به گزارش مفدا بم، صرع یکی از عارضه‌های شایع مغز است که در آن شخص بدون دلیل واضحی مکرراً دچار حمله‌های تشنجی می‌شود. مغز، از طریق سلول‌های عصبی (نورون‌ها) که پیام‌های مغز و بدن را به یکدیگر می‌رسانند، اندیشه‌ها، اعمال، احساسات و عواطف بدن را کنترل می‌کند. این پیام‌ها از طریق تکانه‌های الکتریکی منظم انتقال می‌یابند. یک حمله تشنجی صرع زمانی رخ می‌دهد که الگوی طبیعی این تکانه‌ها به واسطه افزایش انفجاری و ناگهانی فعالیت الکتریکی در مغز مختل می‌شود.
دکتر حمیده ارون، نورولوژیست و فلوشیپ در زمینه صرع و تشنج از دانشگاه تهران و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، در ارتباط با این موضوع توضیح می‌دهد. با ما همراه باشید.
چه عاملی باعث بروز تشنج می‌شود؟
مغز انسان از میلیون ها سلول عصبی( نورون) تشکیل شده که عملکرد حسی و حرکتی بدن ، احساسات ، تفکر ، حافظه و شخصیت انسان ناشی از عملکرد این سلول هاست.
نورون ها این اعمال را از راه انتقال امواج الکتریکی به یکدیگر انجام می دهند.
تشنج در اثر تخلیه ی الکتریکی غیر طبیعی و بیش از حد نورون های مغزی اتفاق می افتد . این طوفان الکتریکی می‌تواند علائم متنوع و با شدت متفاوتی ایجاد کند به شکلی که هر بیمار با تابلوی بالینی متفاوتی از تشنج مواجه می‌شود و شناخت تظاهرات مختلف تشنج در درمان آن بسیار حائز اهمیت است .
تشنج عمدتا به دو دسته فوکال ( کانونی) و جنرالیزه ( منتشر ) تقسیم می‌شوند که این تقسیم بندی به این معنی است که در فرم کانونی طوفان الکتریکی در بخش محدودی از نورون ها اتفاق می افتد در حالیکه در تشنج منتشر بخش عمده ای از نورون های دو نیمکره ی مغز به طور همزمان دچار تخلیه ی الکتریکی می شوند و همین مسئله باعث بروز تظاهرات مختلف در زمان تشنج می شود .
تشنج می تواند به علل متعدد رخ بدهد، از جمله مصرف داروهای خاص که آستانه تشنج را پایین می آوردند ، اختلال متابولیک مثل افت قند خون ، تب بالا به ویژه در کودکان ، ضربه های شدید سر و مغز ، سکته مغزی ،عفونت مغزی و تومور مغزی. در موارد محدودی هم علت تشنج مشخص نمی شود .
آیا تشنج درکودکان درمان می‌شود؟
درمان تشنج در کودکان و نوزادان روی درمان علت زمینه ای متمرکز است . تشنج در کودکان ممکن است به علت تب یا اختلالات متابولیک موقت مثل افت قند خون رخ بدهد که این موارد معمولا نیازی به درمان با داروی ضد تشنج ندارند . اما اگر تشنج به علت بیماری های جدی مانند ناهنجاری های مغزی ، آسیب به مغز در طی بارداری ، فقدان اکسیژن در طی زایمان و یا بیماری های ژنتیکی باشد برای کنترل تشنج باید از داروهای ضد تشنج استفاده کنیم . پاسخ به درمان با داروی ضد تشنج نیز بستگی به نوع تشنج و عامل زمینه ای دارد اما معمولا در بسیاری از موارد پاسخ به درمان مطلوب است
آیا احتمال بازگشت تشنج‌ها بعد از درمان وجود دارد؟
پاسخ به این سوال بستگی به این دارد که با چه نوع تشنج و یا سندرم صرعی مواجه هستیم. احتمال عود تشنج پس از قطع درمان از چالش های مهمی ست که پزشکان با آن مواجه هستند که این مسئله نیاز به شناخت دقیق انواع تشنج و سندرم های صرعی، اخذ شرح حال دقیق از بیماران، بررسی دقیق نوار مغز و تصویر برداری های مغز دارد و برای هر بیمار باید جداگانه احتمال عود تشنج پس از قطع درمان تخمین زده شود.
به طور مثال برخی از تشنج ها بعد از رسیدن به یک سن خاص یا گذر از دوره ی فعالیت بیماری زمینه ای ، محدود شده و دیگر رخ نمی دهند که به راحتی می توان درمان را برای بیمار قطع کرد و نگرانی برای عود تشنج وجود ندارد .
اما در برخی بیماران با علت های ژنتیکی تشنج، نیاز به درمان مادام العمر دارو وجود دارد و قطعا در این بیماران احتمال عود تشنج پس از قطع دارو وجود دارد.
بنابراین پاسخ به این سوال برای هر بیمار با شرایط مشخص متفاوت است.
بیماران مبتلا به تشنج چه ممنوعیت‌هایی دارند؟
بیماران مبتلا به صرع علاوه بر مصرف دارو باید مراقبت های لازم را انجام دهند و فقط به مصرف دارو اکتفا نکنند.
بهترین داروی ضد تشنج در بیماری که مسائل ضروری را رعایت نمی کند تاثیر لازم را ندارد.
سه موضوع مهم که بیماران باید به آن توجه کنند شامل خستگی ، بی خوابی و استرس و هیجان است.
بیماران مبتلا به بیماری صرع باید حتی المقدور از انجام فعالیت و اموری که آنها را از لحاظ بدنی خیلی خسته می کند پرهیز کنند.
این بیماران لازم است که خواب کافی داشته باشند و باید حدود 8 ساعت خواب شبانه داشته باشند . این موضوع در بیماران مبتلا به صرع اهمیت ویژه ای دارد زیرا بی خوابی یکی از عواملی می باشد که باعث تحریک یا تشدید حملات صرع می باشد .
همچنین بیماران مبتلا به صرع، حتی اگر داروی مناسبی مصرف کنند در صورتی که در محیط های پر استرس و پرتنش قرار گیرند احتمال بروز تشنج افزایش پیدا می کند. بنابراین لازم است بیماران مبتلا به صرع از حضور در محیطها و شغل های پر استرس پرهیز کنند.
در خصوص رژیم غذایی و عادات بیماران مبتلا به صرع ثابت شده است که بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری با مصرف الکل و قهوه دچار تشدید تشنج می‌شوند و باید از مصرف این مواد اجتناب کنند ، همینطور از زیاده روی در مصرف غذاهایی که دارای طبع سرد می باشند و طبق تجربه شخصی بیماران حملات آنها همراه با مصرف اینگونه غذاها اتفاق می افتد باید اجتناب شود. این بدان معنی نمی باشد که فرد غذاهای با طبع سرد استفاده نکند بلکه در صورت مصرف آنها باید از غذاهای گرم و به اصطلاح مصلح، به همراه آنها مصرف کند، چرا که عدم مصرف برخی از مواد غذایی مانند لبنیات باعث ایجاد مشکل ( پوکی استخوان ) برای این بیماران می‌شود.
مواردی نظیر اجتناب از شنا کردن به تنهایی و بدون حضور فرد آگاه و مسلط، محدودیت‌های رانندگی پس از وقوع تشنج و اجتناب از رفتن به ارتفاعات نیز باید به بیمار آموزش داده شود.
الکترو انسفالوگرافی در تشخیص تشنج به ما چه کمکی می کند؟
نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی روشی تشخیصی برای ارزیابی فعالیت الکتریکی مغز است و مهمترین ابزار تشخیصی در انواع تشنج ها به حساب می آید.
برای انجام الکتروانسفالوگرافی، دیسک‌های کوچک فلزی به نام الکترود با سیم به پوست سر بیمار متصل می‌شوند. الکترودها تکانه‌های الکتریکی در مغز را تجزیه و تحلیل می‌کنند و سیگنال‌هایی به کامپیوتری که نتایج را ثبت می‌کند فرستاده می‌شود. به طور نرمال امواج طبیعی مغز در حالت بیداری و خواب قابل رویت هستند اما در افراد مبتلا به صرع ،امواج غیرطبیعی اپیلپتیک در نوار مغز ثبت می‌شود که تشخیص نوع تشنج بر اساس شکل موج، محل قرارگیری و پاترن توزیع امواج تشنجی متفاوت است.
روش تحریک عصب واگ برای درمان تشنج چگونه است؟
تحریک عصب واگ ( VNS ) یک درمان قطعی برای بیماران مبتلا به صرع نیست و حذف کامل تشنج‌ها با این روش درمانی معمولاً اتفاق نمی‌افتد. اما خیلی از بیمارانی که تحت عمل VNS قرار می‌گیرند کاهش بیش از ۵۰ درصدی تعداد تشنج‌ها و کاهش شدت تشنج‌ها را تجربه خواهند کرد و این می‌تواند کیفیت زندگی آنها را به اندازه زیادی بهبود بخشد.
در روش تحریک عصب واگ دستگاهی را در قسمت بالای قفسه سینه تعبیه می‌کنند که سیگنال‌های الکتریکی ضعیفی را از طریق عصب واگ به مغز ارسال می‌کند. این روش کمکی ،برای افرادی مناسب است که به داروهای ضدتشنج پاسخ نمی‌دهند و جراحی صرع برای آنها امکان‌پذیر نبوده یا بی نتیجه بوده است.
خبرنگار مفدا بم: معصومه سدری زاده
ارسال نظر