‌ در محوطه دانشگاه تـهران تجمع کرده بودند، توسط دولت شریف امامی در سال ۱۳۵۷؛

۳. تسخیر لانه جاسوسی توسط دانشجویان پیرو خط امام در سال ۱۳۵۸.

تبعید امام خمینی (ره)

در روز ۱۳ آبان ۱۳۴۳، مأموران رژیم شاه، حضرت امام خمینی (ره) را در قم دستگیر و به دستور آمریکا، به ترکیه تبعید کردند. در روز ۱۳ آبان ۱۳۵۷، دانش آموزان تهرانی در اعتراض به دخالت‌های آمریکا در ایران، راهپیمایی کردند، ولی دژخیمان رژیم شاه، به آنان حمله کرده و آنان را به خاک و خون کشید. در روز ۱۳ آبان ۱۳۵۸، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، لانه‌ی جاسوسی آمریکا را در تهران تسخیر کردند و جاسوسان آمریکایی را به گروگان گرفتند. بدین ترتیب، مبارزه ضدآمریکایی مردم ایران، ابعاد جدیدتری پیدا کرد. بنابراین، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، این روز را به روز «ملّی مبارزه با استکبار» نامگذاری کردند.

شهادت دانش آموزان

سیزدهم‌ آبـان‌ ۱۳۵۷ و در روزهای اوجگیری انقلاب اسلامی ده‌ها نفر از دانش‌آموزان که برای انجام تظاهرات‌ در محوطه دانـشگاه تـهران تجمع کرده بودند، هدف تیراندازی ماموران حکومت قرار گرفته و به‌ شهادت‌ رسیدند. به دلیل بسته بـودن درهـای دانـشگاه هیچ یک از دانش آموزان نتوانستند از آتش‌ گلوله‌های ماموران بگریزند و این‌ امـر تـلفات آنـان را افزایش داده بود. این جنایت‌ توسط‌ دولت‌ آشتی ملی شریف امامی صورت گرفت. حادثه سـیزدهم آبـان ۱۳۵۷ بـعد از حادثه هفده شهریور آن‌ سال، دومین خونریزی عمده دولت شریف امامی بود، در حالی که عمر سـیاسی‌ این‌ دولت از هفتاد روز تجاوز نمی‌کرد. ابعاد حادثه دانشگاه به حدی بود که وقتی در بـرنامه‌ اخـبار شـبانگاهی گزارش تیراندازی مستقیم سربازان به روی دانش‌آموزان در دانشگاه، از شبکه‌ سراسری‌ تلویزیون پخش شد، وزیر عـلوم بـلافاصله استعفا داد و فردای آن روز کابینه شریف امامی نیز سقوط‌ کرد. از آن پس، روز ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامیده شد.

تسخیر لانه جاسوسی آمریکا

تسخیر سفارت آمریکا، یکی از مهم‌ترین رویدادها در تاریخ مبارزات ملت ایران بر ضد استعمار است. از آن‌جا که در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، آمریکا پس از فرار شاه از ایران، دوباره او را در به دست گرفتن قدرت یاری داده بود، مردم ایران حق داشتند پس از پیروزی انقلاب هم به مسئله پذیرش شاه در آمریکا پس از فرار او از ایران مشکوک شوند و آن را توطئه‌ای دیگر برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی بدانند. کشف ارتباط برخی جریان های ضد انقلاب و توطئه‌گر با سفارت آمریکا، فعالیت‌های جاسوسی سفارت و دامن زدن به اختلاف های قومی، از جمله انگیزه‌های دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در تصرف سفارت خانه آمریکا در تهران بود. تسخیر لانه جاسوسی آمریکا بر سیاست خارجی ایرانو آمریکا، وضعیت بین المللی واشنگتن و بر صحنه داخلی ایران، آثار مهمی بر جای گذاشت. برای مثال، روابط ایران و آمریکا را به تعطیلی کشاند، وضعیت بین المللی ایالات متحده را با بحران ۴۴۴ روزه روبه‌رو کرد و انتشار اسناد جاسوسی به دست آمده از لانه جاسوسی، چهره جهانی آمریکا را مخدوش کرد.